Nữ Phó Giáo sư, Tiến sĩ người Việt giành Giải thưởng Khoa học ASEAN-Hoa Kỳ

Việt Nam đặc biệt coi trọng hợp tác ASEAN trong lĩnh vực KHCN

Chiều 14/10, tại Đà Nẵng, Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90) đã khai mạc phiên toàn thể. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân dự và phát biểu chào mừng các đại biểu và dự Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026.

Hội nghị COSTI-90 do Chủ tịch COSTI nhiệm kỳ 2026-2027, ông Souksavath Sihapanya (Bộ Giáo dục và Thể thao Lào) và Phó Chủ tịch COSTI, bà Norsham Binti Abdul Latip (Bộ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Malaysia) cùng điều hành. Tham dự Hội nghị có các thành viên của COSTI từ các nước ASEAN và Ban Thư ký ASEAN.

Trong phiên làm việc đầu tiên, Hội nghị đã thông qua chương trình nghị sự; nghe Ban Thư ký ASEAN thông tin về kết quả các hội nghị cấp cao, việc thực hiện các quyết định của COSTI-89 và tình hình nguồn quỹ; đồng thời rà soát tiến độ các ưu tiên hằng năm và sản phẩm ưu tiên kinh tế năm 2026 của COSTI.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân (Ảnh: Bộ KH&CN).

Phát biểu chào mừng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, vào tháng 6 năm nay, các Bộ trưởng ASEAN đã họp tại Viêng Chăn trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo lần thứ 22 (AMMSTI-22).

Hội nghị đã đánh dấu năm đầu tiên triển khai Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (APASTI) giai đoạn 2026–2035. Các Bộ trưởng đã hoan nghênh những kết quả bước đầu trong quá trình triển khai cũng như việc ra mắt hệ thống giám sát và đánh giá việc thực hiện APASTI.

Các Bộ trưởng cũng đã thông qua cơ cấu mới tinh gọn hơn cho COSTI. Dưới cơ cấu mới này, năm tiểu ban đã tổ chức các cuộc họp đầu tiên. 

Trong những năm qua, COSTI đã xây dựng nền tảng vững chắc cho hợp tác khu vực. Theo Bộ trưởng, chúng ta có các nền tảng kỹ thuật số kết nối nhân tài và công nghệ, có mạng lưới chuyên gia ngày càng phát triển và cũng đã thực hiện những bước đi đầu tiên hướng tới việc chia sẻ cơ sở hạ tầng nghiên cứu trong toàn khu vực. Đây là những tài sản quý giá để chúng ta tiếp tục phát huy.

"Ngày nay, thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Trí tuệ nhân tạo, điện toán tiên tiến, công nghệ vũ trụ, công nghệ sinh học và công nghệ lượng tử đang mang lại những cơ hội mới. 

Đồng thời, biến đổi khí hậu, an ninh y tế, cũng như an ninh lương thực và năng lượng là những thách thức mà không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết. Điều này khiến vai trò của COSTI trở nên quan trọng hơn bao giờ hết", Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ.

Theo Bộ trưởng, kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (STI) mang lại một khuôn khổ chung vững chắc cho 10 năm tới. COSTI hiện chịu trách nhiệm triển khai Kế hoạch này, cũng như chứng minh cách thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể hỗ trợ các mục tiêu của ASEAN 2045.

"Việt Nam đặc biệt coi trọng hợp tác ASEAN trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi tin rằng khoa học và công nghệ không chỉ hỗ trợ sự phát triển của ASEAN mà còn góp phần định hình tương lai của ASEAN", Bộ trưởng khẳng định.

Thúc đẩy vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong STEM tại ASEAN

Trong khuôn khổ phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (COSTI-90) đã diễn ra Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN-Hoa Kỳ dành cho Nữ giới (ASEAN-U.S. Science Prize for Women) năm 2026.

Tại Lễ trao giải, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành Giải Nhất ở hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career). Giải vinh danh tại hạng mục này thuộc về tiến sĩ Latifah Nurahmi của Indonesia.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành Giải Nhất ở hạng mục giữa sự nghiệp (Mid-Career). (Ảnh: Bộ KH&CN).

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương từng tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên. Sau đó, bà tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Stanford (Mỹ) trước khi trở về Việt Nam. Bà Hà Thị Thanh Hương hiện là Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Giải thưởng Khoa học ASEAN-Hoa Kỳ dành cho Nữ giới được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ Ủy ban ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Giai đoạn 2014-2024, giải thưởng nhận được 418 hồ sơ từ 10 quốc gia, vinh danh 23 nhà khoa học với tổng giá trị giải thưởng 240.000 USD. Việt Nam có một nhà khoa học từng đoạt giải là TS. Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017.

Các nhà khoa học nữ nhận Giải thưởng (Ảnh: Bộ KH&CN).

Chủ đề giải thưởng được thay đổi hằng năm, gắn với những vấn đề cấp thiết của khu vực. Các chủ đề gần đây gồm AI trong y tế và an toàn năm 2022, điện khí hóa năm 2023, chống chịu biến đổi khí hậu năm 2024 và AI tạo sinh cho quản lý nước thông minh năm 2025.

Giải thưởng không chỉ tôn vinh thành tích khoa học mà nhằm thúc đẩy vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong STEM tại ASEAN; hướng nghiên cứu ứng dụng vào thách thức chung của khu vực qua chủ đề thay đổi hằng năm; khuyến khích dìu dắt thế hệ nữ nhà khoa học kế cận và hợp tác xuyên quốc gia. Giải cũng là một kênh hợp tác khoa học công nghệ ASEAN – Hoa Kỳ có sự tham gia của khu vực tư nhân.

Hoàng Bích - Huyền Linh