Lọn tóc hẹn thề và lá thư của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần trước ngày hy sinh

Tiểu đội trưởng Tiểu đội 4, Đại đội 552 Thanh niên xung phong Hà Tĩnh - Võ Thị Tần viết một bức thư gửi mẹ vào ngày 19/7/1968, chỉ 5 ngày trước khi chị cùng 9 nữ thanh niên xung phong anh dũng hy sinh tại "toạ độ lửa" Ngã Ba Đồng Lộc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, bức thư ấy vẫn được đặt ở bảo tàng, khắc trên phiến đá tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh). Trong dịp tháng Bảy tri ân, hàng ngàn người tìm về nơi "toạ độ lửa", có người dừng lại thật lâu, đọc chậm, kỹ từng câu chữ. Không ít người xúc động, rơi nước mắt bởi mỗi nét chữ không chỉ là lời nhắn gửi của người con gái dành cho mẹ, mà còn thể hiện được chí kiên cường và lòng yêu nước của thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Chân dung chị Võ Thị Tần cùng bức thư gửi mẹ.

Xúc động bức thư gửi mẹ trước lúc hy sinh

Những dòng chữ viết vội khi cuộc chiến bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch ở Ngã ba Đồng Lộc đang diễn ra vô cùng ác liệt. Xuyên suốt lá thư dài hai trang giấy, nữ tiểu đội trưởng không một lời than vãn về hiểm nguy, không nhắc đến cái chết luôn cận kề mà chỉ nói đến những chiến công, động viên mẹ yên lòng và nhắc em chăm học, giúp đỡ mẹ việc nhà.

Trong thư, chị Tần viết:

"Mẹ kính yêu của con!

Ngày mai chị Thuỷ về nhận thực phẩm sẽ ghé nhà ta, con viết mấy dòng chữ gửi về thăm mẹ.

Mẹ ơi!

Chiều nay, chúng con lại thắng thằng Mỹ một keo nữa. Con kể để mẹ mừng nhé! Trưa nay hàng chục máy bay giặc kéo đến trút bom lên Ngã ba Đồng Lộc. Với yêu cầu nhanh chóng thông đường, mặc dù trời còn sớm nhưng tất cả chúng con đều xông lên mặt đường để kịp thời cứu chữa.

Trong thời gian chúng con làm, máy bay giặc có đến trinh sát, chúng tưởng đâu là đường sá đã bị tan nát vì cơn mưa bom của chúng. Nhưng chúng có mắt cũng như mù, chính lúc đó là lúc đoạn đường đang được nối liền bằng cả tâm hồn và trí lực của chúng con. Trời sẩm tối, những chiếc xe mang nặng tình hậu phương lại bon bánh trên đường ra tiền tuyến. Chúng con vui sướng vẫy chào những chiến sỹ lái xe anh dũng...

Mẹ của con!

Thấy giặc đánh nhiều hơn dạo trước, mẹ chắc lo cho chúng con lắm. Nhưng không, mẹ đừng lo, ở đây vui lắm mẹ ạ. Ban đêm giặc Mỹ thắp đèn để chúng con làm đường. Ban ngày chúng đem bom giết cá để chúng con cải thiện. Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển núi rừng, nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con.

Mẹ ạ! Thời gian này địch đánh phá ác liệt, nhưng bọn con vẫn tập được nhiều bài hát mới. Quyển sổ mẹ gửi dạo nọ đã gần hết rồi, mẹ gửi thêm cho con ít giấy.

Mẹ! Mới về thăm mẹ đó sao con thấy nhớ mẹ nhiều quá. Con mong mẹ giữ gìn sức khỏe và đừng lo cho con nhiều.

...Thôi mẹ nhé! Con của mẹ, chị của em.

Chị Vũ Thị Nhạn nhiều lần lặng người đọc lại từng dòng chữ trong bức thư.

Chậm rãi đọc hết bức thư, chị Vũ Thị Nhạn (36 tuổi, xã Quỳnh An, tỉnh Hưng Yên) rưng rưng xúc động. Dù đã nhiều lần về Ngã ba Đồng Lộc, nhưng lần nào chị cũng dành thời gian đi khắp khu di tích, dừng lại trước những kỷ vật và đọc lại bức thư của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần.

