Lòng hồ thủy điện Sơn La ở khu vực Mường Lay (Điện Biên) cạn trơ đáy hồi đầu tháng 6-2023 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành quyết định công bố kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn (mùa khô) năm 2026-2027 (từ tháng 11-2026 đến tháng 6-2027).
El Nino rất mạnh khiến mưa ít, dòng chảy thiếu hụt
Theo bộ, dự báo từ nay tới tháng 1-2027, El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh. Sau đó El Nino tiếp tục duy trì nhưng có xu hướng suy yếu về cường độ đến nửa đầu mùa hè năm 2027, trước khi dần quay trở lại trạng thái trung tính.
Do tác động của El Nino rất mạnh, nhiệt độ từ nay đến tháng 4-2027 phổ biến cao hơn từ 1-2 độ C so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tháng 5 và 6-2027, nhiệt độ phổ biến cao hơn từ 0,5-1,5 độ C.
Nắng nóng có khả năng xuất hiện tại khu vực Tây Bắc khoảng cuối tháng 3-2027 và có khả năng xuất hiện trên diện rộng ở Bắc Bộ từ tháng 4-2027.
Còn mưa trên toàn lưu vực sông Hồng - Thái Bình từ nay đến tháng 6-2027 cũng có xu thế phổ biến thấp hơn so với trung bình nhiều năm.
Cùng với xu thế mưa, dòng chảy trên nhiều sông được dự báo thiếu hụt đáng kể. Riêng trên sông Đà, dòng chảy về hồ Hòa Bình có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20-33% trong tháng 11 đến 12-2026 và từ 5-15% trong giai đoạn tháng 1 đến 6-2027.
Đối với các hồ chứa thủy điện lớn gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát, Huội Quảng, Thác Bà và Tuyên Quang, đến cuối tháng 10 đã tích khoảng 25,6 tỉ m³ (thấp hơn trung bình khoảng 0,5 tỉ m³, tương đương 92% dung tích toàn bộ.
Người dân ở Mường Lay (Điện Biên) đi bộ giữa lòng hồ thủy điện Sơn La hồi đầu tháng 6-2023 - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Kịch bản xấu, nhiều hồ có thể về mực nước chết từ tháng 6-2027
Với dự báo trên, bộ đưa ra hai kịch bản về mức độ sử dụng và khả năng đáp ứng nguồn nước của 7 hồ chứa lớn nói trên.
Kịch bản thứ nhất, sau thời kỳ đổ ải (1-3-2027), tổng dung tích hồ có thể còn khoảng 22,4 tỉ m³, thiếu hụt khoảng 1 tỉ m³ so với yêu cầu dung tích tối thiểu để đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng cao điểm nắng nóng và yêu cầu tăng trưởng kinh tế - xã hội.
Đến ngày 1-4-2027, tổng dung tích dự kiến còn khoảng 21,4 tỉ m³, mức thiếu hụt tăng lên khoảng 1,39 tỉ m³.
Đáng lưu ý, nếu nhu cầu nước phục vụ phát điện tăng cao trong các tháng 4, 5, 6 và 7-2027, hoặc xảy ra thiếu hụt các nguồn điện khác, nguồn nước của 7 hồ có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện từ đầu tháng 6-2027 và nguy cơ thiếu hụt khoảng 1,5 tỉ m³ nước để bảo đảm cấp nước cho sinh hoạt, môi trường.
Trường hợp dòng chảy về hồ trong các tháng 4 đến 6-2027, tiếp tục suy giảm tương tự các năm 2019 - 2020 và 2023 - 2024, nguy cơ không đáp ứng yêu cầu hệ thống điện có thể xuất hiện sớm hơn, từ tháng 5-2027.
Với kịch bản thứ hai, sau 1-3-2027, 7 hồ chứa thiếu hụt khoảng 1,48 tỉ m³ nước, tương đương 240 triệu kWh so với dung tích tối thiểu cần thiết để đáp ứng nhu cầu phát điện.
Đến đầu tháng 4, mức thiếu hụt tăng lên 1,89 tỉ m³, tương đương 310 triệu kWh so với yêu cầu dung tích tối thiểu để đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng cao điểm nắng nóng
Trong trường hợp nhu cầu phát điện tăng cao vào thời kỳ nắng nóng, nguồn nước của các hồ có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu hệ thống điện từ cuối tháng 5-2027, đồng thời có thể thiếu hụt khoảng 2,1 tỉ m³ để bảo đảm cấp nước cho sinh hoạt và môi trường.
Nếu dòng chảy về hồ tiếp tục suy giảm trong các tháng 4 đến 6-2027, nguy cơ thiếu hụt có thể nghiêm trọng hơn, với khả năng các hồ không đáp ứng yêu cầu của hệ thống điện từ đầu tháng 5 và thiếu khoảng 4,2 tỉ m³ nước cho sinh hoạt, môi trường. Mực nước hầu hết các hồ có thể về mực nước chết từ đầu tháng 6-2027.
Hồi đầu tháng 6-2023, Nhà máy thủy điện Sơn La phải vận hành dưới mực nước chết - Ảnh: NGUYỄN KHÁNH
Trước nguy cơ thiếu nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước trên nguyên tắc tiết kiệm, tránh thất thoát, lãng phí và có phương án dự phòng cho những tháng cuối mùa cạn.
Đối với các hồ chứa, cần rà soát, điều chỉnh chế độ vận hành theo hướng linh hoạt trong từng thời kỳ; ưu tiên bảo đảm nước cho sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu ở hạ lưu, đồng thời giữ nước để đáp ứng nhu cầu phát điện trong giai đoạn nắng nóng cao điểm và duy trì dòng chảy tối thiểu trong suốt mùa cạn.
Bộ Công Thương được đề nghị chỉ đạo tính toán phương án vận hành linh hoạt các hồ thủy điện lớn, đồng thời rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện phù hợp với khả năng nguồn nước, tăng cường huy động các nguồn năng lượng khác để giảm áp lực lên hệ thống hồ chứa.
