30 triệu đồng/tháng không phải mức thu nhập thấp, nhưng với một gia đình có hai con nhỏ ở thành phố, đây cũng chưa phải con số đủ để chi tiêu thoải mái mà không cần tính toán. Đặc biệt, khi gia đình sở hữu ô tô, khoản tiền dành cho phương tiện không chỉ dừng lại ở tiền xăng mà còn kéo theo hàng loạt chi phí cố định khác.
Hai bảng chi tiêu dưới đây của hai gia đình có hoàn cảnh khá tương đồng cho thấy rõ điều đó.
Gia đình có ô tô: Thu nhập 30 triệu, cuối tháng còn khoảng 2 triệu đồng
Gia đình chị Thu Hà, 36 tuổi, hiện sống tại Hà Nội, có hai vợ chồng và hai con đang học tiểu học. Tổng thu nhập cố định của hai vợ chồng khoảng 30 triệu đồng/tháng.
Ba năm trước, gia đình chị mua một chiếc ô tô phổ thông để thuận tiện đưa đón con và về quê. Xe đã được thanh toán gần hết nên hiện tại gia đình không phải chịu áp lực trả góp lớn. Tuy nhiên, theo chị Hà, từ ngày có xe, ngân sách hàng tháng vẫn tăng lên rõ rệt.
Bảng chi tiêu trung bình mỗi tháng của gia đình chị gồm: tiền ăn và thực phẩm khoảng 8 triệu đồng; học phí, tiền học thêm và các khoản liên quan đến hai con khoảng 5 triệu đồng; điện, nước, internet và điện thoại khoảng 2 triệu đồng; chi phí sinh hoạt cá nhân, thuốc men, hiếu hỉ khoảng 2,5 triệu đồng.
Riêng chiếc ô tô tiêu tốn khoảng 5-6 triệu đồng mỗi tháng nếu tính đủ các khoản. Trong đó, tiền xăng khoảng 2 triệu đồng, gửi xe tại nhà và cơ quan khoảng 1,5 triệu đồng, phí cầu đường, rửa xe và các khoản lặt vặt thêm khoảng 500.000-700.000 đồng. Ngoài ra, gia đình còn chủ động để riêng khoảng 1-1,5 triệu đồng mỗi tháng vào quỹ bảo dưỡng, đăng kiểm, bảo hiểm và sửa chữa.
Sau khi cộng thêm khoảng 2 triệu đồng cho mua sắm, ăn ngoài hoặc những khoản phát sinh, tổng chi tiêu của gia đình chị Hà thường ở mức 27-28 triệu đồng/tháng.
Như vậy, với thu nhập 30 triệu đồng, số tiền thực sự có thể chuyển sang tiết kiệm chỉ khoảng 2-3 triệu đồng. Những tháng xe phải bảo dưỡng lớn, gia đình gần như không để ra được khoản nào.
"Trước đây tôi cứ nghĩ tiền nuôi xe chủ yếu là tiền xăng. Nhưng khi có xe rồi mới thấy gửi xe, bảo hiểm, bảo dưỡng và những khoản nhỏ cộng lại khá nhiều. Có tháng không hỏng hóc gì vẫn mất vài triệu", chị Hà chia sẻ.
Gia đình không có ô tô: Cùng 30 triệu nhưng đều đặn giữ được 7-8 triệu đồng
Trong khi đó, gia đình chị Minh Anh cũng có hai con nhỏ và tổng thu nhập khoảng 30 triệu đồng/tháng nhưng chưa mua ô tô.
Hai vợ chồng chủ yếu đi xe máy, cuối tuần nếu cần di chuyển xa hoặc cả nhà cùng đi chơi thì gọi taxi hoặc xe công nghệ.
Chi phí ăn uống của gia đình khoảng 8 triệu đồng/tháng, gần tương đương gia đình chị Hà. Tiền học và các khoản cho hai con khoảng 5 triệu đồng; điện nước, internet và điện thoại khoảng 2 triệu đồng; chi phí cá nhân, y tế, hiếu hỉ khoảng 2,5 triệu đồng.
Khoản khác biệt lớn nằm ở phương tiện. Hai chiếc xe máy của gia đình tiêu tốn khoảng 700.000-1 triệu đồng tiền xăng mỗi tháng. Cộng thêm bảo dưỡng và gửi xe, tổng chi phí thường chỉ khoảng 1,2 triệu đồng. Gia đình dành thêm khoảng 1 triệu đồng/tháng cho taxi, xe công nghệ hoặc thuê xe khi cần.
