Xe bị chết máy trên đường Trần Xuân Soạn trong một đợt triều cường ở TP.HCM - Ảnh: T.L.
Phóng viên Tuổi Trẻ trao đổi với ông Lê Đình Quyết, Trưởng Phòng dự báo Đài khí tượng thủy văn Nam Bộ, về những yếu tố tác động tới triều cường tại TP.HCM.
Triều cường chịu nhiều tác động
* Hiện mức đỉnh triều tại trạm Thủ Dầu Một năm nay đã cao hơn năm trước và phá mốc kỷ lục đã lập, yếu tố nào đã tác động đến điều này, thưa ông?
Ông Lê Đình Quyết: Diễn biến thủy triều tính chất ổn định cao hơn, còn triều cường cũng có quy luật, nhưng các yếu tố tác động cộng hưởng khác nhau. Do đó mức triều năm sau cao hơn năm trước hoặc thời gian năm sau lại thấp hơn năm trước là bình thường.
Ông Lê Đình Quyết, Trưởng Phòng dự báo Đài khí tượng thủy văn Nam Bộ - Ảnh: T.L.
Không chỉ trạm Thủ Dầu Một, chẳng hạn trạm Phú An năm 2019 lên tới 1,77m, sau đó từ 2020 - 2022 giảm còn 1,7m, đến 2023 lại tăng 1,74m nhưng năm 2024 chỉ đạt 1,71m.
Tương tự trạm Nhà Bè năm 2019 đạt mức lịch sử 1,8m, sau đó 3 năm liên tục 2020 - 2022 chỉ ở mức 1,71 hoặc 1,7m, và tới 3 năm gần đây từ 2023 - 2025 liên tục đạt giá trị 1,78m.
Về khía cạnh tự nhiên, triều cường bị tương tác bởi yếu tố gió, khi tốc độ gió mạnh, hướng gió thổi gần hoặc vuông góc với cửa sông, thì triều cường có thể cao bất thường.
Thời điểm cuối năm có những lúc tại TP.HCM diễn ra triều cường trùng thời điểm áp cao lạnh khuếch tán sâu xuống phía nam cũng có thể cộng hưởng làm gia tăng mực nước triều.
Ngập do triều cường khu vực ven sông Sài Gòn - Ảnh: L.P.
* Khu vực trạm Nhà bè, Phú An ở đầu các cửa sông vì sao mức triều không quá cao nhưng trạm Thủ Dầu Một ở sâu trong lại có mức triều khá cao, đồng thời còn cao hơn mốc kỷ lục đã lập năm 2025?
- Trạm Thủ Dầu Một ở trên thượng nguồn, khi triều lên cao nếu vào thời điểm cùng lúc mưa lớn, thủy điện sẽ xả, do đó trạm này sẽ cao hơn các trạm gần cửa sông.
Nếu thủy điện hoặc hồ chứa không xả, khi nước triều lên thì trạm Nhà Bè là cửa ngõ, đón nước vào sớm nhất, nước dâng lên cao nhất, sau đó mới truyền vào trong.
Cụ thể hơn, khi áp lực do gió gây ra trên mặt nước sẽ dồn nước từ ngoài vào trong sông, nước gặp bờ sẽ đột ngột dâng theo quán tính, khi đó trạm cửa sông như Nhà Bè nước triều sẽ cao hơn phía trong vì khi nước vào sông, yếu tố vuông góc đường bờ giảm (do truyền dọc). Còn trạm Phú An ở phía trong, đỉnh triều đạt chậm hơn cả giờ và mức nước triều thấp hơn Nhà Bè.
* Mỗi năm giá trị đỉnh triều xảy ra ở những thời điểm khác nhau, ứng với mỗi thời điểm sẽ có các yếu tố khí tượng thủy văn tác động khác nhau. Cấp báo động lũ trên sông Sài Gòn: Báo động I: 1,4m, Báo động II: 1,5m; Báo động III: 1,6m.
Sụt lún khiến ngập do triều cường tăng
* Các yếu tố nào tác động đến triều cường tại khu vực TP.HCM khiến cho mỗi năm triều lại càng cao. Sụt lún, nước biển dâng hay yếu tố nào khác?
