Điểm Văn sẽ ra sao nếu thí sinh phản đề câu 'Steve Jobs Việt Nam'?

Thí sinh tạo dáng 10 điểm sau buổi thi môn Ngữ văn. Ảnh: Thái An.

“Em không muốn trở thành Steve Jobs của Việt Nam. Em muốn trở thành chính mình”.

Nếu trong phòng thi sáng 11/6, một thí sinh bắt đầu bài nghị luận xã hội bằng câu viết như vậy, liệu em có bị mất điểm?

Thắc mắc này này xuất hiện sau khi hơn 1,2 triệu thí sinh hoàn thành môn Ngữ văn của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Đề thi năm nay tiếp tục sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và đặt ra vấn đề nghị luận: Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam.

Cách diễn đạt đề còn gây tranh luận

Bàn về đề nghị luận xã hội trong đề thi, thầy Đỗ Đức Anh, giáo viên Ngữ văn trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP.HCM), nói rằng đây là câu thể hiện rõ tinh thần đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thầy cho rằng việc đưa những nhân vật nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ vào đề thi không nhằm kiểm tra hiểu biết về tiểu sử hay thành tựu cá nhân của họ. Các nhân vật này được sử dụng như biểu tượng của tư duy sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp, khả năng đổi mới và khát vọng tạo ra giá trị cho xã hội.

Điểm đáng chú ý là đề không yêu cầu thí sinh kể lại câu chuyện thành công của các doanh nhân công nghệ, mà hướng người viết suy nghĩ về môi trường phát triển nhân tài, vai trò của giáo dục và trách nhiệm của thế hệ trẻ trước yêu cầu phát triển của đất nước.

Đề thi môn Ngữ văn.

Tuy nhiên, theo thầy Đức Anh, chính cách diễn đạt của câu hỏi lại là điều gây nhiều tranh luận. Từ góc nhìn của một giáo viên Ngữ văn, thầy cho rằng kỳ thi năm nay hoàn toàn có thể xuất hiện những học sinh đặt vấn đề ngược lại: Tại sao người trẻ phải trở thành phiên bản của một nhân vật nổi tiếng nào đó, thay vì phát huy bản sắc và năng lực riêng để tạo ra giá trị cho xã hội.

Thầy giáo cũng bày tỏ sự băn khoăn khi đề thi tốt nghiệp THPT sử dụng liên tiếp ba nhân vật nổi tiếng của Mỹ làm hình mẫu tham chiếu, trong khi Việt Nam có nhiều cá nhân tiêu biểu ở các lĩnh vực khác nhau.

Một điểm khác được ông nhắc đến là tính rõ ràng của thông điệp đề bài muốn hướng tới. Theo thầy, nếu hiểu theo tinh thần tích cực nhất, câu hỏi có thể đang hướng đến vấn đề làm thế nào để phát hiện, nuôi dưỡng và phát huy tài năng sáng tạo của người trẻ Việt Nam.

Tuy nhiên, đây là một vấn đề có quy mô lớn, liên quan đến giáo dục, môi trường phát triển nhân lực và chính sách quốc gia. Vì vậy, việc yêu cầu học sinh 18 tuổi đề xuất giải pháp cho một bài toán như vậy trong khoảng 200 chữ là thách thức không nhỏ.

Bên cạnh đó, thầy Đức Anh cũng nhìn nhận việc sử dụng các nhân vật nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ có thể tạo ra lợi thế nhất định cho những học sinh thường xuyên theo dõi thời sự, khoa học công nghệ hoặc khởi nghiệp. Ngược lại, học sinh ở những khu vực ít điều kiện tiếp cận Internet và công nghệ có thể gặp khó khăn hơn khi tiếp cận ngữ liệu.

Dù vậy, theo ông, lợi thế này không mang tính quyết định bởi bản chất câu hỏi vẫn là kiểm tra năng lực tư duy và nghị luận chứ không phải vốn hiểu biết chuyên biệt về công nghệ.

Thí sinh phản biện vẫn có thể đạt điểm cao

Đối với thắc mắc liệu thí sinh phản đối giả định “cần có những Steve Jobs Việt Nam” có được đánh giá cao hay không, thầy Đỗ Đức Anh tin rằng câu trả lời là có.

“Điều giám khảo nên đánh giá không phải là thí sinh đồng tình hay phản đối, mà là cách các em tư duy, lập luận và bảo vệ quan điểm của mình”, thầy nhận định.

Thí sinh thi tốt nghiệp THPT tại Hà Nội. Ảnh: Đinh Hà.

Nhìn chung, tinh thần của chương trình Ngữ văn mới không hướng tới việc tìm kiếm một đáp án duy nhất. Thay vào đó, học sinh được khuyến khích hình thành chính kiến, biết phân tích vấn đề và bảo vệ quan điểm bằng hệ thống lý lẽ thuyết phục.

Vì vậy, thí sinh hoàn toàn có thể lập luận rằng Việt Nam không nhất thiết phải tạo ra những “Steve Jobs phiên bản Việt”, mà cần những người trẻ có bản sắc riêng, giải quyết những vấn đề riêng của đất nước và đóng góp theo cách riêng của mình.

Tuy nhiên, thầy Đức Anh nhấn mạnh rằng để đạt điểm cao, bài viết phản biện phải đáp ứng một số yêu cầu quan trọng.

Trước hết, người viết cần hiểu đúng bản chất vấn đề mà đề bài đặt ra. Việc phản đối chỉ vì không đồng tình với cách dẫn dắt của đề mà không nắm được nội dung cốt lõi rất dễ dẫn đến lạc đề.

Bên cạnh đó, lập luận phải logic, có dẫn chứng phù hợp và thể hiện thái độ tranh luận văn minh. Quan điểm phản biện cũng cần giúp mở rộng hoặc đào sâu vấn đề thay vì phủ nhận cực đoan.

Nhìn lại đề thi Ngữ văn năm nay, thầy Đức Anh bày tỏ kỳ vọng đây nên là hướng tiếp cận mà các đề thi Ngữ văn trong tương lai cần tiếp tục theo đuổi. Thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức, đề thi cần tạo điều kiện để học sinh thể hiện tư duy độc lập, năng lực phản biện và khả năng vận dụng hiểu biết vào thực tiễn.

Vì vậy, ông kỳ vọng những ngữ liệu mang tính thời sự, gần gũi với đời sống sẽ tiếp tục xuất hiện nhiều hơn trong các kỳ thi sắp tới. Đồng thời, đề thi cần mở rộng không gian tranh luận học thuật để học sinh có cơ hội trình bày những góc nhìn đa chiều. Bởi vì một đề văn hay không phải là đề có đáp án duy nhất, mà là đề có khả năng khơi gợi suy nghĩ và giúp học sinh bộc lộ được tiếng nói cá nhân.

"Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và công nghệ phát triển rất nhanh, môn Ngữ văn càng cần giữ vai trò bồi dưỡng năng lực tư duy, cảm xúc, khả năng đối thoại và phẩm chất công dân. Tôi tin rằng những đề thi vừa có chiều sâu nhân văn, vừa bắt nhịp được với những chuyển động của thời đại sẽ là hướng đi phù hợp cho giáo dục Việt Nam trong tương lai", thầy Đức Anh nói với Tri Thức - Znews.