Không phải ai chưa mua được nhà cũng xem việc thuê nhà là một phương án tạm thời. Với một bộ phận người trẻ, thuê nhà có thể kéo dài vài năm, thậm chí trở thành lựa chọn lâu dài, nhưng đi kèm đó là những nguyên tắc khá rõ: tiền thuê phải nằm trong khả năng chi trả, vị trí phải thuận tiện và chỗ ở cũng cần đủ tốt để cuộc sống không bị “tạm bợ”.
Linh Chi (SN 1996) hiện đang thuê một căn chung cư mini ở khu Hoàng Cầu, Hà Nội với giá 7 triệu đồng/tháng, đã bao gồm điện nước.
Hoàng Trang (SN 1997) cũng đã thuê nhà tại Hà Nội vài năm, ở cùng bạn trong một căn chung cư mini khoảng 25m² ở Hà Đông với giá 6 triệu đồng/tháng.
Điểm chung của cả hai là đều không đặt mục tiêu phải mua nhà ngay lập tức nhưng cũng không có nghĩa cứ thuê nhà là chấp nhận một căn phòng bất kỳ. Giá thuê, khoảng cách đến chỗ làm, diện tích, chất lượng không gian sống và khả năng thay đổi khi công việc, thu nhập hay gia đình có biến động đều được cân nhắc.
Tiêu chí chọn nhà thuê gắn bó lâu dài: Giá không quá 1/3 thu nhập, ở gần chỗ làm
Với Linh Chi, trước khi quyết định thuê một căn nhà, câu hỏi đầu tiên không phải “nhà có đẹp không” mà là “mỗi tháng mình có thể dành bao nhiêu tiền cho việc ở?”. Cô đặt ra nguyên tắc tiền thuê nhà không vượt quá 1/3 tổng thu nhập, bởi ngoài tiền thuê còn có điện nước, phí dịch vụ và những khoản sinh hoạt khác.
“Mình giữ nguyên tắc tiền thuê nhà không quá 1/3 tổng thu nhập, vì thực tế khi cộng thêm tiền điện nước, dịch vụ thì tổng chi phí cho việc ở sẽ chạm đến mốc 1/3 này. Nếu tiền thuê đã quá cao ngay từ đầu thì những khoản chi tiêu còn lại trong tháng sẽ bị bó lại khá nhiều. Với mình, thuê một căn nhà tốt nhưng khiến tài chính mất cân đối thì cũng không phải lựa chọn hợp lý”, Chi chia sẻ.
Hiện tại, căn nhà Chi đang thuê có giá 7 triệu đồng/tháng và đã bao gồm điện nước. Với thu nhập khoảng 22 - 23 triệu đồng/tháng, đây là mức thuê nhà cô bạn cảm thấy phù hợp với khả năng chi trả.
Theo Chi, nếu lấy mức thu nhập khoảng 15 triệu đồng/tháng của một nhân viên văn phòng và một người phải tự chi trả toàn bộ chi phí sinh hoạt, mức tiền dành cho nhà ở cũng có giới hạn nhất định.
“Nếu một mình chi trả tất cả các khoản thì mình không thể thuê nhà quá 8 triệu đồng/tháng, vì như vậy sẽ rất mất cân đối. Ngoài tiền nhà còn rất nhiều khoản khác như ăn uống, đi lại, mua sắm, các chi phí cá nhân và cả việc tiết kiệm. Mình nghĩ tiền thuê nhà phải nằm trong một mức mà sau khi trả xong vẫn còn đủ tiền để sống bình thường, chứ không phải tháng nào cũng phải thắt chặt mọi thứ chỉ để ở một căn nhà tốt hơn”, cô nói.
Bên cạnh giá thuê, vị trí là yếu tố được Chi ưu tiên gần như tương đương. Cô muốn nhà càng gần chỗ làm càng tốt, lý tưởng nhất là trong bán kính 2-3km.
“Mình ưu tiên thuê nhà gần chỗ làm, càng gần càng tốt. Lý tưởng nhất là trong bán kính khoảng 2-3km để thời gian di chuyển mỗi ngày không bị quá nhiều. Nếu một căn nhà cách chỗ làm khoảng 5km nhưng có những ưu điểm khác thực sự tốt, chẳng hạn không gian đẹp, tiện nghi phù hợp hoặc mức giá hợp lý thì mình vẫn có thể cân nhắc. Nhưng nếu xa hơn 5km thì mình gần như sẽ không thuê, vì lúc đó thời gian và chi phí đi lại cũng trở thành một khoản phải tính vào bài toán thuê nhà”, Chi cho biết.
