Chỉ vài năm trước, hành trình mua sắm của phần lớn người tiêu dùng thường bắt đầu bằng một nhu cầu cụ thể. Khi cần mua một món đồ, họ sẽ chủ động tìm kiếm trên Google, tham khảo đánh giá rồi mới quyết định đặt hàng.
Thế nhưng với sự bùng nổ của TikTok, quy trình đó đang dần đảo ngược. Ngày nay, nhiều người không mua vì có nhu cầu trước, mà nảy sinh nhu cầu sau khi xem một video vài chục giây trên màn hình điện thoại.
Sự thay đổi này không chỉ diễn ra ở một nhóm người dùng nhất định mà đã trở thành xu hướng toàn cầu. Theo khảo sát của PartnerCentric công bố năm 2025, 37% người dùng TikTok đã mua ít nhất một sản phẩm thông qua TikTok Shop trong vòng sáu tháng và nhóm người mua này chi tiêu trung bình khoảng 708 USD mỗi năm trên nền tảng.
Nghiên cứu cũng cho thấy sự tiện lợi khi mua hàng trực tiếp trong ứng dụng là một trong những lý do quan trọng nhất thúc đẩy hành vi tiêu dùng.
Không còn đơn thuần là một nền tảng giải trí, TikTok đang dần trở thành một "trung tâm thương mại" mới, nơi giải trí, quảng cáo và mua sắm hòa trộn vào nhau.
Mua sắm bắt đầu từ những video giải trí
Nếu như trước đây người tiêu dùng tìm kiếm sản phẩm trước rồi mới xem nội dung liên quan, TikTok đã khiến quá trình này diễn ra theo chiều ngược lại. Người dùng lướt bảng tin "For You" để giải trí nhưng lại vô tình bắt gặp những video đánh giá sản phẩm, trải nghiệm thực tế, hướng dẫn sử dụng hay các phiên livestream bán hàng.
Theo dữ liệu được TikTok công bố trong báo cáo "Path to Purchase", 37% người dùng cho biết họ đã nhìn thấy một sản phẩm trên TikTok và mua ngay sau đó, trong khi 35% từng mua một món hàng xuất hiện trên nền tảng.
Bên cạnh đó, khảo sát của Omnisend với hơn 2.000 người dùng mạng xã hội cho thấy 52% người được hỏi từng mua hàng sau khi được truyền cảm hứng từ nội dung trên mạng xã hội, còn 45% dễ mua hơn với những sản phẩm đang là xu hướng trực tuyến.
Các video "Before & After", hashtag #TikTokMadeMeBuyIt hay những clip "Shop With Me" nằm trong nhóm nội dung có sức ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định mua sắm.
Là một người thường xuyên mua sắm trên TikTok Shop, Huy Hoàng (24 tuổi, Hà Nội) cho biết anh gần như không còn tìm kiếm sản phẩm theo cách truyền thống.
"Tôi mở TikTok chủ yếu để giải trí nhưng cứ xem vài video là lại thấy những món đồ hay ho xuất hiện. Có những thứ trước đó tôi chưa từng nghĩ đến việc mua, nhưng sau khi xem nhiều người dùng thử và đánh giá tích cực thì lại đặt hàng luôn", Hoàng chia sẻ.
Theo Hoàng, các sản phẩm anh từng mua nhiều nhất gồm đồ công nghệ nhỏ gọn, phụ kiện điện thoại, đồ gia dụng thông minh và các vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày.
Trên thực tế, yếu tố tạo nên sức mạnh đặc biệt của TikTok nằm ở hệ thống đề xuất nội dung được cá nhân hóa rất sâu. Thuật toán liên tục ghi nhận hành vi của người dùng như thời gian xem video, lượt thích, bình luận, chia sẻ hay theo dõi tài khoản để xác định sở thích cá nhân.
Điều này lý giải vì sao nhiều người có cảm giác TikTok "đọc được suy nghĩ" của mình. Chỉ cần dừng lại vài giây trước một video giới thiệu mỹ phẩm, đồ công nghệ hay sản phẩm gia dụng, người dùng sẽ nhanh chóng được đề xuất thêm hàng loạt nội dung tương tự.
"Tôi từng xem vài video về máy pha cà phê mini. Sau đó TikTok liên tục gợi ý các video so sánh, đánh giá và livestream bán sản phẩm này. Khoảng một tuần sau tôi quyết định mua luôn dù ban đầu chỉ tò mò xem thử", Huy Hoàng kể.
Khi giải trí và mua sắm không còn ranh giới
Tại Việt Nam, tác động của TikTok đối với thương mại điện tử đang ngày càng rõ nét. Theo dữ liệu từ Metric được nhiều cơ quan báo chí dẫn lại, TikTok Shop đã nâng thị phần thương mại điện tử tại Việt Nam lên khoảng 39% trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 29% của năm trước.
Trong khi đó, Shopee giảm từ 63% xuống còn 58%. Hai nền tảng hiện chiếm tới 97% thị phần thương mại điện tử đa ngành trong nước.
Các chuyên gia cho rằng sự tăng trưởng này phản ánh xu hướng "shoppertainment", hay còn gọi là mua sắm kết hợp giải trí. Thay vì truy cập một sàn thương mại điện tử để tìm sản phẩm, người dùng vừa xem nội dung vừa có thể đặt hàng ngay trên cùng một ứng dụng.
Sự thuận tiện đó cũng kéo theo những hệ quả mới. Nhiều người thừa nhận họ thường xuyên mua sắm theo cảm hứng hoặc chạy theo xu hướng. Huy Hoàng cũng thừa nhận bản thân từng nhiều lần rơi vào tình trạng này.
"Có những món đồ tôi thấy rất hấp dẫn khi xem livestream nhưng sau khi nhận hàng lại dùng rất ít. Bây giờ trước khi mua tôi thường để sản phẩm trong giỏ hàng vài ngày rồi mới quyết định", anh nói.
Xu hướng mua sắm thông qua nội dung giải trí cũng được các chuyên gia trong lĩnh vực thương mại điện tử ghi nhận là một trong những thay đổi lớn nhất của thị trường những năm gần đây.
Tại một hội thảo về chiến lược để bứt phá trên social commerce, ông Lê Thanh Bình, đại diện TikTok Shop Việt Nam, cho rằng mô hình "Shoppertainment" đang mở ra một cách thức mua sắm hoàn toàn mới, nơi người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm thông qua trải nghiệm nội dung trước khi đưa ra quyết định mua hàng.
Báo cáo được công bố tại sự kiện cũng cho thấy 69% người dùng Việt Nam ưu tiên xem video ngắn để tìm hiểu sản phẩm và dịch vụ, trong khi 84% từng bị thuyết phục mua hàng sau khi xem nội dung video.
Những con số này cho thấy ranh giới giữa giải trí và mua sắm đang ngày càng mờ đi, đồng thời phản ánh sự thay đổi rõ nét trong hành vi tiêu dùng của người Việt dưới tác động của TikTok và các nền tảng social commerce.
Từ một nền tảng giải trí dành cho video ngắn, TikTok đang dần thay đổi cách con người khám phá sản phẩm, tiếp cận quảng cáo và đưa ra quyết định mua sắm. Nếu trước đây người tiêu dùng chủ động tìm kiếm sản phẩm, thì giờ đây chính thuật toán và nội dung cá nhân hóa đang chủ động tìm đến họ.
Trong cuộc cạnh tranh của thương mại điện tử hiện đại, có lẽ thứ quyết định không còn là ai bán sản phẩm tốt hơn, mà là ai kể câu chuyện hấp dẫn hơn trên màn hình điện thoại của người dùng./
