Vốn ngoại đổ vào hàng chục tỷ USD, Việt Nam vẫn loay hoay bài toán giá trị gia tăng

Gắn dòng vốn với năng lực công nghệ

Tại chương trình CEO 500 với chủ đề “Sự hội tụ của FDI, Công nghệ và Dòng chảy Tài chính toàn cầu” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026 diễn ra vào chiều 26/10, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Tp.HCM, nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Theo đó, dòng vốn không chỉ phục vụ mở rộng sản xuất mà cần góp phần giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, nâng năng suất và hình thành những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Tp.HCM. (Ảnh: BTC)

Theo ông Huân, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Tp.HCM (VIFC-HCMC) cần trở thành đầu mối kết nối và điều hướng vốn quốc tế vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao. Đây không chỉ là câu chuyện thu hút thêm nguồn lực tài chính, mà còn là yêu cầu nâng cấp mô hình tăng trưởng, tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các khâu quan trọng của chuỗi giá trị toàn cầu.

Để làm rõ yêu cầu đổi mới mô hình thu hút đầu tư, ông Huân dẫn số liệu cho thấy quy mô dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam tiếp tục ở mức lớn. Trong 9 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, trong khi vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo ông Huân, cần nhìn nhận những con số này cùng với cơ cấu xuất khẩu và năng lực công nghệ trong nước để đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả của dòng vốn đầu tư.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 434,30 tỷ USD. Trong đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, đóng góp 350,41 tỷ USD, tương đương 80,7%; khu vực kinh tế trong nước chiếm 19,3%.

Ông Huân nhấn mạnh phát triển nhân lực công nghệ cao cần sự phối hợp giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. VIFC-HCMC được kỳ vọng kết nối nguồn vốn với đào tạo, thu hút chuyên gia và hợp tác quốc tế, giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ, nâng cao năng lực thiết kế, sở hữu trí tuệ và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Huân dẫn báo cáo OECD năm 2026, theo đó hoạt động nghiên cứu và phát triển chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng vốn đầu tư trong các dự án FDI đầu tư mới được công bố giai đoạn 2020-2024. 

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới công bố năm 2024 cho thấy khoảng 5% lao động ngành chế biến, chế tạo thuộc nhóm kỹ năng cao.

Theo ông Huân, những dữ liệu này đặt ra yêu cầu thu hút dòng vốn gắn với nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, hợp tác công nghệ và nâng cấp hệ thống nhà cung ứng trong nước. Mục tiêu không chỉ là tăng quy mô đầu tư mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Định hình các ngành công nghệ giá trị cao

Từ thực trạng trên, ông Huân cho rằng VIFC-HCMC cần đảm nhận vai trò rộng hơn một kênh dẫn vốn. Trung tâm được kỳ vọng trở thành đầu mối điều phối, kết nối nguồn lực tài chính với các ưu tiên phát triển và nhu cầu nâng cấp năng lực của nền kinh tế.

Theo định hướng này, VIFC-HCMC cần phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để xác định các lĩnh vực có tiềm năng tạo giá trị gia tăng cao, nhận diện khoảng trống công nghệ và kết nối nhà đầu tư phù hợp.

Toàn cảnh hội nghị. (Ảnh: BTC)

Việc huy động vốn cần gắn với những điều kiện bổ trợ. Nguồn vốn cho nghiên cứu phải đi cùng chuyên gia và phòng thí nghiệm; vốn phục vụ thương mại hóa cần gắn với khách hàng và thị trường; trong khi vốn đầu tư sản xuất cần hỗ trợ hình thành chuỗi cung ứng tại Việt Nam.

Theo ông Huân, khi các nguồn lực được kết nối đồng bộ, tác động của dòng vốn có thể vượt ra ngoài phạm vi một dự án riêng lẻ, góp phần hình thành năng lực sản xuất và công nghệ cho cả một nhóm ngành.

Các lĩnh vực được ông Huân đề cập gồm trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số, bán dẫn, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu tiên tiến và tài chính số. Công nghệ lượng tử cũng được đặt trong tầm nhìn chuẩn bị dài hạn.

Tuy nhiên, việc thu hút đầu tư vào những lĩnh vực này cần đi kèm lựa chọn cụ thể về khâu công nghệ mà Việt Nam có khả năng phát triển, chẳng hạn thiết kế chip, xây dựng giải pháp trí tuệ nhân tạo, chế tạo linh kiện hoặc sở hữu công nghệ.

Với từng dự án, hiệu quả không chỉ nằm ở lượng vốn huy động mà còn ở khả năng tạo ra bước tiến về năng lực doanh nghiệp, phát triển đội ngũ chuyên gia, thương mại hóa sản phẩm và tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

VIFC-HCMC được kỳ vọng kết nối nguồn vốn với đào tạo, thu hút chuyên gia và hợp tác quốc tế, giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ, nâng cao năng lực thiết kế, sở hữu trí tuệ và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Huân, VIFC-HCMC cần kết nối dòng vốn quốc tế với các ngành có giá trị gia tăng cao, đồng thời gắn đầu tư với phát triển công nghệ, nhân lực, nghiên cứu và chuỗi cung ứng trong nước. Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá qua năng suất, công nghệ làm chủ, sản phẩm thương mại hóa và giá trị gia tăng nội địa. Đây là hướng đi nhằm nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam, tạo động lực tăng trưởng dài hạn và tăng sức cạnh tranh toàn cầu, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Tp.HCM chuyển hướng tăng trưởng, lấy công nghệ làm trụ cột

Tp.HCM đẩy mạnh kết nối nghiên cứu với sản xuất, thúc đẩy các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghiệp xanh, hướng đến xây dựng thành phố công nghiệp thế hệ mới sau sáp nhập.