Tháng 10/2025, TS Trần Văn Xuân, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Brain-Life, nhận từ đội kỹ thuật một phiên bản Focus+ mới. Thiết bị đeo đầu (headband) này đã gọn và nhẹ hơn đáng kể so với nguyên mẫu đầu tiên. Tự tin với phiên bản mới, ông mang sản phẩm đến giới thiệu với một giáo sư tại Đại học Bách khoa TP.HCM. Nhưng khi vị giáo sư vừa đeo thử, chiếc headband bất ngờ… bị gãy.
"Điều trớ trêu là tôi lại là tiến sĩ cơ học, chuyên nghiên cứu về độ bền và làm thế nào để máy móc không bị hỏng ", ông kể rồi bật cười. "Cả đội sau đó được một phen nhớ đời!"
Tình huống này có phần hài hước, nhưng cũng cho thấy một sự thật khắc nghiệt: Một công nghệ có thể hoạt động hoàn hảo trong điều kiện thử nghiệm, nhưng để biến thành một thiết bị đáng tin cậy cho nhu cầu sử dụng hằng ngày lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Đó cũng là thách thức lớn nhất của Brain-Life khi phát triển Focus+. Vốn là một thiết bị thu thập sóng não (EEG) và phân tích sự tập trung bằng AI, đương nhiên, Focus+ không được sinh ra chỉ để cất trong các phòng lab, mà cần được tối ưu hóa để trở thành một sản phẩm tiêu dùng thực thụ, giúp công nghệ thần kinh đến gần hơn với cuộc sống đại chúng.
Brain-Life chính thức ra đời vào đầu năm 2024, nhưng cơ duyên đưa TS Trần Văn Xuân đến với công nghệ não bộ lại bắt nguồn từ những ngày ông còn học lớp 10. Khi đó, ông Xuân tình cờ nghe một chương trình radio gợi ý người thuận tay phải nên thử đánh răng bằng tay trái để kích hoạt các vùng não ít sử dụng.
"Tôi không biết thông tin đó chính xác đến đâu theo khoa học ngày nay, nhưng lúc đó nó khiến tôi rất tò mò", ông Xuân kể lại.
Thói quen nhỏ ấy đã khơi nguồn cho sự tò mò của cậu học sinh lớp 10 về cách thức bộ não hoạt động. Trong suốt 20 năm sau đó, dù sự nghiệp chuyên môn gắn liền với ngành cơ khí qua các chặng đường học tập và làm việc từ Pháp, Mỹ đến Anh, mối quan tâm này vẫn luôn âm ỉ trong tâm trí ông Xuân.
Không chỉ dừng lại ở sự hiếu kỳ, niềm đam mê ấy dần chuyển hóa thành một bài toán thực tiễn. Ông luôn trăn trở về nguyên nhân tạo ra sự chênh lệch năng suất quá lớn giữa các cá nhân trong cùng một môi trường làm việc. Bởi lẽ, trong khi kỹ năng hay công nghệ là những thứ dễ dàng nhìn thấy, sự tập trung lại là một yếu tố vô hình và cực kỳ khó đong đếm trực tiếp.
Nút thắt này được ông Xuân tháo gỡ vào cuối năm 2023 thông qua cuộc gặp với một chuyên gia về tương tác não và máy tính. Được trực tiếp quan sát các tín hiệu thần kinh, vị tiến sĩ nhận ra đây chính là công cụ mình đã tìm kiếm bấy lâu.
"Khoảnh khắc đó rất quan trọng, tôi biết mình không chỉ muốn thỏa mãn sự tò mò cá nhân, mà muốn biến công nghệ này thành thứ giúp nhiều người thấu hiểu chính mình và làm việc tốt hơn ", ông nhớ lại.
Mang theo khát vọng đó, Brain-Life chính thức ra đời vào đầu năm 2024. Quyết định này được TS Trần Văn Xuân đưa ra ở tuổi 45, thời điểm ông đang có một sự nghiệp vững vàng. Rời vùng an toàn đồng nghĩa với việc ông phải đánh đổi không ít cơ hội thăng tiến, sức khỏe và cả thời gian bên gia đình. Dù vậy, vị tiến sĩ không coi đây là việc bắt đầu từ con số 0.