Hoàng Trang cũng đang lựa chọn nhà theo cách cân đối giữa giá tiền và vị trí. Cô hiện sống cùng bạn trong căn chung cư mini khoảng 25m² ở Hà Đông, giá 6 triệu đồng/tháng. Căn nhà nằm khá sâu trong ngõ nhưng lại đáp ứng được tiêu chí quan trọng ở thời điểm cô tìm nhà là gần trường học.
Sau này khi đi làm, khoảng cách từ nhà đến công ty chỉ khoảng 2-3km nên căn nhà tiếp tục phù hợp với cuộc sống của Trang.
Trang cho rằng với người trẻ chưa có tài chính quá dư dả, việc thuê nhà trong nội thành thường phải chấp nhận một số đánh đổi. Nếu muốn một căn hộ chung cư đẹp, rộng rãi, vị trí thuận tiện thì mức giá có thể tăng khá cao.
“Nếu thuê một căn chung cư xịn ở trong thành phố thì mức giá thường khá cao, khoảng từ 15 triệu đồng/tháng, nên nếu chỉ có một mình và tài chính không dư dả thì rất khó để thuê. Còn những căn chung cư có mức giá thấp hơn thì thường phải đánh đổi bằng việc đi xa hơn. Vì vậy, với mình, mô hình chung cư mini hoặc nhà nguyên căn được thuê chung sẽ hợp lý hơn. Giá vừa sức hơn mà vẫn có thể ở trong khu vực nội thành, không phải mất quá nhiều thời gian di chuyển mỗi ngày”, Trang chia sẻ.
Ở thuê, giá nhà chưa phải tất cả: Hợp đồng và các khoản phí phải đọc thật kỹ
Nếu giá thuê và vị trí là những điều được cân nhắc trước khi chọn nhà, thì khi đã quyết định thuê dài hạn, hợp đồng lại là phần không nên đọc lướt. Với những người xác định ở từ một năm trở lên, các điều khoản về tiền cọc, thời hạn thuê, phí phát sinh hay trách nhiệm sửa chữa có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và trải nghiệm sống trong suốt thời gian thuê.
Minh Huyền (34 tuổi, Tây Hồ) hiện thuê một căn chung cư mini 2 phòng ngủ với giá 7,5 triệu đồng/tháng, đóng tiền 2 tháng/lần và đặt cọc 1 tháng tiền nhà. Ngoài tiền thuê, cô còn thanh toán các khoản phí như gửi xe, quản lý, thang máy, tiền rác... Huyền đã ở đây hơn một năm và dự định tiếp tục thuê dài hạn.
Theo Huyền, có 3 nhóm nội dung người thuê nên đọc kỹ trước khi đặt bút ký hợp đồng: tiền cọc, thời hạn thuê và điều kiện chấm dứt hợp đồng.
Với tiền cọc, hợp đồng cần ghi rõ số tiền đã đặt, thời điểm hoàn trả sau khi kết thúc hợp đồng và những trường hợp chủ nhà được phép khấu trừ. Nếu có khấu trừ, các khoản này cũng nên được quy định cụ thể để tránh đến lúc trả nhà mới phát sinh những chi phí hai bên chưa từng thống nhất.
“Tiền cọc là khoản mình nghĩ người thuê nên đặc biệt để ý, vì đến lúc trả nhà mới dễ phát sinh tranh cãi nhất. Hợp đồng nên ghi rõ trường hợp nào được trừ vào tiền cọc, trừ bao nhiêu và căn cứ vào đâu. Nếu chỉ ghi chung chung là chủ nhà được khấu trừ các chi phí phát sinh thì sau này rất khó xác định khoản nào là hợp lý”, Huyền chia sẻ.
