Lễ tang không quá 72 giờ, xây lăng chớ xa hoa

Một lăng mộ ở khu "thành phố lăng mộ" làng An Bằng, xã Phú Vinh, TP Huế - Ảnh: TRẦN THIỆN

Lời dặn của ông Tư

Năm ngoái, ông Tư, ông ngoại một người bạn tôi ở Vĩnh Long, qua đời ở tuổi 94. Trước đó tôi đến thăm khi ông điều trị tại TP.HCM - tuổi cao, sức yếu nhưng ông minh mẫn, kể chuyện nhân tình thế thái, gia đình và cả cái chết bằng giọng bình thản. "Cả đời ông sợ nhứt là làm phiền người khác", ông nói.

Ông dặn con cháu khi mình mất không được tổ chức tang lễ dài ngày, không rình rang kèn trống, không nhận vòng hoa. Ông muốn ra đi nhẹ nhàng, để người ở lại bớt nhọc sức, tốn tiền.

Ít lâu sau, ông qua đời. Tôi chưa kịp thu xếp về Vĩnh Long thì Bảo Ngân, bạn tôi, báo tang lễ chỉ diễn ra hai ngày. Tôi đành vọng bái hương linh.

Cuối đời, ông không chọn đám tang lớn để khẳng định điều gì. Sự chu toàn, với ông, là không làm phiền người khác, kể cả khi đã mất.

Tôi nhớ đến ông khi TP Huế quy định tổ chức tang lễ không quá 72 giờ, đồng thời quản lý việc xây dựng lăng mộ xa hoa.

Chủ trương ấy có thể khiến một số người băn khoăn, bởi tang lễ gắn với phong tục, tín ngưỡng và đạo hiếu. Nhưng đã đến lúc ta cần nhìn lại: Tang lễ để tưởng nhớ người khuất hay để người sống chứng tỏ khả năng chi tiêu, chứng minh lòng hiếu nghĩa?

Với lễ tang, ba ngày vẫn có thể đủ cho nghi lễ, thăm viếng và lời tiễn biệt. Thời gian ngắn không có nghĩa tình cảm ít. Đám tang tiết chế đôi khi làm nổi bật lòng thành kính hơn những nghi thức kéo dài đến kiệt sức.

Song giữ truyền thống không đồng nghĩa giữ nguyên mọi hình thức. Hoàn cảnh thay đổi, cách tổ chức cũng có thể thay đổi mà không mất đạo hiếu.

Theo nhiều bạn đọc báo Tuổi Trẻ, hiếu thảo không đo bằng số ngày quàn linh cữu, vòng hoa hay độ lớn của rạp. Người con hiếu thảo trước hết biết chăm sóc cha mẹ lúc sống, lo thuốc men khi đau yếu, lắng nghe khi tuổi già. Nếu sinh thời để cha mẹ cô đơn, đám tang lớn đến đâu cũng khó bù đắp. Tôi đọc bình luận và rất đồng tình!

Đừng biến hiếu kính thành cuộc đua thế gian

Câu chuyện xây lăng mộ tại An Bằng (xã Phú Vinh, TP Huế) đặt ra vấn đề tương tự. Khu nghĩa trang có khoảng 4.500 lăng mộ và hiện chính quyền đang kiểm soát việc xây dựng để hạn chế công trình xa hoa.

Sau những cổng lớn, mái ngói, rồng phượng cầu kỳ có thể là lòng tưởng nhớ tổ tiên. Nhưng cũng cần nhìn nhận tâm lý hơn thua, muốn mộ nhà mình lớn hơn, đẹp hơn nhà khác.

Một khu lăng mộ hoành tráng ở khu vực ven biển TP Huế - Ảnh: TRẦN THIỆN

Đất đai hữu hạn, nhu cầu của người sống còn nhiều. Một phần mộ chiếm diện tích quá lớn, tốn quá nhiều tiền cần được cân nhắc với lợi ích chung. Đáng ngại hơn, sự phô trương có thể khiến gia đình ít điều kiện phải vay mượn chỉ để giữ thể diện.

Mộ lớn không làm người đã khuất được kính trọng hơn. Chăm sóc phần mộ chu đáo, dành nguồn lực giúp người khó khăn cũng là tưởng nhớ thiết thực.

Dưới góc nhìn Phật giáo, tôi không thấy giới hạn thời gian tang lễ mâu thuẫn giáo lý. Đức Phật không ấn định quàn người mất bao lâu mới trọn hiếu. Điều cốt lõi là hiểu vô thường, giữ trang nghiêm, tạo phước và hồi hướng. Hình thức mai táng không quyết định phẩm giá người mất.

Tang lễ kéo dài còn có hệ lụy vệ sinh, sức khỏe. Thân quyến thức nhiều đêm, tiếp khách liên tục, lo nghi lễ, ăn uống dễ suy kiệt. Nỗi đau mất người thân đã nặng, đừng để hậu sự chất thêm gánh nặng.

Tiếng kèn trống, loa phát lớn suốt ngày đêm ảnh hưởng trẻ nhỏ, người già, người bệnh và láng giềng. Sự trang nghiêm không đòi hỏi âm thanh chát chúa.

Thêm vào đó, rải vàng mã trên đường tiềm ẩn nguy cơ giao thông; đốt đồ mã làm tăng khói bụi, nguy cơ cháy.

Văn minh phải đi cùng nhân văn

Dẫu ủng hộ chủ trương của Huế, tôi không muốn 72 giờ trở thành giới hạn cứng nhắc. Có người mất liên quan thủ tục pháp y, con cháu ở nước ngoài, giao thông gián đoạn vì thiên tai hoặc gia đình thiếu điều kiện mai táng. 

Ngay cách tính thời gian cũng cần cân nhắc. Nếu tính từ lúc qua đời, gia đình gặp khó khi người thân mất giữa đêm hoặc thủ tục y tế kéo dài. Đề xuất tính từ thời điểm phát tang đáng nghiên cứu. Mục tiêu chính sách là giảm áp lực, không đẩy người đang đau buồn vào thêm thủ tục.

Thay đổi tập quán lâu đời không thể chỉ bằng mệnh lệnh hành chánh. Theo tôi, cần vận động dòng họ, trưởng tộc, người cao tuổi, rồi cán bộ, đảng viên làm gương.

Chính quyền cũng phải có nhà tang lễ, dịch vụ bảo quản và vận chuyển, nơi hỏa táng, lưu tro cốt trang nghiêm, bảng giá rõ ràng. Muốn người dân chọn cách văn minh, trước hết phải tạo điều kiện văn minh, hay nói cách khác là đầy đủ hạ tầng để một chủ trương đúng đi vào cuộc sống.

Điều cần đổi sâu xa nhất có lẽ không chỉ là số giờ tang lễ hay diện tích ngôi mộ, mà là quan niệm về chữ hiếu. Cái chết không phải dịp để người sống chứng minh địa vị, tiền bạc, mà để tri ân một đời người và nhắc nhau sống tử tế.

Ông Tư ở Vĩnh Long không chờ có quy định mới dặn con cháu tổ chức tang lễ hai ngày. Ông chỉ sợ làm phiền người khác, như cách đã sống suốt 94 năm.

Có thể khẳng định, tang lễ gọn không làm tình thương ngắn lại và một nấm mộ lớn không thể thay thế những tháng ngày chăm sóc cha mẹ khi còn sống.