Sông Nhuệ, sông Đáy nhiều năm chưa sạch vì 'cha chung không ai khóc'

Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường tại phiên thảo luận tổ sáng 24/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc cắt giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm thực chất.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, tiêu chí phân loại đối tượng đánh giá tác động môi trường chủ yếu giao Chính phủ quy định, trong đó nhiều tiêu chí còn mang tính định tính, việc xác định nguy cơ tác động xấu chủ yếu tập trung vào giai đoạn thi công; đánh giá các tiêu chí không rõ ràng sẽ tạo ra khoảng trống cho cơ chế xin - cho.

Chủ tịch Quốc hội cũng bày tỏ băn khoăn về việc dự thảo Luật bỏ khu dân cư tập trung và nguồn nước cấp cho sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường.

“ Cái gì gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa. Bây giờ ban hành Luật về bảo vệ môi trường làm sao chất lượng sống của người dân được nâng lên, quyết liệt làm ”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội dẫn thực tế tình trạng ô nhiễm trong khu dân cư, rác thải sinh hoạt, rác thải bệnh viện, ô nhiễm nguồn nước và chất lượng không khí tại Hà Nội, TP.HCM vẫn còn nhiều vấn đề cần được đánh giá đầy đủ để người dân an tâm.

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là trách nhiệm của các địa phương trong xử lý ô nhiễm môi trường liên vùng.

“ Ô nhiễm không dừng lại ở địa giới hành chính, đơn cử như sông Nhuệ, Đáy, Bắc Hưng Hải... nhiều năm chưa sạch, chính vì trách nhiệm chung, hóa ra không phải của ai, ‘cha chung không ai khóc’, cần hết sức lưu ý ”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Nhiều đoạn sông Nhuệ chảy qua các phường Đông Ngạc, Thụy Phương, Xuân Phương, Trung Văn và Hà Đông có màu nước đục hoặc xanh đen. (Ảnh: Đắc Huy)

Về trách nhiệm người đứng đầu có 2 luồng ý kiến, Chủ tịch Quốc hội nhất trí gắn trách nhiệm với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường được, công khai và đánh giá định kỳ. Không thể quy trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, bảo vệ môi trường cần có sự tham gia của từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị, hộ gia đình và người dân. Mỗi xã, phường đều phải phát động, thực hiện tốt việc giữ gìn vệ sinh, xây dựng môi trường “sáng, xanh, sạch, đẹp”.

“ Các cơ quan Nhà nước phải gương mẫu trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường. Trường học, bệnh viện, cơ quan công quyền và các công trình công cộng cần được bảo đảm sạch sẽ, thường xuyên kiểm tra, nâng cấp cơ sở vật chất và bố trí kinh phí phù hợp cho việc vệ sinh, duy tu, bảo dưỡng ”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Đối với việc miễn đánh giá tác động môi trường cho các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ. Cần loại trừ những dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc liên quan đến nhập khẩu phế liệu.

Khi Luật có hiệu lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đi sâu đi sát kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề để đánh giá đúng hiệu quả xử lý môi trường. Ví dụ trong lĩnh vực điện lực, hoạt động của các nhà máy nhiệt điện có thể phát sinh tro, xỉ và bụi, ảnh hưởng đến môi trường tại một số địa phương.

“ Việc lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và phương án xử lý chất thải cần được xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường trong dài hạn. Không thể chỉ căn cứ vào cam kết của doanh nghiệp mà phải kiểm tra khả năng thực hiện trên thực tế ”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Về nguồn lực cho bảo vệ môi trường, có ý kiến đề nghị luật hóa mức sàn chi ngân sách cho sự nghiệp bảo vệ môi trường bằng 2% tổng chi ngân sách nhà nước, tương tự như đề xuất đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cũng có ý kiến lo ngại việc quy định mức sàn sẽ ảnh hưởng đến nguyên tắc cân đối ngân sách.

Đề nghị xem xét kỹ lưỡng vấn đề này, Chủ tịch Quốc hội nói: “ Kết luận số 75 của Trung ương đã rõ. Nếu không quy định mức chi tối thiểu trong Luật thì cần chỉ rõ cơ chế nào sẽ bảo đảm nguồn lực thực hiện. Không thể coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ chỉ được bố trí kinh phí khi ngân sách còn dư ”.

Tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi Luật này được Chủ tịch Quốc hội quán triệt là cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần.