Tp.HCM và “bài toán” chung cư cấp D: Sống thấp thỏm trong những căn chung cư cũ (bài 1)

Lời tòa soạn: Tp.HCM hiện có 64 chung cư cấp D với 8.577 căn hộ tại 18 phường. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh di dời người dân, bảo đảm an toàn công trình và chỉnh trang đô thị. Tuy nhiên, phía sau việc di dời là bài toán về nơi ở tạm, tái định cư, quyền lợi cư dân cũng như tiến độ cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ. Qua tuyến bài "Tp.HCM và “bài toán” chung cư cấp D", Người Đưa Tin phản ánh thực trạng xuống cấp, những nỗ lực của chính quyền trong công tác di dời, đồng thời phân tích các chính sách và giải pháp từ cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ xử lý các chung cư cũ, giúp người dân bảo đảm quyền lợi, ổn định cuộc sống và tạo dựng những không gian sống an toàn, tốt hơn.

Những căn hộ xuống cấp, nỗi lo an toàn đè nặng người dân

Tại chung cư Vĩnh Hội, phường Khánh Hội, những dấu vết xuống cấp hiện diện ở nhiều hạng mục công trình. Các mảng bê tông bong tróc, cốt thép lộ ra ngoài, hoen gỉ; nhiều vị trí tường, trần xuất hiện vết nứt, có nơi bê tông rơi xuống hành lang và khu vực phía dưới. Một số vị trí phải gia cố tạm bằng thanh sắt, lưới bảo vệ nhằm hạn chế nguy cơ vật liệu rơi trúng người.

Được xây dựng trước năm 1975, chung cư Vĩnh Hội gồm ba lô A, B, C với tổng cộng 244 căn hộ. Kết quả kiểm định vào tháng 1/2017 xác định công trình thuộc cấp D – mức nguy hiểm cao nhất. Khả năng chịu lực của kết cấu không đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với người sinh sống bên trong.

Dù kết quả kiểm định đã có từ nhiều năm trước, việc di dời vẫn chưa thể hoàn tất. Đến cuối tháng 10/2026, còn 141 hộ dân chưa rời khỏi chung cư. Ngày 24/10/2026, UBND phường Khánh Hội triển khai kế hoạch di dời khẩn cấp các hộ còn lại, đồng thời chuẩn bị quỹ căn hộ tạm cư thuộc tài sản công để bố trí cho người dân. 

Chung cư Vĩnh Hội, gồm các lô A, B, C, được xây dựng trước năm 1975. Sau hơn nửa thế kỷ sử dụng, công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với các hộ dân còn sinh sống bên trong.

Theo ghi nhận của PV, nhiều khu vực tại chung cư đã xuống cấp rõ rệt. Tường nhà cũ kỹ, gạch bong tróc, các vị trí kết cấu hư hỏng được gia cố bằng khung thép. Dọc hành lang, những dấu hiệu xuống cấp hiện hữu ngay trong không gian sinh hoạt chung, nơi người dân vẫn phải đi lại, sinh hoạt mỗi ngày.

Với những hộ còn bám trụ, nỗi lo không chỉ đến từ tình trạng công trình mà còn từ những nguy cơ có thể xảy ra bất cứ lúc nào. 

Theo ghi nhận thực tế của PV Người Đưa Tin tại chung cư Vĩnh Hội, nhiều hạng mục công trình đã cũ kỹ, hư hỏng sau thời gian dài sử dụng. Tình trạng xuống cấp không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không gian sống mà còn khiến vấn đề an toàn của cư dân trở nên cấp thiết.

Bà Nguyễn Thị Lan, cư dân lâu năm tại chung cư chia sẻ, những mảng bê tông bong tróc, cốt thép lộ ra ngoài khiến các hộ dân không khỏi lo lắng. "Có những chỗ bê tông bong ra, nhìn thấy cả sắt bên trong đã hoen gỉ. Có lúc bê tông rơi xuống phía dưới, người sống trong chung cư rất lo, người đi ngang qua cũng có thể gặp nguy hiểm. Chúng tôi mong việc di dời được thực hiện sớm, bởi không ai muốn sống trong cảnh nơm nớp như vậy", cư dân này bày tỏ.