"Ở tuổi 45, tôi có nhiều vốn nhất - về kiến thức, kinh nghiệm và mạng lưới - để bắt đầu một việc khó" , TS Trần Văn Xuân bộc bạch.
Thực tế, rời khỏi bến đỗ an toàn mới chỉ là nét bút đầu tiên trên bản vẽ khởi nghiệp. Thách thức lớn hơn cả đối với ông Xuân và các cộng sự là làm sao biến niềm đam mê não bộ ấp ủ suốt nhiều năm thành một sản phẩm thực tiễn.
Ban đầu, ông cùng Tiến sĩ Vi Chí Thành chỉ định tập trung phát triển mảng phần mềm. Thế nhưng, rào cản tài chính nhanh chóng xuất hiện khi các thiết bị đo sóng não có sẵn trên thị trường được định giá khoảng 400 USD (tương đương 10,4 triệu đồng). Nếu tích hợp thêm giải pháp AI, tổng chi phí sẽ đội lên mốc 600 USD (khoảng 15,6 triệu đồng). Đáng nói hơn, mức giá đắt đỏ này vẫn không thể đảm bảo trọn vẹn chất lượng tín hiệu đầu vào như nhóm kỳ vọng.
Để kiểm soát trọn vẹn chất lượng và tối ưu chi phí, Brain-Life quyết định tự thiết kế phần cứng. TS Đào Công Nguyên, người bạn leo núi kiêm hàng xóm của ông Xuân, tham gia đội ngũ với vai trò Giám đốc Kỹ thuật, mang theo 18 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phần cứng. Đội hình cũng nhanh chóng được bồi đắp bởi các chuyên gia về AI, giáo dục và tâm lý.
Thế nhưng, bước đi tự chủ này lại mở ra một chặng đường chông gai hơn dự tính.
Nguyên mẫu Focus+ đầu tiên là một chiếc headband in 3D, khá cứng, có thêm bộ phận tiếp xúc phía sau tai để thu thập tín hiệu. Người đầu tiên đeo thử là một kỹ sư trong đội ngũ phát triển sản phẩm.
“Chúng tôi luôn muốn dành những ‘phút đặc biệt’ đầu tiên cho chính những người trực tiếp làm ra sản phẩm” , TS Trần Văn Xuân nhớ lại.
Trong lần thử nghiệm đầu tiên, thiết bị ghi nhận được nhiều tín hiệu, nhưng nhóm chưa thể phân biệt đâu là tín hiệu sinh học của não bộ, đâu là nhiễu phát sinh trong quá trình đo.
Nguyên mẫu Focus+ đầu tiên
Để khắc phục vấn đề này và cải thiện thiết kế phần cứng, đội ngũ Brain-Life đã miệt mài thử nghiệm suốt một năm rưỡi. Khoảng thời gian đó là một thử thách không nhỏ về nguồn lực, mỗi lần đập đi làm lại khuôn đúc đều ngốn cả tháng chờ đợi cùng hàng trăm triệu đồng chi phí.
Đến tháng 7/2025, sau hơn một năm loay hoay mà vẫn chưa thể bóc tách dữ liệu chắc chắn, niềm tin của cả nhóm bắt đầu lung lay. "Có lúc tôi thực sự nghĩ rằng chúng tôi có thể phải dừng lại" , ông Xuân bộc bạch về thời điểm chông chênh nhất của dự án.
Bước ngoặt chỉ thực sự mở ra khi nhóm có cơ hội đối chiếu dữ liệu với hệ thống máy đo Natus tại Đại học Y Dược TP.HCM. Kết quả này giúp nhóm nhận diện rõ những điểm cần khắc phục để tiếp tục thử nghiệm. Dù vậy, ông Xuân nhìn nhận khách quan rằng điều này không đồng nghĩa Focus+ đã có thể sánh ngang với các thiết bị đo sóng não chuyên dụng trong y tế.