"Lần nào đọc lại bức thư tôi cũng thấy nghẹn lòng. Càng đọc, tôi càng khâm phục sự bình thản, lạc quan và sự hy sinh của các chị. Đó là những điều khiến tôi luôn xúc động mỗi khi trở lại Đồng Lộc", chị Nhạn chia sẻ.

Bức thư gửi mẹ được khắc trên phiến đá tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc.

Lời hẹn thề dang dở

Nếu bức thư gửi mẹ kể về tình mẫu tử, thì chiếc hộp nhỏ lót khăn đỏ bên cạnh lại kể một câu chuyện khác. Dưới lớp kính, lọn tóc thề được cuộn thành hình số 8 nằm cạnh chiếc lược màu trắng ngà. Đó là những kỷ vật lưu giữ lời hẹn ước của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần và anh Nguyễn Đức Hồng trước ngày chia xa bởi chiến tranh.

Những năm 1963 - 1964, chị Võ Thị Tần là Phó Bí thư Chi đoàn xã Thiên Lộc (nay thuộc xã Can Lộc), được nhiều người quý mến bởi sự năng động, nết na; còn anh Nguyễn Đức Hồng là chàng trai hiền lành lớn lên cùng mảnh đất ấy. Tháng 10/1964, trước ngày anh Hồng lên đường nhập ngũ, hai gia đình làm lễ dạm ngõ. Không có nhẫn cưới hay sính lễ, họ trao nhau những kỷ vật bình dị để thay lời hẹn ước. Chị Tần gửi người thương lọn tóc của mình, còn anh Hồng trao chị Tần chiếc lược màu trắng ngà. Họ hẹn nhau, sau chiến trận sẽ trở về nên duyên vợ chồng.

Lọn tóc hẹn thề của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần và anh Nguyễn Đức Hồng được lưu giữ tại bảo tàng.

Sau lời hẹn ước, anh Hồng nhập ngũ, vào chiến trường phía Nam, còn chị Tần khoác màu áo thanh niên xung phong, bám trụ tại Ngã ba Đồng Lộc để giữ mạch máu giao thông. Cuối năm 1968, sau thời gian điều trị vết thương, anh Hồng xin phép trở về quê với mong ước được chuẩn bị cho ngày cưới đã hẹn. Nhưng khi trở về, người con gái anh chờ đợi không còn nữa. Chị Võ Thị Tần đã cùng 9 đồng đội anh dũng hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc; ít lâu sau, mẹ chị cũng qua đời trong một trận bom của Mỹ .

Lọn tóc thề của chị Tần theo anh Hồng suốt những năm tháng chiến tranh. Sau này, lọn tóc cùng chiếc lược trắng ngà được gia đình trao tặng Bảo tàng Ngã ba Đồng Lộc. Nằm lặng lẽ trong chiếc hộp màu đỏ, hai kỷ vật nhỏ bé không chỉ kể về một mối tình son sắt còn dang dở, mà còn nhắc nhớ về sự hy sinh của cả một thế hệ thanh niên đã gác lại hạnh phúc riêng để lựa chọn hy sinh vì Tổ quốc.

Dòng người đến Ngã ba Đồng Lộc để tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Những ngày tháng Bảy, dòng người từ khắp mọi miền vẫn lặng lẽ tìm về Ngã ba Đồng Lộc. Có người đến lần đầu, có người năm nào cũng trở lại, nhưng tất cả đều lặng người khi nhìn hàng dài tên các liệt sĩ được khắc trên Nhà bia tưởng niệm Thanh niên xung phong, hay rưng rưng trước những kỷ vật, những lá thư còn lưu giữ ký ức về một thời hoa lửa.

Từ "tọa độ chết" năm xưa, Ngã ba Đồng Lộc hôm nay đã trở thành địa chỉ đỏ, nơi mỗi bước chân tìm về đều là một lời tri ân dành cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.