Vì sao miền Trung mưa lớn diện rộng dù không có bão?

Mưa to cùng gió lớn tại khu vực đường ven biển Nguyễn Tất Thành, Đà Nẵng vào chiều 10-11 - Ảnh: TRƯỜNG TRUNG

Không khí lạnh mạnh kết hợp với nhiễu động gió đông trên cao, dải hội tụ nhiệt đới hoặc rãnh gió tây có thể gây mưa lớn kéo dài ở miền Trung.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Bùi Văn Chanh, Trưởng Phòng Dự báo khí tượng thủy văn tại Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ, cho rằng người dân cần đặc biệt cảnh giác với những tổ hợp thời tiết nguy hiểm này, thay vì chỉ tập trung ứng phó khi có bão, áp thấp nhiệt đới.

Đợt mưa đầu mùa cường độ mạnh ít gặp 

* Thưa ông, điều gì đặc biệt khiến đợt không khí lạnh mạnh đầu mùa vừa qua gây mưa lớn, gió mạnh và rét diện rộng?

- Đợt không khí lạnh ảnh hưởng từ ngày 9-11 là đợt đầu mùa nhưng có cường độ mạnh, ít gặp so với các đợt không khí lạnh đầu mùa trước đây.

Theo số liệu quan trắc, áp suất khí quyển tại vùng trung tâm của áp cao lạnh lục địa sáng 8-11 đạt 1.056mb. Cùng với trường gradient khí áp dày, điều này cho thấy đợt không khí lạnh tràn xuống từ phía Bắc có cường độ mạnh, kèm theo bình lưu nhiệt lớn.

Ông Bùi Văn Chanh - Ảnh: NVCC

Khi ảnh hưởng đến Bắc Bộ, nhiệt độ thấp nhất giảm sâu, phổ biến 13,5 - 16,5 độ C, vùng núi có nơi dưới 10 độ C, như Pha Đin 8 độ C, Sa Pa 6,2 độ C.

Khi không khí lạnh ảnh hưởng đến các tỉnh từ Nghệ An đến Quảng Trị, nền nhiệt cũng giảm mạnh, trời chuyển rét.

Hiện nay không khí lạnh đã bắt đầu suy yếu, mưa ở các tỉnh phía Bắc giảm. Tuy nhiên các tỉnh Nam Trung Bộ vẫn chịu ảnh hưởng của trường gió đông nên mưa lớn còn xảy ra. Từ chiều 13-11, mưa ở khu vực này giảm dần.

Tại Đà Nẵng, mưa lớn vẫn tập trung ở vùng đồng bằng ven biển phía nam, tuy nhiên cường độ mưa đã giảm.

* Mưa lớn kéo dài nhiều tỉnh miền Trung có phải là hiện tượng bất thường? Từ nay đến cuối năm, dự báo có xuất hiện những đợt mưa tương tự không?

- Tháng 11 đang là tháng cao điểm mùa mưa ở Trung Bộ, đặc biệt là khu vực từ Quảng Trị trở vào Khánh Hòa. Vì vậy đợt mưa vừa qua không phải là đợt mưa trái quy luật.

Từ nay đến cuối năm, các tỉnh Trung Bộ vẫn nằm trong mùa mưa bão, nên khả năng xuất hiện các đợt mưa, bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến khu vực vẫn còn. Tuy nhiên các dự báo hiện nay cho thấy hoạt động này có xu hướng thấp hơn so với trung bình nhiều năm.

Một cụm nhà dân tại phường Quy Nhơn Đông bị cô lập trong biển nước - Ảnh: TẤN LỰC

Cảnh giác với những tổ hợp hình thái thời tiết phức tạp

* Đã quen với chống bão, nhưng người dân miền Trung cũng cần đặc biệt cảnh giác với những tổ hợp thời tiết nào?

- Chúng tôi nhận thấy các hình thái không khí lạnh kết hợp với rãnh gió Tây trên cao, nhiễu động gió Đông, rãnh thấp xích đạo hoặc dải hội tụ nhiệt đới đều có thể gây mưa, mưa lớn trong thời gian tới tại khu vực.

Ngoài việc theo dõi diễn biến bão, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các tổ hợp hình thái thời tiết có khả năng gây mưa lớn diện rộng. Đáng chú ý nhất là không khí lạnh kết hợp với nhiễu động gió Đông trên cao, hội tụ gió ở các tầng khí quyển; không khí lạnh tương tác với dải hội tụ nhiệt đới, rãnh gió Tây hoặc bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông.

Những tổ hợp này có thể khiến mưa tăng mạnh và kéo dài nhiều ngày.

Dòng nước chảy tràn qua sông Hà Thanh, tỉnh Gia Lai sáng 12-11 - Ảnh: TẤN LỰC

* Ông có khuyến nghị gì để miền Trung thay đổi phương án ứng phó, thay vì tâm lý chỉ tập trung vào chống bão?

- Thực tế cho thấy không chỉ khi có bão, áp thấp nhiệt đới đổ bộ trực tiếp thì miền Trung mới xảy ra mưa lũ nghiêm trọng.

Các đợt mưa do những hình thế thời tiết khác, đặc biệt là sự kết hợp giữa không khí lạnh với nhiễu động gió Đông hoặc dải hội tụ nhiệt đới, cộng với địa hình phân bố phức tạp, có thể tạo ra những đợt mưa rất lớn, kéo dài nhiều ngày.

Trong khi đó địa hình các lưu vực sông ở miền Trung thường ngắn và dốc, khiến mưa lớn dễ gây lũ, lũ quét, sạt lở đất đá và ngập lụt nghiêm trọng.

Do đó người dân và chính quyền địa phương cần chủ động theo dõi các bản tin dự báo của cơ quan chuyên môn, thông tin từ những nguồn chính thống để kịp thời triển khai các phương án phòng, chống và ứng phó thiên tai.

* Xin cảm ơn ông.