Kho báu cổ vật ở chùa di sản Nhẫm Dương

Chùa Nhẫm Dương - Thánh Quang Tự, một danh lam cổ tự nổi tiếng Xứ Đông, tọa lạc dưới chân núi Nhẫm Dương, thuộc phường Nhị Chiểu (TP Hải Phòng). Cổ tự nằm trong quần thể núi đá vôi Kinh Môn, tọa lạc theo thế gối sơn đạp thủy, hướng ra dòng sông Kinh Môn uốn lượn, hữu tình.

Chùa Nhẫm Dương gồm các hạng mục: Phật điện, nhà Tổ, nhà khách, vườn tháp cùng hệ thống hang động, tạo nên một quần thể kiến trúc hài hòa giữa không gian thờ tự và phong cảnh thiên nhiên.

Ngôi chùa được cho là khởi dựng từ thời Trần (thế kỷ XIII) thuộc Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm. Đến thế kỷ XVII, chùa trở thành chốn tổ phái Tào Động Việt Nam do thiền sư Thủy Nguyệt trụ trì.

Qua thăng trầm lịch sử cách mạng hàng trăm năm, ngôi chùa nhiều lần được chính quyền, nhân dân địa phương trùng tu, tôn tạo và hiện nay có kiến trúc theo hình chữ công, gồm: tiền đường, thiêu hương và thượng điện.

Nổi bật trong số các hang động ở chùa Nhẫm Dương là động Thánh Hóa, nơi còn lưu giữ tầng văn hóa cổ sinh, khảo cổ học dày tới 4 m.

Chùa Nhẫm Dương có gần 30 hang động trong lòng núi đá vôi. Điển hình là hang Tĩnh Niệm và hang Thánh Hóa (ảnh phải).

Trong động Thánh Hóa còn lưu giữ tầng văn hóa cổ sinh, khảo cổ học dày tới 4 m. Các nhà khảo cổ đã khai quật, tìm thấy xương, răng của nhiều động vật cổ sinh như: tê giác, voi, nai, lợn rừng, nhím, gấu... Đặc biệt là đười ươi có niên đại 30.000-50.000 năm tuổi.

Nhiều di vật, cổ vật thời kỳ từ Đông Sơn, Đông Hán đến Đinh - Tiền Lê, Lý - Trần, Lê sơ - Mạc - Lê Trung Hưng - Hậu Lê, Nguyễn... được phát hiện, khai quật.

Vật liệu kiến trúc và trang trí kiến trúc thời Trần được tìm thấy trong các hang động ở chùa Nhẫm Dương được phát hiện, trưng bày trong chùa. Các di vật khảo cổ đã góp phần khẳng định truyền thống định cư, sinh hoạt, giao thương liên tục của người tiền sử xưa và người Việt trong lịch sử cận và hiện đại ở khu vực chùa và vùng cửa sông Bạch Đằng, dãy núi Yên Tử.

Trong khuôn viên chùa còn có hai ngôi mộ tháp của Đệ nhất tổ Thủy Nguyệt thiền sư (Viên Quang bảo tháp, năm 1704), Đệ nhị tổ Tông Diễn thiền sư (Diệu Quang bảo tháp, năm 1709), được dựng đầu thế kỷ XVIII.

Sân chùa cũng còn cây thị cổ thụ khoảng 800 năm tuổi.

Bên cạnh những giá trị về văn hóa, lịch sử, di chỉ khảo cổ, cổ vật, chùa Nhẫm Dương nằm dưới chân núi đá vôi còn có phong cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, thơ mộng.

Với những giá trị nổi bật, tháng 7/2025, chùa Nhẫm Dương được UNESCO công nhận, ghi danh là một trong 12 di tích thành phần của Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.