Tạo nền tảng để lao động miền Tây lập nghiệp trên quê hương

Phải kéo được nhiều nhà máy về, miền Tây mới giữ chân được lao động. Trong ảnh: công nhân làm việc tại một nhà máy chế biến xuất khẩu cá tra ở TP Cần Thơ - Ảnh: C.QUỐC

Cho đến nay lao động miền Tây vẫn tìm việc ở phương xa. Theo Tổng cục Thống kê, nơi này có 17-18 triệu dân. Nhiều năm qua, vùng này có tốc độ tăng dân số thấp, có nơi giảm dân số cơ học do người trẻ rời quê tìm việc.

Lao động miền Tây cần thu nhập tốt, cơ hội thăng tiến

Nghịch lý này cho thấy thiếu lao động không chỉ là vấn đề số lượng. Khoảng cách giữa tuyển dụng và điều kiện để người dân gắn bó với công việc còn nằm ở thu nhập, kỹ năng, khả năng đi lại và triển vọng nghề nghiệp. Một công nhân có thể chọn Bình Dương (trước đây) vì lương và cơ hội tăng ca cao hơn, dù phải thuê trọ xa gia đình.

Ngược lại, nhà máy ở quê dù gần nhà vẫn khó tuyển nếu thu nhập thấp, việc làm thời vụ và ít cơ hội nâng bậc. Xác định đúng nguyên nhân là điều kiện để chính sách đi vào thực chất.

Bài toán này cần được giải quyết theo hai hướng đồng thời. Một mặt, tạo thêm việc làm có chất lượng để người dân ở lại hoặc trở về. Mặt khác, nâng năng suất để sản xuất giảm phụ thuộc vào việc tăng số lượng lao động.

Đầu tư hạ tầng, phát triển công nghiệp, hiện đại hóa nông nghiệp, đào tạo nghề và bảo đảm an sinh phải cùng phục vụ mục tiêu đó.

Trước hết, việc làm bền vững phải dựa trên nền sản xuất hiệu quả. Quyết định đầu tư của doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào chi phí vận chuyển nguyên liệu, lưu thông hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo nhiều báo cáo logistics, chi phí vận chuyển và bảo quản trong chuỗi nông sản Việt Nam chiếm tỉ trọng đáng kể trong giá thành. Vì vậy, phát triển giao thông ở miền Tây phải bảo đảm kết nối từ vùng nguyên liệu đến cơ sở chế biến, khu công nghiệp và các đầu mối xuất khẩu.

Trên nền hạ tầng được nâng cấp, cần thúc đẩy hợp tác giữa TP.HCM và các địa phương miền Tây để phân bố lại một phần hoạt động sản xuất. Như các cơ sở may mặc, tiểu thủ công nghiệp, chế biến nông sản, thủy sản có nhu cầu mở rộng hoặc di dời khỏi khu dân cư có thể được kết nối với địa điểm phù hợp.

Thực tế tại Long An (Tây Ninh) cho thấy lợi thế tiếp giáp TP.HCM cùng hệ thống khu công nghiệp và giao thông ngày càng hoàn thiện đã giúp địa phương thu hút nhiều dự án sản xuất.

Mô hình này có thể điều chỉnh để áp dụng tại Tiền Giang (Đồng Tháp), Vĩnh Long hoặc Cần Thơ, nơi có nguồn nguyên liệu và lao động nhưng còn thiếu việc làm phi nông nghiệp. Đây là cách phân bố lại cơ hội việc làm, đồng thời giảm áp lực lên hạ tầng và môi trường đô thị.

Drone rải phân, xịt thuốc, sạ lúa giúp nông dân làm nhanh, bớt nhân công, giảm chi phí sản xuất - Ảnh: CHÍ CÔNG

Hỗ trợ người miền Tây ứng dụng công nghệ

Cùng với thu hút đầu tư mới, nâng năng suất trong các ngành hiện hữu là giải pháp trực tiếp giảm áp lực nhân công.

Trong nông nghiệp, cần ưu tiên cơ giới hóa thu hoạch, tự động hóa tưới, cho ăn, phân loại và giám sát môi trường nuôi.

Tại nhiều vùng trồng lúa ở An Giang, Đồng Tháp, máy cấy, máy gặt đập liên hợp và thiết bị bay phun thuốc đã giảm đáng kể lao động thủ công, rút ngắn thời gian thu hoạch và hạn chế thất thoát.

Trong nuôi tôm, hệ thống cho ăn tự động, cảm biến môi trường và camera giám sát giúp giảm thời gian trực tiếp tại ao, đồng thời kiểm soát tốt hơn nguy cơ dịch bệnh.

Để hộ sản xuất nhỏ tiếp cận công nghệ, hỗ trợ mua thiết bị phải đi cùng phát triển dịch vụ. Hợp tác xã và doanh nghiệp có thể cung cấp dịch vụ cơ giới hóa theo diện tích hoặc sản lượng, giúp người dân không phải tự đầu tư toàn bộ máy móc.

Mô hình thuê máy gặt, máy sạ hoặc thiết bị bay theo mùa vụ đã phổ biến ở nhiều địa phương và phù hợp với hộ có diện tích nhỏ.

Chuyển đổi công nghệ phải gắn với chuẩn bị nhân lực. Mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng doanh nghiệp, trong đó học viên thực hành trên thiết bị thực tế và có cơ hội ký hợp đồng sau khi tốt nghiệp, đã được áp dụng tại nhiều trường cao đẳng nghề ở TP.HCM, Bình Dương và Đồng Nai.

Nhiều vùng nuôi tôm được mở rộng, tăng đầu tư thâm canh tại Bạc Liêu - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Tuyển dụng lao động miền Tây đã thành công ở Đông Nam Bộ

Bên cạnh đào tạo mới, cần thu hút nguồn nhân lực đã tích lũy kinh nghiệm tại các trung tâm công nghiệp. Công nhân lành nghề, kỹ thuật viên và cán bộ quản lý chỉ trở về khi có cơ hội được sử dụng đúng năng lực.

Có thể triển khai các đợt tuyển dụng trực tuyến dành riêng cho người miền Tây đang làm việc tại TP.HCM, Đồng Nai, kèm thông tin về nhà ở, trường học, chi phí sinh hoạt và chính sách hỗ trợ. Đây là giải pháp ít tốn kém nhưng có thể mở rộng đáng kể nguồn ứng viên.

Quyết định trở về thường gắn với tương lai của cả gia đình. Một người có việc làm nhưng người bạn đời chưa tìm được sinh kế, con chưa có chỗ học thì cuộc sống vẫn khó ổn định. Vì vậy, chính sách thu hút lao động trở về phải gắn việc làm với nhà ở, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.

Nhà trẻ phù hợp giờ làm ca, phương tiện đưa đón thuận tiện sẽ giúp những người đang vướng trách nhiệm gia đình có thêm lựa chọn. Một số khu công nghiệp đã bố trí nhà trẻ, xe đưa đón hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà cho công nhân. Những chính sách này cần được nghiên cứu áp dụng tại các cụm công nghiệp miền Tây, nhất là nơi sử dụng nhiều lao động nữ.

Khi người dân có thể trở về quê mà không phải từ bỏ cơ hội tiến thân, họ sẽ mang theo kinh nghiệm, kỹ năng và khát vọng đổi mới. Đó là nguồn lực nội sinh quan trọng để vùng phát triển bền vững và nâng cao vị thế trong liên kết kinh tế quốc gia.