Tờ Rest of World (RoT) cho hay mọi người đang tốn quá nhiều giấy mực để nói về tương lai của AI, nhưng lại hỏi quá ít những người đang trực tiếp sống trong tương lai đó.
Khi các "ông lớn" công nghệ như Tata Consultancy Services, Infosys hay Wipro cắt giảm hàng chục nghìn nhân sự, một sự thật nghiệt ngã dần lộ diện: Tốc độ tái cấu trúc đang chạy nhanh hơn bất kỳ chương trình đào tạo lại kỹ năng nào.
Trong năm vừa qua, gã khổng lồ dịch vụ phần mềm Ấn Độ Tata Consultancy Services đã cắt giảm hơn 12.000 vị trí với lý do thị trường khó đoán định và sự gián đoạn từ trí tuệ nhân tạo.
Những đối thủ như Infosys và Wipro cũng nhanh chóng nối gót bằng cách đóng băng tuyển dụng hoặc cắt giảm chỉ tiêu đầu vào. Đây không còn là hiện tượng cá biệt của riêng ngành IT Ấn Độ mà đang trở thành một "trạng thái bình thường mới" trên toàn cầu.
Thiếu việc làm
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng đưa ra những con số gây sốc: Hàng triệu việc làm sẽ bị thay thế và sự gián đoạn đáng kể sẽ xảy ra vào năm 2030. Thế nhưng, điều mà các dự báo này bỏ lỡ chính là nguyện vọng thực sự của những người lao động, những mắt xích đang cố gắng bám trụ trong guồng quay này.
Theo khảo sát mới nhất từ Windfall Trust và Collective Intelligence Project thực hiện trên 1.000 người tại 60 quốc gia, bức tranh về niềm tin đang trở nên xám xịt hơn bao giờ hết.
Tại Ấn Độ, nơi đóng góp lượng phản hồi lớn nhất, có tới 60% người tin rằng công nghệ sẽ làm giảm cơ hội có được những công việc tốt. Khoảng 40% người lao động kỳ vọng vai trò của họ sẽ thay đổi hoàn toàn trong vòng một thập kỷ tới.
Một nam giới tham gia khảo sát đã thẳng thắn bày tỏ: "Các công ty lớn chỉ nghĩ đến lợi nhuận. Đó là lý do họ sẽ tự động hóa hầu hết công việc, dẫn đến khủng hoảng thất nghiệp và làm gia tăng sự cạnh tranh khốc liệt trong các lĩnh vực chưa bị AI tác động."
Một con số đáng báo động khác: Chỉ 9% người dân trên 60 quốc gia tin tưởng chính phủ sẽ phân phối thành quả kinh tế từ quá trình chuyển đổi AI một cách công bằng. Đối với những người đang gặp khó khăn về tài chính, chỉ 40% tin rằng lợi ích sẽ đến tay họ, so với tỷ lệ 59% ở nhóm người có cuộc sống dư dả.
Tuy nhiên, phát hiện chấn động nhất nằm ở lựa chọn của người lao động khi đứng trước nguy cơ bị thay thế. Khi được chọn giữa một mức thu nhập đảm bảo (trợ cấp) và một công việc đảm bảo, đa số đã chọn công việc.
Điều này đi ngược lại hoàn toàn với giả định phổ biến trong giới công nghệ và hoạch định chính sách rằng: Chỉ cần hỗ trợ thu nhập là đủ để bù đắp cho sự mất mát việc làm. Việc mọi người chọn công việc không chỉ là một phép tính kinh tế đơn thuần mà còn là một tuyên ngôn về ý nghĩa của lao động. Công việc không chỉ mang lại USD, nó còn là bản sắc cá nhân, là thói quen hàng ngày và là cách để con người cảm thấy mình là một phần của cộng đồng lớn lao hơn.
Tại Đông Nam Á, nơi 61% người dân kỳ vọng sẽ được hưởng lợi từ AI, có tới 57% ưu tiên các dịch vụ công miễn phí hơn là nhận tiền mặt trực tiếp. Xu hướng này đồng nhất ở mọi nhóm thu nhập.
Tại Kenya, mức độ lạc quan đạt đỉnh với 80% người tin rằng họ sẽ hưởng lợi. Tuy nhiên, thay vì tin vào các định chế chính phủ truyền thống, họ muốn nhận hỗ trợ qua các kênh kỹ thuật số trực tiếp.
Một người tham gia khảo sát tại đây chia sẻ: "Chúng ta cần những hệ thống giải quyết các nhu cầu cơ bản như y tế (chẩn đoán bệnh) và nông nghiệp (hỗ trợ nông dân chọn cây trồng phù hợp cho từng vùng)."
Chương trình Novissi của Togo là một ví dụ điển hình về việc triển khai nhanh chóng các khoản chuyển tiền kỹ thuật số trong đại dịch. Nó cho thấy những gì chính phủ có thể làm khi đầu tư sớm vào cơ sở hạ tầng phân phối, nhưng cũng cho thấy sự phụ thuộc lớn vào các bên trung gian tại địa phương để tiếp cận những đối tượng mà hệ thống ban đầu chưa bao quát tới.
Sự thật là, những quốc gia có khả năng chống chọi tốt nhất trước "cơn bão" AI là những quốc gia đang đầu tư vào sự chuẩn bị ngay từ bây giờ, thay vì đợi đến khi sự gián đoạn thực sự ập đến.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh về Tác động của AI tại New Delhi đầu năm nay, một thực tế đáng buồn là có chưa đầy 1/10 phiên thảo luận đề cập đến thị trường lao động hoặc sự chuẩn bị về kinh tế.
Tờ RoT nhận định nhiệm vụ thực sự của các nhà hoạch định chính sách hiện nay là thiết kế các thiết chế và hệ thống dựa trên những gì người dân thực sự cần, chứ không phải dựa trên những gì các nhà lãnh đạo "nghĩ" là họ cần. Khoảng cách giữa hai khái niệm này đang lớn hơn nhiều so với những gì các nhà hoạch định chính sách tại New Delhi hay bất kỳ đâu trên thế giới sẵn sàng thừa nhận.
AI có thể thay thế thao tác, nhưng nó không thể thay thế nhu cầu được cống hiến và giá trị tự thân của con người thông qua công việc.
*Nguồn: RoT, BI