- Như tôi phân tích ở trên, dựa trên số liệu, giá trị mực nước cao nhất năm, thì tại trạm Thủ Đầu Một và trạm Nhà Bè khoảng 3 năm gần đây, mực nước triều cao hơn trước đây.
Vấn đề các yếu tố nào tác động cần có những nghiên cứu, đo đạc, quan trắc, thực nghiệm. Tuy nhiên phân tích về mặt định tính thì thời gian qua đã có những nghiên cứu về vấn đề sụt lún nền ở TP.HCM tác động tới điều này.
Nghiên cứu cho rằng mỗi năm nền địa chất ở TP.HCM có xu hướng lún dần, nếu thực tế có sự lún nền thì chắc chắn ảnh hưởng, làm cho vấn đề triều cường nghiêm trọng hơn.
Mực nước triều dần cao tỉ lệ với mức lún nền, vì mốc cao độ làm chuẩn để đo đạc thủy văn được gắn trên nền đất. Nếu nền lún thì đồng nghĩa mốc cao độ lún theo.
Nước biển dâng cũng là yếu tố cộng hưởng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nhiệt độ Trái đất luôn có xu hướng tăng, làm băng tan ở hai cực. Quá trình băng tan sẽ đóng góp vào nước đại dương, làm nước biển dâng cao dần.
Và khi nước biển dâng, nền địa chất trong lục địa giữ nguyên hoặc lún, thì vấn đề triều cường sẽ nghiêm trọng hơn, ngập sẽ càng tăng.
10 năm qua triều cường TP.HCM ngày càng tăng - Ảnh: LÊ PHAN
* Địa hình TP.HCM thay đổi do xây dựng cũng như các công trình dọc sông rạch có ảnh hưởng tới mức triều cường hay không?
- Địa hình thay đổi do xây dựng, các công trình dọc sông rạch và đô thị hóa có ảnh hưởng đến triều cường, ngập lụt đô thị.
Nếu độ rộng lòng sông bị thu hẹp thì mực nước khi từ biển đẩy vào trong sông sẽ dâng nhanh hơn, cao hơn.
Địa hình sông thay đổi, giống như việc nắn dòng sẽ tác động làm thay đổi quy luật tự nhiên dòng chảy, làm quá trình truyền nước từ biển vào hoặc quá trình thoát nước từ đô thị xả ra sẽ thay đổi.
Diện tích sông, kênh rạch nếu bị thu hẹp lại làm cho quá trình thoát nước chậm hơn. Bên cạnh đó đô thị hóa làm lòng sông, kênh rạch ngày càng bồi thêm khiến quá trình nước ứ đọng lâu hơn trong đô thị, ngập do triều cường càng tăng và kéo dài hơn.
Dự án ngăn triều 10.000 tỉ đồng sắp hoàn thành kỳ vọng giảm ngập do triều cường tại TP.HCM - Ảnh: THUẬN VĂN
* Trước đây quy hoạch thủy lợi, thoát nước của thành phố được xây dựng trên cốt nền cũ, hiện nay mức triều đã cao có phải là nguyên nhân khiến nhiều nơi trước đây chưa ngập nay bị ngập do triều cường?
- Với các kết quả nghiên cứu về tình trạng lún nền, các công bố về kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng, các hiện tượng khí tượng thủy văn cực đoan như mưa lớn, triều cường xuất hiện với tần suất cao hơn khiến mức độ ngập lụt đô thị TP.HCM ngày một nghiêm trọng.
Tôi được biết TP.HCM đã và đang có nhiều giải pháp và những dự án, kế hoạch chống ngập. Việc cần thiết hiện nay có lẽ cần tiến hành đó là kiểm tra các mốc cao độ thủy văn, nghiên cứu đề xuất chỉnh sửa cấp báo động lũ trên sông Sài Gòn, nâng cao năng lực dự báo khí tượng thủy văn, đặc biệt là dự báo mưa, triều cường.
Nước từ kênh Tẻ tràn vào đường Trần Xuân Soạn gây ngập trong triều cường - Ảnh: LÊ PHAN
Người dân TP.HCM gặp khó khăn trong đi lại khi triều cường gây ngập đường sá - Ảnh: LÊ PHAN
