Bangkok ngập lịch sử: Điều gì khiến thủ đô Thái Lan trở tay không kịp?

Người dân lội qua khu vực ngập lụt trong lúc mưa lớn tại Bangkok - Ảnh: REUTERS

Theo Đài Thai PBS, các chuyên gia cảnh báo nếu Bangkok không sớm nâng cấp hệ thống chống ngập, tình trạng gián đoạn giao thông và sinh hoạt có thể tái diễn thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu.

Dù đã có hàng loạt đề xuất như việc mở rộng các đường hầm thoát nước, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo thời tiết và quản lý nguồn nước hiệu quả hơn, thủ đô Thái Lan hiện vẫn thiếu một chiến lược phòng chống dài hạn để bảo vệ 10 triệu cư dân.

Điểm nghẽn tiêu thoát nước

Thống đốc Bangkok Chadchart Sittipunt cho rằng nguyên nhân của trận lụt lịch sử là do những điểm nghẽn trong hệ thống tiêu thoát nước của thành phố.

Hệ thống này đã hoàn toàn quá tải trước lượng mưa hơn 300mm trút xuống chỉ trong 3 ngày (từ 16h ngày 24-9 đến 6h30 ngày 26-9).

“Những điểm nghẽn này cũng tồn tại ngay trong hệ thống kênh rạch của thành phố, đồng nghĩa với việc chúng ta đang cần gấp các giải pháp thoát nước quy mô lớn” - vị Thống đốc nhấn mạnh.

Để giải quyết những hạn chế này, chính quyền đô thị Bangkok (BMA) đã phê duyệt kế hoạch xây dựng một đường hầm khổng lồ nhằm dẫn nước từ kênh Prawet Burirom về hồ chứa Nong Bon.

Dự án sẽ điều hướng lượng nước dồn ứ vào một lưu vực trữ nước rộng lớn ở vùng ngoại ô phía đông thành phố, trước khi xả ra sông Chao Phraya và đổ ra vịnh Thái Lan.

Trong tuần qua, khoảng 700.000 người dân Bangkok phải chứng kiến cảnh nhà cửa bị ngập sâu tới vài mét, nhiều khu vực bị cô lập hoàn toàn do các dịch vụ vận tải khẩn cấp tê liệt.

Trước tình hình này, Thống đốc Chadchart cam kết sẽ rút kinh nghiệm từ đợt ngập lụt kinh hoàng vừa qua nhằm nâng cấp các mô hình dự báo và quản lý nguồn nước.

Bức xúc vì cảnh báo chậm trễ

Việc thiếu thông tin kịp thời về tình hình ngập lụt đã làm bùng phát làn sóng phẫn nộ trong dư luận. Nhiều chuyên gia cáo buộc chính quyền thành phố đã thất bại trong việc phát đi các cảnh báo sớm cho người dân.

TS Sitang Pilailar, chuyên gia kỹ thuật tài nguyên nước tại Đại học Kasetsart, cho rằng BMA lẽ ra phải phát cảnh báo ngay từ sáng 25-9, khi nhận thấy lượng mưa vượt khả năng ứng phó.

Theo bà, các trạm quan trắc tại Nong Chok và Nong Khaem có thể dự báo lượng mưa trước 3-5 giờ, đủ để ước tính nguy cơ ngập tại từng khu vực.

Bà Sitang cho rằng điều quan trọng không phải dự báo chính xác từng chi tiết, mà là kịp thời thông báo những tác động có thể xảy ra để người dân chủ động ứng phó.

Ông Bhichit Rattakul, cựu Thống đốc Bangkok và hiện là cố vấn của Trung tâm Phòng vệ thảm họa châu Á (ADPC), cho biết thủ đô thực chất đã có đủ các công cụ cần thiết để đưa ra những dự báo chính xác.

Theo ông, với sự hỗ trợ của AI, BMA có thể xác định các khu vực có nguy cơ ngập và thông báo cho người dân trước 3-5 giờ, đủ thời gian để di chuyển người, phương tiện và tài sản đến nơi an toàn.

“Cảnh báo sớm đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu thiệt hại. BMA biết rất rõ những khu vực nào của Bangkok có địa hình trũng thấp, vì vậy họ phải có khả năng xác định các cộng đồng dễ bị tổn thương bởi ngập lụt” - ông Bhichit lưu ý.

Hành khách tìm hành lý tại sân bay Suvarnabhumi (Bangkok) sau mưa lớn và ngập lụt diện rộng ở thủ đô Thái Lan - Ảnh: REUTERS

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thái Lan Jeseth Thaiseth cũng đặt câu hỏi vì sao BMA lại không tận dụng hệ thống phát sóng khẩn cấp qua điện thoại di động ngay trong đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng.

“Thực tế một cơ quan chức năng có liên quan đã liên hệ với BMA vào ngày 26-9 để hỏi xem họ có muốn phát đi cảnh báo hay không” - ông tiết lộ. Tuy nhiên người dân chỉ bắt đầu nhận được các tin nhắn cảnh báo khẩn cấp vào tối muộn 3-10, thời điểm mà tình trạng ngập lụt nghiêm trọng đã diễn ra trên diện rộng.

Phản hồi trước những chỉ trích, Phó thống đốc Bangkok Tavida Kamolvej thừa nhận những lỗ hổng trong công tác truyền thông và cam kết sẽ cải thiện.

“Lần tới, chúng tôi sẽ phát đi các tin nhắn cảnh báo sớm và phối hợp trực tiếp với Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai để triển khai các bước đi tiếp theo” - bà Tavida khẳng định.

Trong khi đó chuyên gia y tế và môi trường Sonthi Kotchawat đã yêu cầu BMA phải thiết lập một “phòng tác chiến” trong các trường hợp thảm họa cận kề, nhằm điều phối công tác ứng phó với tất cả cơ quan chức năng liên quan.

“Một bộ chỉ huy khủng hoảng tập trung sẽ đảm bảo hiệu quả cho công tác quản lý thảm họa” - ông nhấn mạnh.

Những kế hoạch nằm trên giấy

Sau trận ngập nghiêm trọng ở Hat Yai năm ngoái, chính quyền Bangkok (BMA) từng xây dựng kế hoạch ứng phó ngập lụt, gồm xác định vùng nguy cơ, rà soát hệ thống thoát nước, chuẩn bị tuyến sơ tán và cảnh báo sớm.

Kế hoạch còn đề cập việc dự trữ hàng cứu trợ, bố trí nhân lực cứu hộ và nâng cấp các biện pháp phòng ngập dài hạn. Tuy nhiên TS Sitang đặt câu hỏi vì sao những phương án này chưa được triển khai đầy đủ.

Ông Bhichit cho rằng Bangkok đã nhiều thập kỷ chưa có giải pháp chống ngập quy mô lớn mới. Theo ông, thủ đô cần sớm nâng cấp hệ thống đê và thoát nước hiện có.