Quá trình ấy cho thấy việc chế tạo thiết bị thần kinh đeo được không chỉ đơn giản là thu nhỏ máy đo sóng não. Nhóm phát triển phải tìm cách cân bằng rất nhiều yếu tố cùng lúc, từ chất lượng tín hiệu, độ bền cho đến giá thành và sự tiện dụng. Chỉ cần thay đổi một chi tiết nhỏ trong thiết kế, các thông số khác đều có thể bị ảnh hưởng theo.
Đặc biệt, với một sản phẩm hướng đến người dùng phổ thông, thông số kỹ thuật tốt vẫn chưa đủ. Trong những lần thử nghiệm đầu tiên, một người dùng đã thẳng thắn góp ý: "Thiết bị rất hay, nhưng tôi không muốn phải suy nghĩ về nó khi đang làm việc" , vị khách này nhận xét.
Nghe qua, đây chỉ là một nhận xét về trải nghiệm sử dụng, nhưng với người đứng đầu Brain-Life, đó là một yêu cầu mang tính “sống còn”. Một chiếc vòng đo sóng não mà liên tục khiến người dùng bận tâm, phải đưa tay chỉnh sửa hay lo lắng về cách hoạt động thì đã thất bại ngay từ mục đích cốt lõi là giúp họ tập trung.
Tiếp thu ý kiến này, toàn đội bắt tay vào tối ưu lại phần cứng, cắt giảm trọng lượng và cải thiện độ ôm sát. Giao diện phần mềm cũng được thiết kế lại theo hướng tối giản để giảm thiểu tối đa các thao tác trong quá trình sử dụng.
“Trong phòng lab, thiết bị phải đo được tín hiệu; nhưng ngoài đời, thiết bị còn phải ‘biến mất’ khỏi sự chú ý của người dùng” , ông Xuân đúc kết.
Triết lý ấy đã mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới cho dự án. Để thực sự đi vào đời sống, sản phẩm phải mang lại sự thoải mái, đủ bền bỉ và hữu ích, thay vì chỉ dừng lại ở một cỗ máy khoa học khô khan.
Nhìn lại quá trình phát triển Focus+, TS Trần Văn Xuân thừa nhận Brain-Life từng vướng phải tâm lý chung của những người làm nghiên cứu. Họ thường có xu hướng chờ đợi công nghệ thật sự hoàn thiện rồi mới tự tin mang đến tay người dùng.
“Có một ‘bệnh nghề nghiệp’ khá rõ của chúng tôi: đã là nhà khoa học thì muốn làm công nghệ thật tốt trước khi đưa ra thị trường”, vị tiến sĩ bộc bạch.
Ban đầu, nhóm đặt mục tiêu tích hợp cả ba loại tín hiệu EEG, fNIRS và PPG vào cùng một thiết bị. Nhưng tham vọng ấy khiến quá trình kiểm chứng kéo dài. Theo ông Xuân, nhóm có thể bắt đầu với một tín hiệu EEG để giải quyết tốt nhu cầu cụ thể, sau đó mới bổ sung các tính năng khác.
Dù vậy, nền tảng nghiên cứu học thuật cũng mang lại cho đội ngũ một lợi thế vô giá, đó là sự tỉnh táo trước những kết quả AI hoàn hảo. Khi thuật toán đưa ra những thông số đẹp bất thường, họ lập tức dấy lên sự hoài nghi: "Con số này có thực sự đúng không, hay dữ liệu đang bị bias?" , ông Xuân nhắc lại câu hỏi đã buộc cả đội phải lùi lại một bước, chuẩn hóa quy trình phân loại và đánh giá lại toàn bộ dữ liệu.
Trải nghiệm ấy giúp Brain-Life nhận ra rằng, làm sản phẩm công nghệ không chỉ là theo đuổi những thông số kỹ thuật tối ưu. Đội ngũ phải đủ thận trọng để kiểm chứng độ tin cậy của kết quả, nhưng cũng cần biết giới hạn tham vọng ban đầu, tập trung vào những tính năng thiết thực và sớm đưa sản phẩm đến tay người dùng để hoàn thiện qua phản hồi thực tế.