Không chỉ lo ngại nguy cơ mất an toàn, nhiều người dân còn phải cân nhắc giữa việc rời đi để bảo đảm tính mạng và mong muốn được tiếp tục sinh sống tại nơi đã gắn bó phần lớn cuộc đời.

Các mảng vữa bong tróc là một trong những dấu hiệu xuống cấp dễ nhận thấy tại chung cư. Những hư hỏng xuất hiện ở khu vực sinh hoạt chung khiến người dân phải đối mặt với nỗi lo về chất lượng công trình mỗi ngày.

Bà Nguyễn Lộc, cư dân tại chung cư Vĩnh Hội, cho biết đã sống ở đây khoảng 60 năm. Với bà, căn hộ không đơn thuần là nơi ở mà còn gắn với những ký ức, sinh hoạt và mối quan hệ láng giềng suốt nhiều thập niên.

"Tôi sống ở chung cư đã mấy chục năm rồi nên mọi thứ đều quen thuộc. Từ hàng xóm, đường đi đến những sinh hoạt hằng ngày, tôi không muốn phải thay đổi. Nhưng chung cư xuống cấp như vậy thì bản thân cũng lo lắng. Tôi hiểu phải di dời để bảo đảm an toàn, chỉ mong chính quyền thông tin rõ ràng và bảo đảm quyền lợi của người dân", bà Lộc chia sẻ.

Bên trong một căn hộ, tường đã hư hỏng, trơ khung thép bên trong, trần nhà loang lổ vì thấm nước.

Nỗi lo ấy cũng xuất hiện ở những gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh sống trong một căn hộ nhỏ. Đại diện một hộ dân tại chung cư Vĩnh Hội cho biết gia đình có căn hộ rộng khoảng 33m², hiện hơn 5 người cùng sinh hoạt.

"Gia đình tôi đồng tình với việc di dời vì công trình đã xuống cấp, không thể cứ ở mãi trong tình trạng nguy hiểm. Nhưng điều lo lắng là khi chuyển đến nơi tạm cư, điều kiện sinh hoạt có phù hợp không, con cháu đi học, đi làm có thuận tiện không. Chúng tôi mong muốn được bố trí chỗ ở ổn định, chính sách rõ ràng để yên tâm cuộc sống", người dân này cho hay.

Hộ dân buôn bán kinh doanh dưới chung cư Vĩnh Hội.

Thực tế, với nhiều cư dân, di dời khỏi một chung cư cấp D không đơn thuần là chuyển từ căn hộ này sang một địa chỉ khác. Đó còn là sự thay đổi môi trường sống, khoảng cách đi lại, sinh kế và những mối quan hệ đã hình thành qua nhiều năm. Chính những điều này khiến không ít hộ dân dù nhận thức rõ mức độ nguy hiểm của công trình vẫn còn nhiều băn khoăn trước quyết định rời đi.

Cư xá Thanh Đa xuống cấp sau hơn nửa thế kỷ an cư

Không riêng chung cư Vĩnh Hội, tại cư xá Thanh Đa, phường Bình Quới, tình trạng xuống cấp của những công trình được xây dựng cách đây hơn nửa thế kỷ cũng đang đặt hàng nghìn cư dân trước yêu cầu phải di dời, xây dựng lại để bảo đảm an toàn.

Cư xá Thanh Đa được hình thành trong giai đoạn 1968 - 1972, toàn khu có 22 lô với khoảng 4.300 căn hộ. Qua hơn nửa thế kỷ, nơi đây trở thành chốn an cư của nhiều thế hệ. Những dãy nhà nối tiếp nhau, lối đi, hàng quán và các mối quan hệ láng giềng đã tạo nên một cộng đồng cư dân có sự gắn bó lâu dài.

Tuy nhiên, thời gian sử dụng kéo dài khiến nhiều công trình xuống cấp, hạ tầng và điều kiện sinh hoạt không còn đáp ứng yêu cầu an toàn, tiện nghi. Tại một số khu vực, dấu vết xuống cấp thể hiện qua những mảng tường cũ, kết cấu công trình đã hư hỏng và điều kiện sinh hoạt ngày càng hạn chế.

