Vốn FDI 9 tháng lên cao nhất kể từ 2009: Tiền đến từ đâu?

Công nhân làm việc trong nhà máy sản xuất điện thoại tại Bắc Ninh - Ảnh: Q.P.

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý 3 và 9 tháng của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 30-9 đạt 50,36 tỉ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong số liệu Cục Thống kê công bố từ năm 1988, chỉ năm 2008 có vốn đăng ký cả năm cao hơn.

Vốn FDI 9 tháng năm nay lên cao nhất kể từ 2009 - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

Trong khi đó, vốn FDI thực hiện, tức số vốn đã giải ngân, là hơn 21 tỉ USD, tăng 12,1%, chậm hơn nhiều so với vốn đăng ký. Mặc dù vậy, đây vẫn là mức cao nhất của 9 tháng trong 5 năm qua. Hơn 80% số vốn giải ngân vẫn chảy vào công nghiệp chế biến, chế tạo, gần như không đổi so với cùng kỳ năm 2025.

Vốn FDI dồn vào số ít các dự án lớn

Chênh lệch lớn nhất nằm ở vốn cấp mới, tức vốn của các dự án được cấp phép lần đầu. Số dự án mới chỉ nhỉnh hơn cùng kỳ hơn 6%, nhưng vốn cấp mới gấp 2,4 lần, nên mỗi dự án mới bình quân lớn gấp hơn hai lần năm ngoái.

Vốn cấp mới gấp 2,4 lần cùng kỳ năm trước - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

Thực tế, xu hướng ít dự án mà nhiều vốn đã xuất hiện từ nửa đầu năm. Theo Savills Việt Nam, riêng với dự án sản xuất, số dự án mới khi đó giảm mạnh nhưng quy mô vốn tăng vọt. 

"Chúng tôi đang chứng kiến sự chuyển dịch từ làn sóng mở rộng sản xuất theo chiều rộng sang các khoản đầu tư chuyên sâu hơn, tập trung vào công nghệ, quy mô và năng lực sản xuất", ông John Campbell, Giám đốc, Trưởng bộ phận dịch vụ công nghiệp của Savills Việt Nam, nhận định.

Tính từ số liệu của Cục Thống kê, phần vốn cấp mới tăng thêm so với cùng kỳ của cả nước gần như dồn hết về TP.HCM, Thái Nguyên và Nghệ An. Thái Nguyên chỉ có 24 dự án mới nhưng tổng vốn đăng ký 8 tỉ USD, gần gấp đôi Bắc Ninh với 277 dự án. 

Nghệ An đứng thứ 6 cả nước về tổng vốn dù chỉ có 12 dự án mới. Theo UBND tỉnh Nghệ An, Nhà máy nhiệt điện LNG Quỳnh Lập của liên danh PV Power (POW), SK Innovation (Hàn Quốc) và Mía đường Nghệ An có tổng vốn hơn 2,2 tỉ USD, khởi công hạ tầng kỹ thuật ngày 18-5.

TP.HCM, Thái Nguyên và Nghệ An thu hút các dự án vốn lớn - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

TP.HCM dẫn đầu cả nước với hơn 18 tỉ USD vốn đăng ký. Sở Tài chính thành phố cho biết hai dự án nổi bật thu hút từ đầu năm là cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với 4,9 tỉ USD và trung tâm dữ liệu AI Factory với 2,1 tỉ USD.

Vì vốn đến từ số ít các dự án lớn, vốn cấp mới cộng dồn năm 2026 tăng theo từng đợt, khác hẳn đường đi đều của năm 2025. Trong tháng 3, con số cộng dồn nhảy từ 3,5 tỉ USD lên 10,2 tỉ USD, trong đó riêng Thái Nguyên và Nghệ An đã có 7,67 tỉ USD. Trong tháng 9, con số tăng tiếp từ 21,7 tỉ USD lên 29,2 tỉ USD, phần lớn ở TP.HCM.

Các dự án vốn lớn khiến biểu đồ 2026 'gấp khúc' hơn so với 2025 - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

Danh sách đối tác cho thấy cùng hiện tượng. Singapore và Hàn Quốc dẫn đầu với lần lượt 12,85 tỉ USD và 9,75 tỉ USD vốn đăng ký. Luxembourg chỉ có 2 dự án mới nhưng nằm trong bốn đối tác đầu tư nhiều vốn nhất, trên cả Trung Quốc với hơn 1.100 dự án mới.

Luxembourg chỉ có 2 dự án, nhưng quy mô lên tới gần 5 tỉ USD - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

Vốn cấp mới cũng chảy nhiều hơn sang các ngành ngoài sản xuất. Tỉ trọng của chế biến, chế tạo giảm từ 58,7% cùng kỳ năm 2025 xuống 45,8%, trong khi vận tải, kho bãi chiếm 17,6%, đứng thứ hai và vượt kinh doanh bất động sản.

Dòng vốn giảm ở ngành chế biến chế tạo, và tăng ở vận tải, kho bãi - Ảnh: QUÂN NGUYỄN

Thu hút vốn gắn với giá trị thật

Theo báo cáo ngành bất động sản khu công nghiệp đầu tháng 10 của Chứng khoán Guotai Haitong Việt Nam, bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu đang dần thay các ngành gia công truyền thống để trở thành trụ cột tăng trưởng mới. Các ngành này đòi hỏi hạ tầng, năng lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn hẳn.

Chứng khoán MB (MBS) cũng cho rằng các dự án công nghệ, bán dẫn, AI, đặc biệt là trung tâm dữ liệu, là hướng đi mới cho Việt Nam. Theo MBS, nhà đầu tư nước ngoài đã chuyển từ chiến lược "chờ đợi và theo dõi" sang "phân tán rủi ro", và chọn Việt Nam nhờ chính trị ổn định cùng hạ tầng được nâng cấp.

Tại TP.HCM, nơi nhận nhiều vốn nhất cả nước, ông Quách Ngọc Tuấn, Phó giám đốc Sở Tài chính, cho rằng vấn đề đặt ra không còn đơn thuần là thành phố thu hút được bao nhiêu vốn, mà quan trọng hơn là vốn đi vào lĩnh vực nào, tạo ra giá trị gì.

Ở cấp quốc gia, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 30-9 đã cho ý kiến về dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, trong đó có nhóm chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư. Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị ưu đãi phải "thực sự gắn với cam kết, kết quả thực thi và có cơ chế đánh giá, thu hồi". 

Theo phân tích của Chứng khoán Mirae Asset, dự thảo chuyển dần ưu đãi từ mức cố định sang gắn với hiệu quả dự án và mức liên kết với doanh nghiệp trong nước. Dự án có tác động lan tỏa được hưởng gói ưu đãi vượt trội, nhưng không đạt cam kết thì bị thu hồi.

Mirae Asset đánh giá các thay đổi sẽ hướng dòng vốn FDI vào dự án chất lượng cao thay vì thu hút ồ ạt, nhưng cần thời gian mới phát huy hiệu quả.

Ngược lại, Guotai Haitong chỉ ra một rủi ro với dòng vốn FDI công nghệ cao, là điện. Công ty chứng khoán này cho rằng nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu, AI và sản xuất bán dẫn tăng mạnh trong khi một số dự án nguồn và lưới điện chậm tiến độ. Rủi ro lớn nhất không nằm ở khả năng thiếu điện trên toàn quốc mà ở chỗ hạ tầng điện đi chậm hơn tốc độ tăng phụ tải tại các trung tâm công nghiệp.