Tại tọa đàm "Nâng tầm nhân lực cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI" diễn ra ngày 8/6 tại Đại học Bách khoa Hà Nội, bà Nguyễn Thị Lệ Quyên, Trưởng ban Hỗ trợ doanh nghiệp, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, AI hiện không còn là một lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.
Báo cáo về nền kinh tế AI Việt Nam dự báo AI có thể đóng góp khoảng 120-130 tỷ USD cho nền kinh tế vào năm 2040, chủ yếu thông qua tăng năng suất lao động và tạo ra các nguồn doanh thu mới. Việt Nam cũng đang sở hữu nhiều lợi thế khi là một trong những nền kinh tế số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Cùng với các chính sách thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển AI, cơ hội bứt phá được đánh giá là rất lớn.
Tuy nhiên, phía sau sự sôi động đó là một thực tế đáng lưu ý: nhiều doanh nghiệp đang triển khai AI nhanh hơn tốc độ chuẩn bị về con người, dữ liệu và hệ thống quản trị.
AI không phải "phép màu" cho mọi bài toán
Tại Tọa đàm, ông Nguyễn Đức Long, Giám đốc điều hành Học viện AIUni, cho rằng lãnh đạo doanh nghiệp hiện nay đang chịu áp lực rất lớn trước tốc độ phát triển của AI. Mỗi ngày đều xuất hiện công cụ mới, mô hình mới và những câu chuyện thành công mới. Điều đó khiến nhiều doanh nghiệp có cảm giác mình đang chậm chân và cần phải hành động ngay.
Tuy nhiên, theo ông Long, sự nóng vội này dễ dẫn đến việc triển khai AI khi chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về con người và năng lực quản trị.
"Nếu không có nền tảng tốt, AI chỉ như lớp trang sức long lanh bên ngoài nhưng rất dễ vỡ vụn", ông Long nhận định.
Theo ông, không ít tổ chức đang tạo ra hàng loạt ứng dụng AI nhưng không có khả năng kiểm soát hiệu quả, không xác định rõ mục tiêu kinh doanh cũng như thiếu đội ngũ đủ năng lực để vận hành và đánh giá kết quả. Điều này khiến nhiều dự án AI có nguy cơ trở thành những "màn trình diễn công nghệ" ngắn hạn thay vì tạo ra giá trị thực chất cho doanh nghiệp.
Không dừng lại ở đó, theo ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Khách hàng doanh nghiệp NVIDIA Việt Nam, thói quen đưa dữ liệu lên các nền tảng AI công cộng cũng tiềm ẩn rủi ro an ninh mạng nghiêm trọng.
"Nếu chỉ sử dụng các hệ thống AI từ bên ngoài và đưa dữ liệu lên đó, doanh nghiệp có nguy cơ bị lộ bí mật kinh doanh", ông Cường cảnh báo.
Theo các chuyên gia, để ứng dụng AI hiệu quả, dữ liệu và con người là hai yếu tố cốt lõi. Hệ thống AI học từ dữ liệu, vì vậy nếu dữ liệu đầu vào sai hoặc thiếu kiểm soát, các quyết định được đưa ra cũng có thể sai lệch theo.
Dữ liệu và con người mới là nền móng của AI
Dù AI được xây dựng trên nền tảng dữ liệu, thuật toán và hạ tầng công nghệ, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố quyết định thành công cuối cùng vẫn là con người.
Theo ông Vũ Mạnh Cường, hiện nay các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực ngân hàng, viễn thông và công nghệ đều gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự AI. Có những doanh nghiệp đã tiếp cận và tuyển dụng sinh viên từ khi còn đang học năm thứ ba đại học, khiến nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng khan hiếm.
Trong khi đó, Việt Nam sở hữu lực lượng kỹ sư công nghệ thông tin đông đảo nhưng phần lớn chưa được đào tạo bài bản về AI. Đây được xem là khoảng trống lớn trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế số sang kinh tế AI.
“Do đó, chúng tôi muốn phối hợp Đại học Bách khoa để đào tạo AI không chỉ cho sinh viên công nghệ thông tin mà cả các ngành như ngân hàng, tài chính... để họ có thể trở thành chuyên gia khoa học dữ liệu hoặc giúp các kỹ sư công nghệ thông tin hiện tại được nâng cao kỹ năng và đào tạo lại. Nguồn nhân lực dồi dào cộng với hạ tầng tính toán sẽ hỗ trợ Việt Nam phát triển AI bền vững”, ông Cường nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Long cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đang sẵn sàng bước từ giai đoạn “chuyển đổi số” sang “chuyển đổi AI”, nhưng đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu với nhiều rào cản. Trong đó, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà là “sức ì” của con người.
Theo ông Long, nhiều doanh nghiệp vẫn xem AI là một công cụ công nghệ đơn thuần thay vì một quá trình thay đổi tư duy, kỹ năng và cách thức vận hành tổ chức.
Trong cuộc đua AI, công nghệ có thể được mua, hạ tầng có thể được đầu tư, nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao cần nhiều năm để đào tạo và tích lũy. Theo các diễn giả, thay vì chạy theo cơn sốt AI, doanh nghiệp cần tập trung vào việc chuẩn hóa năng lực AI cho đội ngũ nhân sự.
Ông Nguyễn Đức Long cho rằng nhiều dự án AI thất bại vì doanh nghiệp bỏ qua những bước nền tảng nhất. Các dự án có thể tạo được hiệu ứng ban đầu nhưng nhanh chóng lụi tàn như "pháo bông" nếu không có đội ngũ đủ hiểu biết để vận hành lâu dài.
"Tôi cho rằng cần phải có các chuẩn mực để doanh nghiệp hiểu nhân sự của mình đang ở cấp độ nào. Tránh dùng AI như một vỏ bọc hình thức. Muốn làm được điều đó, việc đầu tiên là phải chuẩn hóa năng lực AI cho đội ngũ", ông Long nói.
Đây cũng là lý do Chương trình Học viện AI (Deep Learning Institute - DLI) của NVIDIA được triển khai tại Việt Nam thông qua hợp tác với Đại học Bách khoa Hà Nội. Chương trình hướng tới xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực AI minh bạch, tương tự như cách IELTS hay TOEFL đo lường trình độ ngoại ngữ.
Hiện chương trình đã được triển khai tại khoảng 80 quốc gia với hơn 300.000 chứng chỉ được cấp. Việc chuẩn hóa năng lực giúp doanh nghiệp xác định rõ nhân sự đang ở cấp độ nào và cần đầu tư ra sao cho các dự án AI.
Theo ông Cường, AI không chỉ dành cho sinh viên công nghệ thông tin. Các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, sản xuất hay quản trị kinh doanh cũng cần những nhân sự hiểu AI để khai thác dữ liệu và đưa ra quyết định hiệu quả hơn.
Theo các chuyên gia, lợi thế về chính sách và tốc độ phát triển số chỉ có thể được chuyển hóa thành tăng trưởng thực sự khi doanh nghiệp sở hữu đội ngũ đủ năng lực để khai thác AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu thiếu nền tảng đó, AI rất dễ chỉ trở thành một lớp "trang sức" công nghệ hào nhoáng bên ngoài thay vì động lực tạo ra giá trị bền vững cho doanh nghiệp.