Cư xá Thanh Đa thuộc diện giải tỏa và xây dựng mới.

Theo phương án triển khai, Tp.HCM tổ chức xây dựng lại cụm tám chung cư lô số, gồm các lô 1, 2, 4, 6, 8, 9, 10 và 11. Trong đó, lô 4 và lô 6 đã được di dời, giải tỏa trước đây; sáu lô còn lại là trọng tâm của quá trình triển khai hiện nay.

Theo ghi nhận của PV, nhiều hộ dân tại khu vực này đã bàn giao căn hộ, thu dọn tài sản và chuyển đến nơi ở khác theo phương án hỗ trợ của cơ quan chức năng. Những căn hộ từng là nơi sinh sống của nhiều gia đình nay dần vắng bóng người.

Tuy nhiên, quá trình di dời vẫn còn những hộ dân chưa thể hoàn tất thủ tục. Theo báo cáo từ Sở Xây dựng Tp.HCM, còn khoảng 171 căn hộ chưa hoàn tất di dời.

Với những người đã sống tại Thanh Đa hàng chục năm, việc rời khỏi căn hộ cũ không chỉ là câu chuyện chuyển nhà mà còn là sự chia tay với một không gian sống đã trở thành một phần ký ức.

Người dân ủng hộ việc chính quyền xây dựng chung cư mới và sẵn sàng di dời bàn giao, tuy nhiên cũng yêu cầu phải được đảm bảo quyền lợi.

Chia sẻ với PV, bà Tạ Châu (cư xá Thanh Đa) chia sẻ, tình trạng xuống cấp của công trình khiến gia đình không khỏi lo lắng, nhất là khi tuổi đời chung cư đã kéo dài qua nhiều thập niên. 

"Chúng tôi sống ở đây nhiều năm, bao nhiêu kỷ niệm đều gắn với căn nhà này. Những người hàng xóm thân quen cũng lần lượt rời đi. Ai cũng hiểu chung cư đã cũ, xuống cấp thì phải di dời để bảo đảm an toàn. Sống trong căn nhà này chúng tôi cũng lo lắng nên sau khi hoàn thiện các hồ sơ thủ tục, quyền lợi sẽ chuyển đi ngay, hiện nay đồ đạc cũng đã chuyển dần đi nơi khác" bà Châu chia sẻ.

Ông Hải, cư dân khác tại cư xá Thanh Đa cũng bày tỏ, sống trong những căn hộ đã qua nhiều thập niên sử dụng, người dân không tránh khỏi tâm lý bất an khi chứng kiến công trình ngày càng xuống cấp. Tuy nhiên, nếu phải di dời, điều họ quan tâm nhất vẫn là quyền lợi và tương lai nơi ở của gia đình.

Cư xá Thanh Đa xuống cấp nghiêm trọng và nằm trong diện giải tỏa trắng để xây dựng mới và người dân sẽ được tái định cư tại khu vực này sau khi hoàn thành xây dựng.

"Ở đây lâu năm, chúng tôi đã quen với môi trường sống, hàng xóm và những sinh hoạt hằng ngày. Bây giờ phải chuyển đi, ai cũng có những lo lắng riêng. Chúng tôi chỉ mong phương án thực hiện phải rõ ràng, bảo đảm quyền lợi chính đáng và có thời gian cụ thể để người dân biết rằng sẽ rời khỏi căn nhà bao lâu, khi nào quay trở lại sau khi công trình xây dựng xong" ông Hải chia sẻ.

Có thể thấy, giữa yêu cầu bảo đảm an toàn và mong muốn ổn định cuộc sống, người dân tại các chung cư cũ đang phải đối diện với nhiều áp lực. Một bên là nguy cơ mất an toàn từ những công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, bên còn lại là nỗi lo về nơi ở, sinh kế và những quyền lợi sau khi di dời.

Tuy vậy, việc đưa cư dân ra khỏi nơi ở cũ mới chỉ là bước đầu....

Mời bạn đọc xem tiếp bài 2: Tp.HCM và "bài toán" chung cư cấp D: Mở đường cho diện mạo đô thị mới.

Phùng Sơn