Loại quả dại này thoạt nhìn giống như nho, mọc thành chùm nhưng kích cỡ chỉ nhỏ như quả trứng cá. Vỏ của nó màu đen hoặc tím sẫm khi đã chín, vị chua ngọt kích thích vị giác.
Quả dại nhưng giá đắt đỏ nhắc đến ở đây là quả lu lu đực. Tại miền Bắc nước ta, bạn có thể bắt gặp loại quả này mọc hoang rất nhiều ở các vùng núi. Không chỉ xuất hiện ở Việt Nam, chúng còn mọc phổ biến ở châu Âu (Pháp, Ý) và ở Trung Quốc.
Cây lu lu đực còn có tên là thù lù đực, cây nụ áo. Trong các sách dược thảo của Trung Hoa, có tên là long quỳ, khổ thái, khổ quỳ, lão nha toan tương thảo, gia cầu, thiên già tử, thiên già miêu nhi... Tên khoa học Solanum nigrum L., thuộc họ Cà (Solanaceae), theo Sức khoẻ & Đời sống.
Thông thường lu lu là loài cỏ mọc hằng năm, thân nhẵn hoặc có ít lông, cao 50 - 80cm, có nhiều cành. Lá hình bầu dục, mềm, nhẵn, dài 4 - 15cm, rộng 2 - 3cm. Hoa nhỏ, màu trắng, mọc thành tán nhỏ có cuống ở kẽ lá. Toàn cây vò hơi có mùi hôi.
Thông tin trên Dân Việt, quả thù lù đực nang tròn, lúc còn non có màu lục sau chuyển sang màu vàng hay đỏ, khi chín hẳn có màu tím đen bắt mắt. Quả thù lù đực có chứa nhiều hạt dẹp, khi chín có thể ăn được với vị chua chua ngọt ngọt.
Đáng chú ý, cây lu lu đực có vị đắng, hơi ngọt, tính hàn, có ít độc; có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi niệu. Vì cây thù lù đực có chứa các hoạt chất alkaloid như: Steroid, solanine, solasonine, solamargine, chaconine, đặc biệt là trong các quả non nên loài cây này thường được phân loại là một cây có độc. Tuy nhiên, những hoạt chất có tính độc tự nhiên này trong cây thù lù đực có hàm lượng rất nhỏ, không gây chết người và các biến chứng nguy hiểm.
Chính vì vậy quả thù lù đực khi chín có thể ăn được. Thực tế ở các vùng nông thôn nhiều người thích ăn quả thù lù chín. Và ngọn rau thù lù, lá thù lù non được dùng làm rau ở một số nơi. Muốn sử dụng làm rau thù lù để ăn mà tránh độc thì nên luộc qua nước sôi trước khi sử dụng, sẽ làm phân hủy các chất độc.
Mặc dù quả lu lu đực tốt nhưng không nên ăn quả khi còn xanh bởi nó chưa chất độc.
Còn trong Đông y, cây lu lu đực có công dụng thanh nhiệt, tiêu viêm, có thể sử dụng để chữa bệnh bằng cách sắc uống hoặc đắp ngoài. Tác dụng của cây bao gồm kháng khuẩn, làm lành vết thương, chữa các bệnh ngoài da, trị phù nề, gan to. Thậm chí, qua nghiên cứu của Phòng Khoa học Sinh học và Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu Hoạt tính Sinh học trường Đại học Quốc gia Chonbuk - Hàn Quốc, chiết xuất ethanol từ quả lu lu đực có tác dụng như một chất oxy hóa giúp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị ung thư.
Quả lu lu đực hiện rất hiếm thấy trên thị trường. Trong khi đó ở Trung Quốc, quả lu lu đực được bán với giá cao ngất ngưởng - 240 Nhân Dân Tệ/kg, khoảng 900.000 đồng/kg.
Một số cách dùng lu lu đực chữa bệnh:
- Chữa tiểu tiện không thông: Lu lu đực 40g, mộc thông 20g, rau mùi 20g. Sắc uống. Có thể dùng toàn cây rửa sạch, giã nát, ép lấy nước uống; hoặc ngọn non 50g - 100g luộc ăn trong ngày.
- Chữa sốt: Nguyên liệu gồm bột rễ lu lu đực 100g, bột rễ ké hoa vàng 100g, hạt tiêu đen 2,5g. Làm thuốc bột. Mỗi lần uống 3 - 5g.
- Chữa viêm viêm họng: Quả lu lu đực 30g, cát cánh 10g, cam thảo 4g. Sắc uống.
Trúc Chi (t/h)
