Trường chuyên cần đổi mới thực chất, không chỉ thay đổi cách tổ chức lớp học

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông (THPT) chuyên để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Một trong những nội dung đáng chú ý là thay đổi mô hình tổ chức lớp học tại các trường THPT chuyên. Thay vì tổ chức lớp chuyên theo từng môn như hiện nay, dự thảo đề xuất tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên gồm: Khoa học tự nhiên (gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); Khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và Ngoại ngữ.

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến về đổi mới Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên (Ảnh: Hữu Thắng).

Theo phương án này, học sinh đăng ký dự tuyển vào lớp 10 chuyên theo các khối thay vì thi tuyển theo từng môn chuyên như trước đây. Đáng chú ý, trúng tuyển vào một khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn thuộc khối đó. Sau học kỳ I lớp 10, các em mới lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng.

Định hướng này được kỳ vọng giúp học sinh có nền tảng kiến thức rộng hơn trước khi đi sâu vào một lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên, việc thay đổi phương thức tuyển sinh cũng đặt ra những băn khoăn, nhất là với học sinh đã có kế hoạch ôn luyện theo từng môn chuyên từ nhiều năm trước.

Lo ngại từ phụ huynh và giáo viên

Anh Phạm Văn Sinh (42 tuổi, quê Thanh Hóa) cho biết, trước đề xuất chuyển từ thi theo từng môn chuyên sang thi theo khối, anh không khỏi lo lắng về kế hoạch học tập của con.

Theo anh Sinh, lứa học sinh sinh năm 2012 hiện đã dành nhiều năm chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10 theo định hướng tuyển sinh từng môn chuyên. Một số em thậm chí đã gần hoàn tất quá trình ôn luyện cho kỳ tuyển sinh năm tới.

Vì vậy, nếu phương thức tuyển sinh thay đổi vào thời điểm này, anh Sinh lo ngại con mình và nhiều học sinh khác sẽ gặp khó khăn trong việc điều chỉnh kế hoạch học tập, bổ sung kiến thức để đáp ứng yêu cầu mới.

Không chỉ phụ huynh, một số giáo viên cũng bày tỏ băn khoăn về thời gian chuẩn bị và tính khả thi khi triển khai những thay đổi liên quan đến mô hình trường chuyên.

Thầy Trần Trung Hiếu, giáo viên có hơn 30 năm giảng dạy môn Lịch sử phổ thông, hiện công tác tại Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An), cho rằng thời gian lấy ý kiến đối với dự thảo còn khá ngắn.

Thầy Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Ảnh: FBNV).

Theo thầy Hiếu, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và những người quan tâm đến giáo dục chỉ có ít ngày để nghiên cứu, trao đổi, phản biện một văn bản có khả năng tác động sâu rộng đến hoạt động của hệ thống trường THPT chuyên trên cả nước.

Thầy cho rằng trường THPT chuyên không đơn thuần là mô hình trường học có chất lượng đầu vào cao, mà còn là môi trường phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển năng lực của những học sinh có năng khiếu. Đây cũng là nơi góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài cho đất nước.

Do đó, mọi thay đổi về quy chế tổ chức và hoạt động của trường chuyên cần được xem xét trên nhiều phương diện, không thể chỉ nhìn từ góc độ quản lý hành chính.

Theo thầy Hiếu, một chủ trương dù có mục tiêu tốt đẹp nhưng nếu quá trình chuẩn bị chưa đầy đủ, thiếu khảo sát thực tiễn, thiếu thời gian chuyển tiếp và chưa tạo được sự đồng thuận thì khi triển khai rất dễ phát sinh bất cập. Điều này thậm chí có thể tạo thêm áp lực cho học sinh, phụ huynh, giáo viên và các Sở GD&ĐT.

"Đổi mới là cần thiết, nhưng đổi mới không đồng nghĩa với thay đổi bằng mọi giá và làm một cách đường đột. Quản lý giáo dục cần có tầm nhìn, nhưng trước hết phải có sự thấu hiểu thực tiễn", thầy Trần Trung Hiếu nêu quan điểm.