Thời hạn thuê cũng cần được quy định rõ, bao gồm thời gian thuê tối thiểu, điều kiện gia hạn và mức tăng giá nếu tiếp tục thuê. Nếu chủ nhà có quyền điều chỉnh giá sau mỗi lần gia hạn, người thuê nên thỏa thuận trước mức tăng tối đa thay vì để một điều khoản chung chung như “giá thuê sẽ được điều chỉnh theo thị trường”. Đặc biệt, nếu một trong hai bên muốn chấm dứt hợp đồng trước hạn, cần thống nhất trước thời gian báo trước, việc hoàn trả tiền cọc và trách nhiệm bồi thường nếu có.
Bên cạnh những điều khoản cơ bản, một vấn đề khác cũng nên được thống nhất ngay từ đầu là các khoản phí ngoài tiền thuê. Với trường hợp của Minh Huyền, ngoài 7,5 triệu đồng tiền nhà còn có phí gửi xe, quản lý, thang máy, tiền rác...
“Trước khi ký hợp đồng, người thuê nên hỏi thật kỹ ngoài tiền nhà còn phải đóng những gì, mỗi khoản bao nhiêu và tính theo tháng hay theo mức sử dụng. Đặc biệt với chung cư mini hoặc nhà có nhiều phòng, các khoản như phí quản lý, vệ sinh, rác hay sử dụng không gian chung đôi khi không được tính vào giá thuê. Biết trước tổng chi phí mỗi tháng sẽ dễ cân đối tài chính hơn rất nhiều”, Minh Huyền nói.
Nếu chủ nhà có ý định bán căn nhà trong thời gian cho thuê, người thuê cũng nên thống nhất trước cách thức dẫn khách đến xem. Theo Huyền, chủ nhà không nên tự ý đưa người lạ vào không gian đang được thuê mà cần thông báo trước và thống nhất thời gian phù hợp.
Hai bên có thể quy định cụ thể về khung giờ xem nhà, số lần xem trong tuần và thời gian báo trước. Những thỏa thuận này tốt nhất nên được ghi trong hợp đồng hoặc xác nhận bằng văn bản để tránh ảnh hưởng đến sinh hoạt của người thuê.
Tương tự, trách nhiệm sửa chữa khi thiết bị trong nhà bị hỏng cũng nên được làm rõ ngay từ đầu. Người thuê có thể lập danh sách các tài sản, thiết bị có sẵn khi nhận nhà như điều hòa, bình nóng lạnh, tủ lạnh, tivi, quạt, đèn... và thống nhất bên nào chịu trách nhiệm sửa chữa, thay thế trong từng trường hợp.
Với những thiết bị có giá trị lớn, nếu phát sinh hỏng hóc, người thuê nên báo chủ nhà trước khi tự bỏ tiền sửa chữa. Còn với những vật dụng nhỏ hoặc lỗi phát sinh trong quá trình sử dụng thông thường, hai bên có thể thỏa thuận để người thuê chủ động xử lý.
Linh Chi cũng có thể xem đây là một trong những tiêu chí khi lựa chọn nhà thuê. Cô bạn bày tỏ: “Ngoài giá thuê thì mình cũng sẽ hỏi khá kỹ những khoản phí phát sinh và điều kiện trong hợp đồng. Vì nếu chỉ nhìn vào con số 7 triệu hay 8 triệu tiền nhà mà chưa tính điện nước, phí dịch vụ, gửi xe hay các khoản sử dụng chung thì rất dễ bị vượt ngân sách”.
Ngoài ra, người thuê nên lưu lại hợp đồng, biên nhận hoặc lịch sử chuyển khoản tiền thuê và tiền cọc. Với các khoản sửa chữa, thay thế thiết bị, nếu người thuê tự bỏ tiền thì nên trao đổi với chủ nhà trước và lưu lại nội dung xác nhận. Một bước đơn giản khác là chụp ảnh, quay video tình trạng căn nhà và các thiết bị khi nhận nhà cũng như trước khi trả nhà. Đây có thể là căn cứ để hai bên đối chiếu nếu phát sinh tranh chấp về tài sản, chi phí sửa chữa hoặc tiền cọc.
Với những người xác định thuê nhà trong nhiều năm, việc tìm được căn nhà phù hợp vì thế mới chỉ là bước đầu. Sau khi cân đối được giá thuê - vị trí - diện tích, người thuê cũng cần tính đến những khoản chi phía sau và đọc kỹ các điều khoản để biết chính xác mình đang trả tiền cho những gì.
