NSND 3 lần đỗ thủ khoa, giọng hát độc bản xác lập kỷ lục Việt Nam

Ba lần đỗ thủ khoa

Sinh năm 1936 tại Hà Nội, quê gốc ở Quốc Oai (Hà Tây cũ), Nghệ sĩ Nhân dân Trần Hiếu sớm bộc lộ năng khiếu âm nhạc. Năm 6 tuổi, ông tham gia đội “Sói con”, sau đó vào “Đội nhi đồng cứu quốc” và khoảng 11 tuổi bắt đầu hát trong “Vệ quốc đoàn”. Những năm tháng đầu đời ấy cũng là những viên gạch đầu tiên cho hành trình nghệ thuật kéo dài nhiều thập kỷ của ông.

NSND Trần Hiếu. Ảnh: FBNV

Ít ai biết rằng phía sau giọng hát trầm ấm ấy là một hành trình học tập xuất sắc, với thành tích thủ khoa kép được báo chí nhiều lần nhắc tới.

Bằng năng lực nổi trội và sự bền bỉ, ông đã thi đỗ vào Trường Âm nhạc Việt Nam nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam với vị trí thủ khoa. Năm 1954, ông tốt nghiệp khoa Thanh nhạc, Trường Âm nhạc Việt Nam (tiền thân của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam ngày nay). Sau khi tốt nghiệp, ông trở thành ca sĩ đơn ca tại Nhà hát Ca Múa Nhạc Trung ương. 

Đáng chú ý, không chỉ thi đỗ một trường, ông còn từng đỗ thủ khoa Trường Mỏ - Địa chất – một lựa chọn hoàn toàn khác biệt. Điều này cho thấy nền tảng học vấn vững chắc và tư duy toàn diện của người nghệ sĩ sau này.

Không dừng lại ở đó, khi được cử đi học tại Nhạc viện Sofia Bulgaria, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Hiếu tiếp tục khẳng định năng lực khi đỗ thủ khoa tại môi trường đào tạo quốc tế. Chính vì vậy, báo chí thường gọi ông là thủ khoa kép, thậm chí là nhiều lần thủ khoa trong các kỳ thi quan trọng.

Quá trình đào tạo trong nước và nước ngoài đã tạo nền tảng chuyên môn để Trần Hiếu phát triển sự nghiệp và trở thành một trong những giọng nam trầm được biết đến rộng rãi trong nền âm nhạc Việt Nam.

Cả cuộc đời dành cho âm nhạc

Giọng bass của Trần Hiếu có âm sắc trầm, ấm và vang. Ông được công chúng biết đến qua nhiều ca khúc như “Hò kéo pháo”, “Lãnh tụ ca”, “Tôi là Lê Anh Nuôi”, “Anh quân bưu vui tính”, “Con voi”... Bên cạnh những tác phẩm cách mạng và chính luận, ông còn thể hiện các ca khúc trữ tình, quê hương. Trên sân khấu, bên cạnh kỹ thuật thanh nhạc, Trần Hiếu còn tạo dấu ấn bằng phong cách biểu diễn dí dỏm, hóm hỉnh.

Từ năm 1986 đến năm 1991, nghệ sĩ Trần Hiếu công tác tại Nhà hát Tuổi trẻ. Sau đó, ông dành nhiều thời gian hơn cho công tác giảng dạy thanh nhạc. Trong giai đoạn 1991-1998, ông giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội.

Từ bục giảng, ông tiếp tục truyền lại kiến thức, kinh nghiệm nghề nghiệp cho nhiều thế hệ học trò, trong đó có những nghệ sĩ sau này trở thành những tên tuổi lớn của âm nhạc Việt Nam như NSND Thanh Hoa, NSND Quốc Hưng, NSND Tấn Minh, ca sĩ Trọng Tấn, NSND Y Moan và nhà nghiên cứu, phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long.

Không chỉ biểu diễn và giảng dạy, Trần Hiếu còn dành nhiều năm nghiên cứu về vai trò của tiếng Việt trong nghệ thuật thanh nhạc. Những nghiên cứu này được hệ thống trong công trình “Sức mạnh của ngôn ngữ trong tiếng hát Việt Nam”. Bản thảo được ông viết từ năm 1998, sau đó tiếp tục hoàn thiện và xuất bản thành sách vào năm 2022.

Với những đóng góp trong nghệ thuật, Trần Hiếu được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1988 và NSND năm 1997. Năm 2016, ở tuổi 80, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “NSND cao tuổi nhất còn tham gia biểu diễn trên sân khấu” đối với Trần Hiếu. Theo VietKings, tại thời điểm xác lập kỷ lục, ông vẫn duy trì việc biểu diễn tương đối thường xuyên.

Trong những năm gần đây, sức khỏe của NSND Trần Hiếu có nhiều thay đổi. Tháng 9/2025, ông nhập viện Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vì ung thư di căn xương, biến chứng thành ổ áp xe ở xương hàm. Sau phẫu thuật, ông được chuyển sang Bệnh viện Lão khoa Trung ương để điều trị suy thận. Có những thời điểm ông rơi vào tình trạng nguy kịch, chỉ ăn được cháo loãng, trí nhớ suy giảm và phải có vợ cùng hộ lý túc trực.

Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “NSND cao tuổi nhất còn tham gia biểu diễn trên sân khấu”. Ảnh: FBNV

Dẫu vậy, tình yêu âm nhạc vẫn hiện diện trong cuộc sống của người nghệ sĩ đã dành phần lớn cuộc đời cho tiếng hát. Ngày 1/10/2025, nhân Ngày Quốc tế Người cao tuổi, khi bệnh viện tổ chức chương trình giao lưu, ông vẫn cất giọng hát ca khúc “Mẹ tôi” của em trai Trần Tiến trong sự xúc động của nhiều người.

Dù sức khỏe ngày một yếu đi, đôi lúc bệnh tật và tuổi tác khiến ông quên lời bài hát nhưng mỗi khi học trò đến thăm hay có người muốn nghe, nghệ sĩ vẫn sẵn sàng hát tặng một vài bài. Những ngày không đau ốm, ông vẫn duy trì việc tập luyện thanh và tập đàn. Với ông, âm nhạc dường như vẫn là một phần không thể tách rời của cuộc sống.

Điều đáng trân trọng là dù sức khỏe giảm sút, ông vẫn luôn giữ tình yêu với âm nhạc. Khi có cơ hội, ông vẫn cất giọng hát – như một cách sống, một cách khẳng định bản thân.

Hình ảnh một nghệ sĩ già tóc bạc, vẫn say sưa hát trên sân khấu hay trong những buổi gặp gỡ đời thường, đã trở thành biểu tượng đẹp về sự tận hiến.

NSND Trần Hiếu là một trong những “cây đại thụ” của thanh nhạc Việt Nam.

Quỳnh Chi (t/h)