Một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường lao động Trung Quốc. Những người có nhiều năm kinh nghiệm trong các ngành nghề như kiến trúc, kỹ thuật phần mềm, luật hay tài chính đang nhận thêm việc huấn luyện AI. Họ được trả tiền để dạy các mô hình trí tuệ nhân tạo cách thực hiện chính những công việc mà họ từng mất nhiều năm để thành thạo.
Theo tờ Rest of World, sự phát triển của các nền tảng tuyển chuyên gia huấn luyện AI đang tạo ra một dạng việc làm tự do mới tại Trung Quốc. Trong bối cảnh kinh tế giảm tốc, doanh nghiệp cắt giảm nhân sự, nhiều lao động trí thức tìm đến công việc này như một nguồn thu nhập bổ sung, đồng thời tìm cách thích nghi với nguy cơ AI thay đổi chính nghề nghiệp của họ.
Thiếu việc, phải đi dạy AI
Cuicui, một kiến trúc sư ngoài 40 tuổi tại Thâm Quyến, là một ví dụ. Cô từng có nhiều năm thiết kế sân vận động, trường học và bệnh viện. Khi đầu tư cơ sở hạ tầng của chính quyền giảm tốc, lượng công việc tại công ty kiến trúc suy giảm mạnh, thu nhập của cô giảm một nửa.
Sau giờ làm, Cuicui đăng nhập vào TalentsAI, một nền tảng cung cấp dữ liệu huấn luyện cho AI. Công việc của cô là hướng dẫn mô hình thực hiện những nhiệm vụ liên quan đến kiến trúc, chẳng hạn lập đề xuất xây dựng hay phân tích khả năng sinh lời của một dự án. Mỗi nhiệm vụ có thể mất vài giờ để hoàn thành.
Nguồn ảnh: RoT
Nguồn ảnh: RoT
Điểm đặc biệt là các chuyên gia không chỉ đánh giá câu trả lời của AI. Họ phải tạo ra những tình huống công việc thực tế, cung cấp tài liệu từ kinh nghiệm nghề nghiệp rồi giải thích cách một chuyên gia xử lý vấn đề. Đây chính là thứ mà các mô hình AI cần để chuyển từ khả năng trả lời câu hỏi phổ thông sang thực hiện những công việc chuyên môn phức tạp.
Thị trường này đang được các công ty công nghệ lớn Trung Quốc nhanh chóng khai thác. Alibaba vận hành nền tảng Siriser, tuyển giáo viên, kỹ sư cơ khí, nhạc sĩ làm AI trainer. ByteDance có Xpert, nền tảng ra mắt từ năm 2025 và cho biết đã tuyển hơn 50.000 chuyên gia, từ nhà văn đến chuyên gia trị liệu. Các nền tảng độc lập như TalentsAI hay MeetChances cũng tìm kiếm nhà báo, kế toán thuế, chuyên gia tuyển dụng cùng nhiều lao động trí thức khác.
Mức thù lao cho mỗi nhiệm vụ được các chuyên gia trao đổi với Rest of World cho biết vào khoảng 100 đến 500 nhân dân tệ, tương đương 15 đến 74 USD. Tuy nhiên, đây không phải công việc dễ kiếm tiền. Người thực hiện phải thiết kế những nhiệm vụ mà AI chưa thể tự giải quyết. Khi mô hình ngày càng thông minh, việc tìm ra những bài toán đủ khó cũng trở nên phức tạp hơn.
Thậm chí, nếu sản phẩm bị bộ phận kiểm soát chất lượng từ chối, người thực hiện có thể không được trả tiền cho số giờ đã bỏ ra. Một số chuyên gia cho biết họ phải dành nhiều thời gian hơn dự kiến trong khi thu nhập chỉ ở mức vài trăm nhân dân tệ.
Điều đáng chú ý là chính những người tham gia thị trường này cũng hiểu rõ nguy cơ AI có thể lấy đi công việc của họ.
Jessica, một kỹ sư phần mềm tại Thượng Hải với khoảng 20 năm kinh nghiệm, bắt đầu nhận việc huấn luyện AI từ tháng 7. Cô thực hiện các nhiệm vụ như đưa những tệp văn bản dài cho AI xử lý, kiểm tra khả năng của phần mềm tác nhân AI hoặc xây dựng các bài kiểm tra năng lực của mô hình.
Jessica cho biết số tiền kiếm được chưa tương xứng với thời gian bỏ ra. Cô cũng lo ngại dữ liệu công việc được tải lên các nền tảng có thể bị sử dụng sai mục đích. Dù vậy, cô vẫn tiếp tục bởi ngành phần mềm đang chịu tác động mạnh từ AI, trong khi công ty của cô đã chứng kiến hoạt động kinh doanh chậm lại và một số kỹ sư toàn thời gian bị thay thế bằng lao động hợp đồng.
Sự chuyển dịch này phản ánh một thay đổi lớn hơn trong ngành dữ liệu AI Trung Quốc. Trong khoảng một thập kỷ qua, các công ty gán nhãn dữ liệu chủ yếu sử dụng lao động giá rẻ như sinh viên, người ở nông thôn hay các bà nội trợ để hỗ trợ phát triển công nghệ nhận dạng giọng nói hoặc xe tự lái.
Nguồn ảnh: RoT
Giờ đây, nhu cầu đang dịch chuyển sang dữ liệu phục vụ năng suất và các công việc chuyên môn. Theo IDC, thị trường dữ liệu huấn luyện AI của Trung Quốc được dự báo đạt 7,8 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,1 tỷ USD trong năm 2026, tăng 25% so với năm trước.
Động thái này cũng nhận được sự hậu thuẫn từ chính phủ Trung Quốc. Tháng 6, Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc kêu gọi xây dựng các bộ dữ liệu chất lượng cao, đồng thời đưa thêm chuyên gia trong từng ngành vào quá trình gán nhãn dữ liệu để tăng hàm lượng tri thức cho AI.
Đằng sau thị trường việc làm mới này là một nghịch lý khó bỏ qua. Các chuyên gia đang kiếm thêm tiền nhờ dạy AI cách làm công việc của họ, trong khi chính quá trình đó có thể giúp AI ngày càng đủ khả năng thay thế một phần những công việc ấy.
Với những người như Jessica, lựa chọn dường như không còn đơn giản là chống lại AI hay chấp nhận AI. Cách thực tế hơn là học cách tồn tại cùng nó. Khi kiến thức chuyên môn ngày càng trở thành nguyên liệu quan trọng để phát triển AI, những người hiểu rõ một nghề có thể kiếm tiền từ việc truyền lại kiến thức cho máy móc, đồng thời phải chuẩn bị cho một câu hỏi khó hơn, liệu chính kiến thức đó có khiến công việc của họ trở nên dễ bị thay thế hơn trong tương lai./
