El Nino rất mạnh khiến mưa giảm, sông cạn, gia tăng nguy cơ thiếu nước

Các đại biểu trao đổi tại hội thảo - Ảnh: C.TUỆ

Sáng 20-10, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo đưa Luật Tài nguyên nước vào cuộc sống - chủ động nguồn nước, điều hòa và vận hành hiệu quả.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Ngọc Hà, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, cho biết theo báo cáo của bộ, hiện tượng El Nino đang ở trạng thái rất mạnh và dự báo có khả năng kéo dài tới đầu hè 2027.

Do tác động của El Nino, từ tháng 6 đến 8-2026, dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn trung bình nhiều năm (trừ sông Hồng, dòng chính sông Mã) từ 10-75% và diễn biến này tương đồng các năm 2015, 2019.

Còn trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu 2027, dự báo ở Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ, Nam Bộ sẽ thiếu hụt lượng mưa. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long có thể tương đương các năm 2015-2016.

"Những năm xảy ra El Nino, tính tổn thương về tài nguyên nước rất cao vì ít mưa và nước sông cạn, trong khi nguồn nước phụ thuộc nước ngoài, dùng chủ yếu nước mặt và nông nghiệp chiếm phần lớn nhu cầu" - TS Hà nói.

Ông cũng cho rằng mùa khô 2026-2027 là phép thử thực sự đầu tiên của kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông, đặc biệt Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Để ứng phó thì Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần công bố kịch bản toàn bộ 13 lưu vực sông lớn, quan trọng và tăng cường dự báo, cảnh báo miền Trung, Tây Nguyên, Cửu Long.

Sau đó, các địa phương xây dựng phương án điều hòa, phân phối cho lưu vực thiếu nước. Bộ Công Thương xây dựng phương án nguồn điện dự phòng khi thủy điện giữ nước.

Cùng với đó, xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ cắt giảm diện tích ở vùng nguy cơ, điều chỉnh lịch gieo sạ tránh đỉnh mặn và lên kế hoạch cấp nước an toàn, khai thác luân phiên nước mặt - nước dưới đất.

Một hệ thống kênh nội đồng tại Đồng Tháp cạn đáy trong mùa khô năm 2020 - Ảnh: MẬU TRƯỜNG

ThS Nguyễn Thị Phương Hoa, Cục Quản lý tài nguyên nước, cho rằng tài nguyên nước của Việt Nam đang chịu tác động rất lớn từ hiện tượng El Nino rất mạnh và đặt ra thách thức lớn đối với việc điều hòa, phân phối nguồn nước trong mùa khô 2026-2027.

Do đó, kịch bản nguồn nước là căn cứ để các bộ, ngành, địa phương và chủ công trình chủ động xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước.

"Kịch bản nguồn nước cần được cập nhật trong suốt mùa cạn, nhất là tại Đồng bằng sông Cửu Long, hay miền Trung - nơi mùa cạn có thể kéo dài khoảng 8 tháng để có phương án điều tiết hiệu quả nhất" - bà Hoa lưu ý.

PGS.TS Nguyễn Mai Đăng cho rằng để nâng cao hiệu quả công tác điều hành tài nguyên nước cần ứng dụng công nghệ và triển khai các hệ thống hỗ trợ ra quyết định.

Tuy nhiên, việc vận hành đòi hỏi phải dựa trên một bộ tiêu chí linh hoạt, phù hợp với từng bối cảnh, thời điểm, thực trạng nguồn nước và năng lực dự báo.