Đổi mới trường chuyên không chỉ dừng ở việc thay đổi mô hình lớp học

Ở góc độ chuyên gia, TS. Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), cho rằng định hướng chuyển từ đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang chú trọng kiến thức nền tảng, tăng cường tính liên ngành là phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

Theo ông, giáo dục phổ thông cần hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện thay vì quá chú trọng đào tạo chuyên biệt ngay từ những cấp học đầu tiên. Trong bối cảnh hiện nay, việc đào tạo chuyên sâu một lĩnh vực thường phù hợp hơn với giáo dục nghề nghiệp. Trong khi đó, giáo dục phổ thông cần cung cấp cho người học nền tảng kiến thức rộng, giúp họ có khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội và thị trường lao động.

TS. Lê Viết Khuyến phân tích, khi các quốc gia chuyển dịch sang nền kinh tế tri thức, kiến thức chuyên môn không còn là yếu tố duy nhất quyết định năng lực của mỗi người. Một người có chuyên môn tốt cũng cần hiểu biết rộng, có khả năng kết nối nhiều lĩnh vực và không ngừng học hỏi trong suốt cuộc đời.

Theo TS. Lê Viết Khuyến, đổi mới trường chuyên cần đi cùng chương trình đào tạo linh hoạt (Ảnh: NVCC).

Từ định hướng này, ông cho rằng việc mở rộng nền tảng kiến thức trước khi đi sâu vào từng lĩnh vực là cách tiếp cận phù hợp. Người học cần được trang bị kiến thức cơ bản, toàn diện trong giai đoạn đầu, sau đó từng bước tăng cường mức độ chuyên sâu, phù hợp với năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp.

"Đào tạo rộng, liên ngành, sau đó thu hẹp dần, đến đào tạo chuyên sâu và gắn với học tập suốt đời", TS. Lê Viết Khuyến nói về quy trình đào tạo học tập.

Theo chuyên gia, cách tiếp cận này cũng góp phần khắc phục những hạn chế của việc định hướng chuyên môn quá sớm. Trước đây, khi học sinh được phân vào các lớp chuyên theo từng môn như Toán, Vật lý, Hóa học, Ngữ văn hay Lịch sử, quá trình học tập có thể tập trung nhiều vào môn chuyên, trong khi những lĩnh vực kiến thức khác chưa được chú trọng tương xứng.

Điều này có thể khiến một bộ phận học sinh có kiến thức chuyên môn tốt nhưng thiếu nền tảng liên ngành, hạn chế khả năng kết nối kiến thức khi bước vào môi trường học tập và làm việc rộng hơn.

Vì vậy, TS. Lê Viết Khuyến cho rằng việc tổ chức các môn học bắt buộc theo khối kết hợp với những môn tự chọn chuyên sâu là một hướng đi có thể hỗ trợ mục tiêu phát triển toàn diện. Theo đó, học sinh vừa được bảo đảm kiến thức nền tảng, vừa có cơ hội lựa chọn những lĩnh vực phù hợp với sở trường và nguyện vọng của mình.

"Chuyên nhưng phải chuyên một cách hợp lý. Trên nền tảng kiến thức cơ bản, kiến thức chung bắt buộc, học sinh có thể đi sâu hơn vào lĩnh vực phù hợp với sở trường của mình", chuyên gia phân tích.

Tuy nhiên, TS. Lê Viết Khuyến cũng lưu ý, đổi mới giáo dục trường chuyên không nên chỉ dừng lại ở việc thay đổi tên gọi hay cách phân chia lớp học. Điều quan trọng hơn là xây dựng được chương trình học có tính linh hoạt, trong đó kiến thức nền tảng và kiến thức chuyên sâu được thiết kế hài hòa. Bên cạnh đó, để việc đổi mới đi vào thực tế một cách hiệu quả và nhận được sự đồng thuận cao, dự thảo cần có một lộ trình chuyển tiếp hợp lý.

Theo định hướng được Bộ GD&ĐT đặt ra trong dự thảo, trọng tâm đổi mới là chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang mô hình phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp.

Trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học, mà còn cần trở thành môi trường giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

Có thể thấy, việc thay đổi mô hình tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên đang đặt ra yêu cầu dung hòa giữa hai mục tiêu, mở rộng nền tảng kiến thức để học sinh phát triển toàn diện và bảo đảm điều kiện để các em phát huy năng lực nổi trội. Đổi mới vì thế không chỉ nằm ở việc chuyển từ lớp chuyên theo môn sang lớp chuyên theo khối, mà còn cần một lộ trình phù hợp, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và bảo đảm quyền lợi của học sinh trong quá trình chuyển đổi.