Tờ Financial Times cho hay trong những hành lang tưởng chừng yên ắng của các trung tâm công nghệ tại Bắc Kinh, Hàng Châu và Thâm Quyến, một sự dịch chuyển âm thầm nhưng mang tính bước ngoặt đang diễn ra: làn sóng các tài năng AI hàng đầu rời Mỹ để trở về Trung Quốc.
Chỉ trong 12 tháng qua, hơn 30 nhà nghiên cứu AI rời Mỹ và trở về Trung Quốc, một con số tăng vọt so với mức chỉ vài phần trăm trước đó. Đồng thời, tỷ lệ sinh viên kỹ thuật của Đại học Thanh Hoa nộp đơn học tiến sĩ tại Mỹ đã giảm mạnh từ 50% xuống còn 20% sau đại dịch.
Đây không còn là những quyết định cá nhân rời rạc, mà đang trở thành một xu hướng có hệ thống, đặt ra câu hỏi lớn: điều gì đang khiến “giấc mơ Thung lũng Silicon” mất dần sức hút?
Silicon Valley đang mất dần “sức hút” trong cuộc đua công nghệ?
Trong nhiều thập kỷ, Thung lũng Silicon được xem là trung tâm của đổi mới toàn cầu, nơi hội tụ vốn, ý tưởng và những bộ óc xuất sắc nhất. Nhưng quỹ đạo này đang bắt đầu đảo chiều.
Những cái tên tiêu biểu cho làn sóng “hồi hương” bao gồm: Wu Yonghui rời Google DeepMind để dẫn dắt phát triển mô hình ngôn ngữ tại ByteDance, Yao Shunyu rời OpenAI để gia nhập Tencent, Roger Jiang rời OpenAI để khởi nghiệp robot tại Thâm Quyến, Zhou Hao được Alibaba chiêu mộ từ DeepMind.
Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi sâu sắc: Trung Quốc không còn chỉ là nơi triển khai công nghệ, mà đang trở thành trung tâm sáng tạo AI thực thụ.
Ở cấp độ vĩ mô, Trung Quốc đang đẩy mạnh ứng dụng AI trên toàn bộ nền kinh tế. Từ taxi tự lái tại Bắc Kinh đến giao dịch tự động ở Thượng Hải, AI được triển khai ở quy mô lớn với tốc độ nhanh hơn đáng kể so với Mỹ, nơi vẫn còn bị ràng buộc bởi các tranh luận về đạo đức và quy định.
Lợi thế này còn được củng cố bởi chuỗi cung ứng mạnh mẽ: từ sản xuất phần cứng, xe điện đến robot.
Theo Steve Hsu, giáo sư tại Đại học bang Michigan, chỉ riêng Thâm Quyến đã có ít nhất 100 công ty sản xuất robot hình người, tạo nên một “phòng thí nghiệm thực tế” cho AI. Ông nói: “Nếu bạn làm về robot, bạn phải có mặt ở Thâm Quyến,” điều đó càng nhấn mạnh lợi thế về tốc độ và hệ sinh thái phần cứng mà Mỹ khó có thể sánh kịp.
Không chỉ cơ hội nghề nghiệp, các yếu tố vi mô cũng góp phần thúc đẩy làn sóng hồi hương.
Theo các công ty tuyển dụng, mức lương cho các nhà nghiên cứu AI hàng đầu tại Trung Quốc đã vượt qua Thung lũng Silicon khi điều chỉnh theo thuế và chi phí sinh hoạt. Điều này cho phép họ đạt được chất lượng sống cao hơn, từ nhà ở, dịch vụ đến tiện ích mà ngay cả kỹ sư tại khu vực Vịnh San Francisco cũng khó có được.
Thung lũng Silicon không còn chiếm vị thế hàng đầu trong cuộc đua công nghệ
Bên cạnh đó, hạ tầng hiện đại, tỷ lệ tội phạm thấp và yếu tố gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Một cựu sinh viên Harvard, Jonathan Zhou, cho biết ông chuyển về Thượng Hải để xây dựng gia đình, nhấn mạnh hệ thống giáo dục và môi trường sống an toàn.
Tuy nhiên, yếu tố mang tính quyết định có thể đến từ phía Mỹ. Chính sách nhập cư ngày càng khắt khe, cùng với căng thẳng địa chính trị, đã khiến con đường từ visa sinh viên đến thẻ xanh trở nên bấp bênh.
Đối với nhiều kỹ sư Trung Quốc, lực lượng quan trọng trong các phòng thí nghiệm AI tại Mỹ, cảm giác “không còn được chào đón” đang ngày càng rõ rệt.
Ông Hsu nhận định rằng ngày càng nhiều sinh viên giỏi của Trung Quốc chọn ở lại trong nước thay vì sang Mỹ học tiến sĩ, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về cơ hội toàn cầu.
Cuộc cạnh tranh AI: Không còn là vị thế hàng đầu của Silicon Valley
Dù vậy, không phải mọi lợi thế đều nghiêng về Trung Quốc. Lu Zhang, nhà sáng lập Fusion Fund tại Thung lũng Silicon, cho rằng Mỹ vẫn sở hữu hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh nhất thế giới. Khả năng huy động vốn nhanh, mạng lưới cố vấn và môi trường đổi mới vẫn là những lợi thế khó thay thế.
Thực tế cho thấy dòng chảy nhân tài đang trở nên hai chiều. Việc Meta gần đây chiêu mộ kỹ sư AI từ Alibaba là minh chứng rõ ràng: khi một người rời đi, sẽ có người khác đến. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh không phải là “một mất một còn”, mà là sự tái cân bằng trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.
Sự dịch chuyển nhân tài này phản ánh một xu hướng lớn hơn: sự trưởng thành của ngành công nghệ Trung Quốc. Trung Quốc không còn chỉ tiếp nhận công nghệ từ Mỹ, mà đang chủ động tạo ra các đột phá. Đối với các nhà nghiên cứu trở về, đây không phải là việc từ bỏ Thung lũng Silicon, mà là lựa chọn một “trung tâm quyền lực” mới.
Họ đang đặt cược rằng tương lai của AI sẽ không chỉ được viết tại California, mà còn được định hình bởi dữ liệu từ hàng tỷ thiết bị, nhà máy và thành phố tại Trung Quốc. Về bản chất, đây là sự “bình thường hóa” của dòng chảy nhân tài toàn cầu.
Trong nhiều thập kỷ, hướng đi gần như chỉ một chiều về phía Tây.
Giờ đây, với việc Trung Quốc tăng tốc đổi mới và Mỹ siết chặt chính sách, dòng chảy đó đang trở nên cân bằng hơn. Những người chiến thắng trong cuộc đua AI sẽ không chỉ là những công ty có công nghệ tốt nhất, mà là những quốc gia và tổ chức hiểu rõ cách thu hút, giữ chân và phát triển nhân tài trong một thế giới ngày càng cạnh tranh.
*Nguồn: FT