Tổng chi cho việc đi lại vì thế chỉ khoảng 2-2,5 triệu đồng, thấp hơn gia đình có ô tô khoảng 3-4 triệu đồng mỗi tháng.
Sau các khoản mua sắm và chi phí phát sinh, tổng chi tiêu của gia đình Minh Anh thường dao động 22-23 triệu đồng. Phần còn lại khoảng 7-8 triệu đồng được chuyển ngay vào tài khoản tiết kiệm.
"Tôi cũng từng muốn mua ô tô vì có con nhỏ sẽ tiện hơn. Nhưng tính đi tính lại, nếu mua xe thì số tiền tiết kiệm mỗi tháng có thể giảm gần một nửa. Hiện tại gia đình vẫn ưu tiên tích lũy trước", chị nói.
Chỉ một khác biệt, khoảng cách tiết kiệm có thể lên tới 4-5 triệu đồng mỗi tháng
Đặt hai bảng chi tiêu cạnh nhau có thể thấy phần lớn các khoản sinh hoạt gần như tương đương. Cả hai gia đình đều dành khoảng 8 triệu đồng cho ăn uống, 5 triệu đồng cho con và 4-5 triệu đồng cho các chi phí thiết yếu khác.
Điểm tạo ra chênh lệch chủ yếu nằm ở phương tiện.
Gia đình có ô tô dành khoảng 5-6 triệu đồng mỗi tháng cho xe, trong khi gia đình không sở hữu ô tô chỉ mất khoảng 2 triệu đồng cho việc đi lại. Khoảng cách 3-4 triệu đồng tưởng không quá lớn nếu nhìn riêng từng tháng, nhưng tính cả năm có thể lên tới 40-50 triệu đồng.
Nếu trong năm phát sinh một đợt bảo dưỡng lớn, thay lốp, sửa chữa hoặc mua bảo hiểm, con số này còn cao hơn.
Tất nhiên, không thể kết luận rằng mua ô tô là một quyết định lãng phí. Với gia đình có con nhỏ, thường xuyên đi xa hoặc cần sử dụng xe phục vụ công việc, ô tô mang lại sự tiện lợi, an toàn và chủ động đáng kể.
Vấn đề nằm ở việc nhiều người chỉ tính giá mua xe mà quên mất chi phí sở hữu hàng tháng.
Một chiếc xe sau khi mua vẫn tiếp tục lấy đi một phần ngân sách đều đặn. Trong gia đình có thu nhập 30 triệu đồng, vài triệu đồng chi thêm mỗi tháng có thể khiến tỷ lệ tiết kiệm giảm từ hơn 20% xuống chỉ còn dưới 10%.
Thu nhập giống nhau chưa chắc khả năng tích lũy giống nhau
So sánh hai gia đình cũng cho thấy một điều quen thuộc trong quản lý tài chính: mức thu nhập chưa nói hết tình trạng tài chính.
Hai nhà cùng kiếm 30 triệu đồng, cùng số thành viên, mức sống tương đối giống nhau nhưng một gia đình có thể giữ lại 7-8 triệu đồng, trong khi gia đình còn lại chỉ còn khoảng 2-3 triệu đồng.
Khoảng cách không đến từ việc một bên quá tiết kiệm hay bên kia tiêu xài hoang phí, mà nằm ở lựa chọn tài sản và cấu trúc chi tiêu.
Vì vậy, trước khi quyết định mua ô tô, nhiều gia đình có thể thử làm một phép tính đơn giản: giả sử mỗi tháng phải dành thêm 5 triệu đồng để nuôi xe, ngân sách hiện tại còn dư bao nhiêu? Nếu sau khi trừ khoản này, gia đình vẫn duy trì được quỹ dự phòng, tiết kiệm và các mục tiêu tài chính khác thì chiếc xe có thể nằm trong khả năng chi trả.
Còn nếu toàn bộ số tiền tiết kiệm hàng tháng gần như biến mất sau khi thêm chi phí ô tô, việc trì hoãn vài năm đôi khi lại giúp tài chính gia đình nhẹ nhàng hơn.
Bởi cuối cùng, câu hỏi quan trọng không chỉ là "có đủ tiền mua xe hay không", mà còn là "sau khi có xe, mỗi tháng gia đình còn giữ lại được bao nhiêu tiền".