Từ biểu tượng “tiếng chày giã gạo” trong kháng chiến, Sóc Bom Bo hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ, từng bước biến di sản văn hóa S’tiêng thành sản phẩm du lịch trải nghiệm, mở ra hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc.
Di sản sống giữa đại ngàn
Nằm giữa vùng đất giàu truyền thống cách mạng, Sóc Bom Bo (xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai) không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc S’tiêng. Hình ảnh “tiếng chày trên Sóc Bom Bo” năm xưa đã đi vào lịch sử, trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước và sự hy sinh thầm lặng trong kháng chiến.
Sóc Bom Bo được biết đến qua phong trào "giã gạo nuôi quân" của đồng bào S'tiêng trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mà cao điểm là trong chiến dịch Đồng Xoài - Phước Long năm 1965.
Ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa, Sóc Bom Bo đang đứng trước một bước ngoặt mới: chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực phát triển du lịch bền vững.
Theo thống kê của địa phương, mỗi năm di tích đón khoảng 18.000- 20.000 lượt khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm văn hóa. Con số này chưa phải lớn, nhưng đã cho thấy sức hút ổn định của một điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa- lịch sử.
Không chỉ có giá trị vật thể, Sóc Bom Bo còn lưu giữ nhiều di sản phi vật thể quý giá như: kỹ thuật chế biến rượu cần, nghề đan gùi, dệt thổ cẩm, tập quán giã gạo bằng chày tay hay nghệ thuật cồng chiêng... Những giá trị này không chỉ phản ánh đời sống sinh hoạt mà còn thể hiện chiều sâu văn hóa của cộng đồng S’tiêng qua nhiều thế hệ.
Già làng Điểu Lá người có uy tín trong sóc Bom Bo chia sẻ: “Người S’tiêng chúng tôi coi văn hóa như linh hồn. Nếu mất đi những tập tục, nghề truyền thống thì cũng giống như mất gốc. Bây giờ có khách du lịch đến, bà con càng có động lực giữ gìn, truyền lại cho con cháu”.
Những năm gần đây, địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, lễ hội nhằm khơi dậy và lan tỏa giá trị di sản. Tiêu biểu như: Lễ hội mừng lúa mới, lễ kết bạn cộng đồng, hay sự kiện “Vang mãi tiếng chày trên Sóc Bom Bo” năm 2024 thu hút gần 100.000 lượt người tham gia.
Tiếng cồng chiêng vang vọng giữa không gian văn hóa Sóc Bom Bo, góp phần tái hiện đời sống truyền thống và tạo điểm nhấn cho du lịch cộng đồng vùng đồng bào S’tiêng.
Các hoạt động này không chỉ tái hiện không gian văn hóa truyền thống mà còn tạo ra trải nghiệm sống động cho du khách. Họ không chỉ “xem” mà còn “tham gia” các hoạt động, từ giã gạo, dệt vải đến thưởng thức ẩm thực và hòa mình vào âm thanh cồng chiêng.
Anh Nguyễn Văn Hùng, một du khách đến từ Tp.HCM, chia sẻ: “Tôi từng nghe về Sóc Bom Bo qua sách báo, nhưng khi đến đây, trực tiếp trải nghiệm mới thấy hết được giá trị. Không gian rất chân thực, người dân rất thân thiện, đặc biệt là cảm giác được tham gia các hoạt động truyền thống rất thú vị”.
Để tiếng chày còn vang mãi
Mặc dù đã có những khởi sắc nhất định, nhưng việc khai thác du lịch tại Sóc Bom Bo vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Nhiều ý kiến từ phía chuyên và chính quyền địa phương cho rằng: du lịch Sóc Bom Bo vẫn là “viên ngọc thô” chưa được mài giũa đúng tầm. Các sản phẩm du lịch còn đơn giản, thiếu chiều sâu trải nghiệm. Hiện tại, du lịch Sóc Bom Bo vẫn đang dừng lại ở mô hình tham quan trong ngày, chưa thể kéo dài thời gian lưu trú cũng như gia tăng mức chi tiêu của du khách.
