Thủ đoạn thao túng tâm lý bài bản
Thời gian qua, một chiêu trò lừa đảo tưởng chừng quen thuộc nhưng được nâng cấp với kịch bản thao túng tâm lý tinh vi đang khiến nhiều người dân sập bẫy. Mới đây, chị N.T.T (trú tại phường Kim Liên, Hà Nội) trở thành đích ngắm của tội phạm mạng khi tìm mua sắm đồ cho con.
Ban đầu, chị T. nhận được tin nhắn qua Facebook từ một tài khoản tự xưng là tổng kho phân phối đồ “Mẹ và bé”. Để tạo lòng tin, kẻ gian tư vấn nhiệt tình về các mẫu tủ quần áo trẻ em, sau đó chốt đơn, giả vờ đóng gói hàng, chụp ảnh gửi cho chị T. và thông báo đơn hàng chuẩn bị được giao.
Chúng cam kết khách có thể nhận hàng, kiểm tra kỹ lưỡng rồi mới phải thanh toán. Thấy cách làm việc minh bạch, chị T. dần gỡ bỏ sự phòng bị. Ngay lúc này, chúng tiếp tục thông báo nữ khách hàng may mắn được nhận thêm một phần quà “tri ân” và hướng dẫn chị tham gia vào một nhóm chat để hoàn tất thủ tục.
Cẩn trọng với bẫy lừa đảo từ mã QR trong các bưu phẩm lạ. Ảnh minh họa: H.Duy
Tại nhóm chat này, chị T. chính thức rơi vào ma trận thao túng tâm lý. Kẻ lừa đảo dùng mồi nhử bằng các giao dịch nhỏ, chị bị trừ 1 triệu đồng nhưng lập tức được hệ thống hoàn tiền thành công. Cùng lúc, hàng loạt tài khoản ảo trong nhóm liên tục gửi ảnh biên lai nhận tiền thưởng để tạo hiệu ứng đám đông giả mạo. Bị cuốn theo mồi nhử, chị T. tiếp tục thực hiện lệnh nạp 4 triệu đồng để “tăng sản phẩm” nhưng không thấy hàng hóa giao tới.
Khi đối tượng tiếp tục yêu cầu nạp thêm hàng chục triệu đồng để “giải cứu dòng tiền”, nạn nhân bừng tỉnh dọa tố cáo thì ngay lập tức bị xóa khỏi nhóm, toàn bộ tin nhắn mồi nhử bị thu hồi sạch. Đáng nói, thủ đoạn này phổ biến và tinh vi đến mức, khi chị T. ra Công an phường trình báo, cán bộ trực ban chia sẻ chính người thân trong gia đình anh cũng từng bị sập bẫy “tặng quà khi mua sữa” với kịch bản tương tự.
Chủ động lưu vết chứng cứ
Phân tích tình huống pháp lý này, luật sư Kiều Thị Thúy, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội nhận định, sự việc không dừng lại ở những tranh chấp dân sự hay mua bán thông thường mà là hành vi phạm tội có tổ chức. Hành vi của các đối tượng đã cấu thành tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Luật sư nhấn mạnh, yếu tố “thủ đoạn gian dối” ở đây được các đối tượng thiết kế rất bài bản, từ việc tạo lập các đơn hàng giả mạo cho đến việc lập nhóm chat với hàng loạt “chim mồi” để thao túng tâm lý, làm cho nạn nhân lầm tưởng về những khoản lợi nhuận không có thật mà tự nguyện chuyển giao tài sản. Với số tiền chiếm đoạt lớn và tính chất chuyên nghiệp, các đối tượng có thể phải đối mặt với những khung hình phạt vô cùng nghiêm khắc.
Bên cạnh đó, luật sư Kiều Thị Thúy cũng phân tích sâu về tính chất pháp lý của dữ liệu điện tử trong quá trình tố tụng. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ rất quan trọng. Tuy nhiên, điểm yếu chí mạng mà tội phạm mạng đang triệt để lợi dụng chính là khả năng phi tang chứng cứ kỹ thuật số trong chớp mắt.
Việc các đối tượng lừa đảo sử dụng tính năng thu hồi tin nhắn hai chiều trên các nền tảng mạng xã hội đã tạo ra một “khoảng trống chứng cứ” lớn cho cơ quan điều tra. Lịch sử giao dịch tại ngân hàng chỉ chứng minh được dòng tiền có sự dịch chuyển, nhưng lại thiếu đi các đoạn hội thoại, hình ảnh hay lời hứa hẹn ban đầu để chứng minh rõ ý chí lừa đảo. Điều này khiến quy trình xác minh danh tính kẻ gian, phong tỏa tài khoản ngân hàng rác và truy vết tội phạm gặp vô vàn khó khăn.
Từ góc nhìn bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị hại, luật sư khuyến cáo việc thu thập chứng cứ ban đầu là yếu tố sống còn. Khi nhận thấy có dấu hiệu bất thường, người dân không nên vội vàng tranh cãi hay gọi điện dọa dẫm đối tượng, bởi hành động này sẽ kích hoạt việc chúng xóa dấu vết.
Thay vào đó, cần giữ thái độ bình thường, âm thầm dùng một thiết bị khác quay lại toàn bộ màn hình điện thoại, chụp ảnh lại các đoạn hội thoại, thông tin tài khoản chuyển tiền và đường link trang web. Thậm chí, trong những trường hợp số tiền bị lừa lớn, nạn nhân có thể yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng đối với các dữ liệu điện tử này ngay trên điện thoại trước khi chúng bị xóa bỏ, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc, không thể chối cãi để cung cấp cho cơ quan chức năng.
Trước diễn biến phức tạp của các loại tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, Công an thành phố Hà Nội liên tục phát đi các thông báo cảnh báo người dân. Lực lượng chức năng đặc biệt khuyến cáo người dân tuyệt đối không nhận các bưu phẩm lạ không rõ nguồn gốc; không tham gia các hội nhóm “nhận quà tri ân”, “làm nhiệm vụ hưởng hoa hồng” trên mạng xã hội.
Đặc biệt, người dân không cung cấp thông tin cá nhân, không quét các mã QR lạ và tuyệt đối không chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ dưới bất kỳ hình thức nào. Khi lỡ sập bẫy, cần lập tức liên hệ với ngân hàng để khóa tài khoản và mang toàn bộ tài liệu, chứng cứ đã lưu vết đến trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.
