Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) vừa chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đang được các chuyên gia nhìn nhận có tác động sâu rộng tới cấu trúc, cách vận hành và định hướng phát triển dài hạn của hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.
Sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại trong giờ thực hành. Ảnh: NTCC
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) cho thấy rõ sự thay đổi về tư duy quản lý, từ Nhà nước làm thay sang Nhà nước kiến tạo, từ đào tạo khép kín sang đào tạo gắn chặt với thị trường lao động và doanh nghiệp. Một số điểm nhấn đáng chú ý về Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đã được chỉ ra.
Cải cách hệ thống giáo dục nghề nghiệpThứ nhất là cải cách cấu trúc hệ thống giáo dục nghề nghiệp với việc bổ sung mô hình trung học nghề, được thiết kế song song với trung học phổ thông.
Đây là bước đi mang tính chiến lược, giúp hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam tiệm cận với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO, đồng thời tạo ra một "lối rẽ chính danh" cho phân luồng sau THCS.
Quốc hội khóa XV chính thức thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Ảnh: NTCC
Người học trung học nghề vừa được trang bị kiến thức văn hóa phổ thông, vừa được đào tạo kỹ năng nghề ngay từ sớm, đủ năng lực tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn.
Đổi mới chương trình, tổ chức đào tạo và bảo đảm chất lượngHai là, luật đã chuẩn hóa lại hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp, phân định rõ ràng giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trường cao đẳng, trung cấp, trung học nghề) và cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp (trung tâm, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục đại học…).
Luật xác lập chuẩn chương trình đào tạo gắn với Khung trình độ quốc gia Việt Nam, làm "xương sống" cho toàn hệ thống. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao quyền tự chủ đầy đủ trong xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình, linh hoạt tổ chức đào tạo, tạo điều kiện cho người học liên thông và học tập suốt đời.
Trên cơ sở chuẩn chương trình đào tạo, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao quyền tự chủ trong việc biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo, bảo đảm đáp ứng chuẩn chung và phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm xây dựng và phát triển hệ thống văn bằng số, chứng chỉ số, học liệu số; cung cấp, cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp; quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu theo quy định của pháp luật. Cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp phải đăng ký thông tin về chương trình đào tạo vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp trước khi tuyển sinh, tổ chức đào tạo.
Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong quản lý, quản trịKế đó là đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và bảo đảm quyền tự chủ. Quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được khẳng định là toàn diện, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, đi kèm với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát.
Các trường được tự chủ trong tuyển sinh, chương trình đào tạo, tổ chức bộ máy, sử dụng nguồn lực và tài chính là một bước chuyển lớn trong tư duy quản trị giáo dục nghề nghiệp.
Sinh viên Trường cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Tp.HCM trong giờ thực hành - Ảnh: NHƯ HÙNG
Quyền tự chủ của cơ sở giáo dục nghề nghiệp được đề cập xuyên suốt trong Luật: tự chủ xác định số lượng tuyển sinh, phương thức tuyển sinh hằng năm; tự chủ biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo bảo đảm đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo; tự chủ quyết định việc quy định tổ chức bộ máy đối với phân hiệu; tự chủ tài chính, sử dụng các nguồn thu hợp pháp cho các nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục nghề nghiệp khác…
Thúc đẩy gắn kết giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệpLần đầu tiên quy định rõ vị trí, vai trò của doanh nghiệp trong trong Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) với tư cách là một chủ thể trung tâm của hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp.
Doanh nghiệp được khuyến khích trực tiếp tham gia đào tạo, là cơ sở thực hành, thực tập, đồng hành cùng nhà trường trong cập nhật công nghệ, quy trình sản xuất và kỹ năng nghề.
Đặc biệt, quy định về quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp được xem là bước đột phá, cho phép doanh nghiệp chủ động nguồn lực để đào tạo người lao động, hỗ trợ người học và tài trợ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có hợp tác thực chất.
Khi được triển khai đồng bộ, cơ chế này có thể góp phần khắc phục tình trạng "đào tạo xa rời thực tiễn" vốn tồn tại nhiều năm.
Cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chínhĐiểm nhấn cuối cùng là luật đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính. So với luật năm 2014, hơn 44% thủ tục hành chính đã được bãi bỏ hoặc tích hợp, nhiều nội dung được dẫn chiếu sang các luật liên quan, tạo dư địa để tiếp tục đơn giản hóa ở các văn bản dưới luật.
Đây là điểm được cộng đồng cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đánh giá cao, bởi giúp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian triển khai và khuyến khích đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp.
Sáng 10/12/2025, Quốc hội khóa XV chính thức thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Việc sửa đổi lần này xuất phát từ yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp (GDNN), tạo đột phá về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đáp ứng tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
Luật được xây dựng trên cơ sở bám sát các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Khánh Linh (theo Tuổi trẻ, Giáo dục, Luật Việt Nam)