Ông Điểu Lon, tổ trưởng tổ nghề đan gùi tại sóc Bom Bo, bày tỏ: “Bà con rất mong có thêm nhiều chương trình du lịch để bán được sản phẩm như thổ cẩm, rượu cần, gùi tre, cơm lam... Nếu làm tốt thì vừa giữ được nghề, vừa có thu nhập ổn định”.
Một rào cản khác nằm ở đội ngũ nhân lực làm du lịch cộng đồng còn mỏng và kỹ năng phục vụ du lịch cộng đồng còn hạn chế. Đồng thời, tính liên kết vùng trong việc xây dựng các tour tuyến liên tỉnh, liên vùng vẫn còn lỏng lẻo, khiến Sóc Bom Bo chưa thể trở thành một mắt xích quan trọng trong bản đồ du lịch khu vực. “Bà con rất mong có thêm nhiều chương trình du lịch để bán được sản phẩm như thổ cẩm, rượu cần. Nếu làm tốt thì vừa giữ được nghề, vừa có thu nhập ổn định”, ông Nguyễn Văn Lâm, một người dân địa phương, bày tỏ.
Xác định rõ những "nút thắt" tồn tại, chính quyền địa phương đã vạch ra lộ trình chiến lược cho Sóc Bom Bo: Phát triển du lịch không tách rời bảo tồn văn hóa và sinh kế nhân dân. Ba mũi nhọn then chốt bao gồm. Chuyển dịch từ tham quan thuần túy sang du lịch trải nghiệm “sống cùng văn hóa”; đẩy mạnh xã hội hóa để người dân làm chủ thể kinh tế; và tăng cường liên kết vùng để định vị lại vị thế của Sóc Bom Bo trên bản đồ du lịch.
Ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bom Bo (áo trắng), chụp ảnh lưu niệm cùng đội cồng chiêng của đồng bào S’tiêng sau chương trình biểu diễn phục vụ du khách tại Sóc Bom Bo.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bom Bo khẳng định: “Di sản không phải là thứ để trưng bày, mà phải được 'sống’ trong hơi thở của cộng đồng. Khi người dân thấy được lợi ích từ việc giữ gìn văn hóa, họ sẽ chủ động bảo tồn một cách bền vững nhất”.
Ông Tuấn chia sẻ thêm về những giải pháp trọng tâm mà đơn vị đang quyết tâm thực hiện trong thời gian tới: Tập trung vào nguồn lực tại chỗ và xây dựng các tour trải nghiệm văn hóa S'tiêng chân thực, địa phương đang nỗ lực chuyển mình. Đặc biệt, việc đẩy mạnh quảng bá số được kỳ vọng sẽ là nhịp cầu nối liền những giá trị truyền thống nghìn đời với tư duy năng động của thế hệ trẻ hôm nay
“9/9/2025 Khu Bảo tồn được công nhận là di tích lịch sử quốc gia. Tỉnh Đồng Nai dự kiến tổ chức lễ công bố vào ngày 15/5/2026”, ông Tuấn cho biết thêm
Du khách tham quan và trải nghiệm không gian văn hóa cồng chiêng, giã gạo truyền thống tại khu bảo tồn Sóc Bom Bo, điểm nhấn trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc S’tiêng.
Với những giải pháp đồng bộ, Sóc Bom Bo đang bước ra khỏi những thước phim tư liệu để khẳng định vị thế của một điểm đến văn hóa đặc sắc. Để hành trình này vươn xa, Bom Bo rất cần có thêm những nguồn lực, sự chung tay từ chính quyền, doanh nghiệp đến chính cộng đồng địa phương. Khi tiếng chày năm xưa hòa cùng hơi thở của thời đại, Sóc Bom Bo sẽ tỏa sáng như một viên ngọc quý giữa đại ngàn, nơi du khách không chỉ đến tham quan, mà là đến để chạm vào “hồn cốt” của một vùng đất huyền thoại. Di sản văn hóa sẽ trở thành đôi cánh cho kinh tế cất cánh.
