Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol vừa đưa ra đề xuất mang tính chiến lược về việc xây dựng một đường ống dẫn dầu mới. Tuyến đường này dự kiến nối liền các mỏ dầu tại Basra của Iraq với cảng Ceyhan thuộc Thổ Nhĩ Kỳ bên bờ Địa Trung Hải. Mục tiêu chính của dự án là chuyển dịch cán cân cung cấp dầu ra khỏi eo biển Hormuz.
Ông Birol khẳng định dự án này đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với an ninh nguồn cung khu vực và đặc biệt hấp dẫn đối với các quốc gia châu Âu. Lãnh đạo IEA tin tưởng rằng các vấn đề về tài chính có thể được giải quyết trong thời điểm hiện tại.
Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh tình hình giao thông hàng hải tại eo biển Hormuz đang diễn biến rất phức tạp. Iran đã tái áp đặt các hạn chế đối với tàu thuyền qua lại tại đây chỉ sau chưa đầy một ngày tuyên bố mở cửa cho tàu thương mại.
Đường ống dẫn dầu từ Iraq đến Thổ Nhĩ Kỳ được kỳ vọng sẽ giúp thế giới thoát khỏi những rắc rối xoay quanh vấn đề eo biển Hormuz.
Nhiều tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng đã phải quay đầu sau khi nhận được cảnh báo đóng cửa tuyến đường thủy từ phía Iran. Sự bất ổn này gây áp lực lớn lên các quốc gia xuất khẩu dầu trong khu vực, đặc biệt là Iraq. Quốc gia này đang phụ thuộc gần như hoàn toàn vào eo biển Hormuz để xuất khẩu dầu từ cảng Basra.
Số liệu thực tế cho thấy tầm quan trọng sống còn của khu vực Basra đối với nền kinh tế Iraq. Khu vực này sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ với khoảng 90 tỷ thùng. Lượng dầu tại đây chiếm tới 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của toàn nước Iraq.
Ông Birol đánh giá eo biển Hormuz hiện nay giống như một chiếc bình đã vỡ và rất khó để hàn gắn lại nguyên vẹn. Do đó, một tuyến đường ống dẫn dầu mới không chỉ là nhu cầu thiết yếu của Iraq mà còn là cơ hội lớn cho Thổ Nhĩ Kỳ. Dự án này cũng được kỳ vọng sẽ trở thành một mắt xích chiến lược giúp châu Âu đảm bảo an ninh nguồn cung năng lượng bền vững hơn.
Eo biển Hormuz giống như "một chiếc bình đã vỡ", vì vậy cần phải thay thế nó.
Để dự án có thể triển khai trên thực tế, Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq cần phải đạt được một thỏa thuận chính trị chung. Ông Birol lạc quan rằng hai bên hoàn toàn có thể đạt được sự thống nhất này. Ngoài ra, việc đảm bảo nguồn tài chính cho công trình cũng có thể nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các đối tác châu Âu.
Thổ Nhĩ Kỳ đã chủ động đề xuất mở rộng hệ thống đường ống hiện có giữa Ceyhan và các mỏ dầu Kirkuk ở phía Bắc xuống tới các mỏ phía Nam. Đây là một phần trong nỗ lực xây dựng tuyến đường thương mại trị giá hàng tỷ đô la trải dài từ cảng Faw đến biên giới phía Bắc Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong thời gian gần đây, Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Syria và Jordan đã nhất trí hiện đại hóa hệ thống đường sắt và đường cao tốc. Mục tiêu cuối cùng của các bên là tạo ra một hành lang vận tải liền mạch nối giữa Nam Âu và Vịnh Ba Tư.
Thổ Nhĩ Kỳ đang nổi lên như một lựa chọn khả thi trong bối cảnh các dự án khác đang gặp trở ngại. Hành lang Kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - Châu Âu (IMEC) do Mỹ hậu thuẫn hiện đang bị đình trệ do xung đột tại khu vực dải Gaza. Đồng thời, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi trên Biển Đỏ cũng khiến hoạt động vận tải quốc tế gặp nhiều rủi ro.
Những yếu tố địa chính trị này càng làm tăng thêm tính khả thi và cấp thiết cho đề xuất về đường ống dẫn dầu từ Iraq sang Thổ Nhĩ Kỳ.