Không ngại chuyển nhà sau vài năm: Chỗ mới rộng hơn, đi lại tiện hơn thì đổi
Hoàng Trang đã thuê căn nhà hiện tại được vài năm nhưng không xác định đây là nơi sẽ ở mãi. Khi nhu cầu thay đổi, cô cũng sẵn sàng tìm một căn nhà thuê mới, đặc biệt nếu cần thêm diện tích để phục vụ công việc hoặc có những thay đổi trong cuộc sống.
“Hiện tại mình đã ở đây được vài năm và cũng có dự định sẽ thuê một chỗ mới rộng rãi hơn khi nhu cầu thay đổi. Nếu sau này chuyển chỗ làm thì mình cũng sẽ cân nhắc thay đổi nhà thuê để việc đi lại thuận tiện hơn. Hoặc nếu mình muốn làm thêm một công việc, một dự án nào đó mà cần không gian rộng hơn để sinh hoạt hay làm việc thì mình cũng sẽ tìm căn nhà khác phù hợp hơn”, Trang nói.
Với Trang, thuê dài hạn không đồng nghĩa với việc phải trung thành với một căn nhà trong nhiều năm. Ngược lại, lợi thế của việc thuê là có thể chủ động thay đổi nơi ở khi công việc, thu nhập hoặc nhu cầu sinh hoạt thay đổi.
Linh Chi cũng có suy nghĩ tương tự. Vì đang sống một mình và chưa có kế hoạch dài hạn thực sự ổn định, cô không đặt nặng chuyện phải gắn bó với căn nhà hiện tại trong nhiều năm.
“Mình sống một mình và hiện tại chưa có một kế hoạch tương lai dài hạn nào chắc chắn, nên mình không có tâm lý phải gắn bó với căn nhà này thật lâu. Nếu sau này kết hôn, có bạn ở cùng, chuyển chỗ làm hoặc cuộc sống có thay đổi thì mình hoàn toàn có thể chuyển sang một nơi khác. Thậm chí nếu đang ở đây mà có một căn nhà khác tốt hơn hẳn, phù hợp với nhu cầu của mình hơn và mức giá vẫn trong khả năng chi trả thì mình cũng sẵn sàng chuyển”, Chi chia sẻ.
Tuy nhiên, nếu tài chính dư dả, cuộc sống ổn định hơn, Linh Chi sẽ muốn tìm một căn hộ trong chung cư có diện tích rộng hơn, chia được thành nhiều không gian riêng, có hầm để xe rộng rãi. Dẫu vậy, Linh Chi vẫn quan trọng vị trí phải ở nơi có nhiều tiện ích như trường học, bệnh viện, chợ,... Bởi cô cho rằng thời điểm phù hợp nhất để nâng cấp chỗ thuê sẽ là khi gia đình có thêm thành viên hoặc công việc, thu nhập trở nên ổn định hơn.
“Nếu cuộc sống của mình ổn định và có kế hoạch dài hạn chắc chắn thì mình sẽ cân nhắc việc thuê lâu dài và nâng cấp chỗ ở. Ví dụ nếu kết hôn hoặc có con nhỏ, gia đình có thêm người thì gần như chắc chắn mình sẽ cần một không gian khác rộng rãi và phù hợp hơn. Còn nếu vẫn sống một mình thì mình sẽ chỉ cân nhắc khi thu nhập tăng cao hơn, ít nhất khoảng gấp rưỡi hiện tại, hoặc công việc ổn định về địa điểm trong nhiều năm tới. Khi đó việc bỏ thêm tiền để thuê một căn nhà tốt hơn là hợp lý”, cô nói.
Với những người xác định thuê nhà trong nhiều năm, “nhà thuê dài hạn” không nhất thiết phải là một căn phòng ở cố định từ năm này qua năm khác. Đó có thể là một quá trình nâng cấp chỗ ở theo từng giai đoạn: Khi thu nhập tăng, nhu cầu thay đổi hoặc công việc ổn định hơn, họ sẵn sàng bỏ thêm tiền để đổi lấy không gian sống rộng rãi, thuận tiện và phù hợp hơn.
Cũng vì vậy mà thay vì cố tìm mua nhà, họ lựa chọn căn nhà thuê vừa túi tiền ở hiện tại, nằm ở vị trí thuận tiện và có thể thay đổi khi cuộc sống bước sang một giai đoạn mới.