Đó cũng là lý do công ty tiếp tục hợp tác với các trường đại học để nghiên cứu và thử nghiệm Focus+ trong những bối cảnh cụ thể. Tại Đại học Y Dược TP.HCM, nhóm phối hợp nghiên cứu tín hiệu và đánh giá chất lượng sản phẩm. Với Đại học Thủ Dầu Một, hướng hợp tác tập trung vào chăm sóc và cảnh báo sớm sức khỏe tinh thần cho người học.
Thiết bị này thậm chí được một học viên cao học tại Đại học Bách khoa TP.HCM dùng làm công cụ nhận diện sự phân tâm của công nhân, mở ra hướng ứng dụng mới trong an toàn lao động.
“Tôi nghĩ đó chính là cách một startup deep-tech nên hợp tác với đại học: không chỉ cùng nhau viết bài báo, mà cùng đưa nghiên cứu thành những thử nghiệm có thể tạo ra sản phẩm và tác động thực tế” , ông Xuân chia sẻ.
Đến nay, Brain-Life cho biết đã bàn giao gần 100 thiết bị Focus+ cho khách hàng và đối tác, đồng thời có hơn 1.000 người trải nghiệm sản phẩm trong các chương trình thử nghiệm. Trong giai đoạn tiếp theo, startup đặt mục tiêu đưa khoảng 5.000 thiết bị vào sử dụng thông qua các hình thức bán, cho thuê hoặc tổ chức chương trình trải nghiệm có kiểm soát.
Để chuyển những kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có thể sử dụng ở quy mô lớn hơn, Brain-Life cần thêm nguồn lực và cơ hội thử nghiệm trong những bối cảnh thực tế.
Đây cũng là lý do công ty tham gia Âu Lạc Grand Prize - giải thưởng trị giá 1 triệu USD dành cho các giải pháp AI do người Việt phát triển, có khả năng ứng dụng và tạo ra giá trị thực tiễn, được khởi xướng bởi Liên minh AI Âu Lạc, bảo trợ bởi Tập đoàn FPT. Giải pháp của Brain-Life vừa được vinh danh trong Top 15 dự án vào vòng sơ khảo Âu Lạc Grand Prize 2026.
“ Điều chúng tôi cần nhất lúc này không chỉ là vốn, mà là thời gian và quy mô để hoàn thiện sản phẩm, đưa thiết bị đến nhiều người dùng hơn và thu thập dữ liệu trong điều kiện sử dụng thực tế” , TS Trần Văn Xuân cho biết. Nhóm đặt mục tiêu đưa khoảng 5.000 thiết bị vào sử dụng thông qua bán, cho thuê hoặc các chương trình trải nghiệm có kiểm soát. Theo ông, với công nghệ tương tác não - máy tính (BCI), dữ liệu thu thập trong nhiều bối cảnh sử dụng sẽ giúp nhóm tiếp tục cải thiện thuật toán và sản phẩm, đồng thời kiểm chứng rõ hơn giá trị công nghệ.
“Chúng tôi không làm Brain-Life chỉ để bán một chiếc headband” , ông Xuân nói. Với ông, Focus+ là cầu nối đưa công nghệ đến gần người dùng, đồng thời tạo điều kiện thu thập dữ liệu thực tế. Giá trị dài hạn mà Brain-Life hướng tới nằm ở công nghệ xử lý tín hiệu, các mô hình AI phân tích trạng thái nhận thức và những ứng dụng có thể phát triển từ nền tảng dữ liệu thần kinh, trên cơ sở có sự đồng thuận của người dùng.
Từ nguyên mẫu in 3D đến những chương trình thử nghiệm thực tế, Focus+ đã trải qua nhiều vòng chỉnh sửa, có lúc đội ngũ tưởng chừng phải dừng bước. Nhưng với Brain-Life, thách thức phía trước không chỉ là hoàn thiện công nghệ, mà còn là chứng minh giá trị thực tế để người dùng sẵn sàng gắn bó lâu dài. Suy cho cùng, thách thức lớn nhất vẫn là làm sao đưa một ý tưởng thoát khỏi lồng kính phòng thí nghiệm, biến thành một sản phẩm đứng vững giữa đời thực cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.