'Một nguồn lực rất lớn đang nằm ở hàng nghìn dự án đất đai tồn đọng'

Triệt để tiết kiệm, chống lãng phí

Đầu tháng 4, Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương được ban hành đã nhấn mạnh mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước và phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn.

Nhiệm vụ, giải pháp tài chính quốc gia được Trung ương nêu rõ trong điều kiện ngân sách còn khó khăn là phải tận dụng tối đa công năng sử dụng các trụ sở làm việc hiện có; hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới tại các tỉnh, thành phố.

“Các bộ, ngành, cơ quan, địa phương chịu trách nhiệm về sự cần thiết khi quyết định, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, không để ảnh hưởng đến các mục tiêu quan trọng khác, chống lãng phí, tiêu cực”, Kết luận số 18 của Trung ương nêu rõ.

Tại kỳ họp thứ nhất, khi Chính phủ báo cáo Quốc hội về kinh tế xã hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng thể hiện quyết tâm triệt để tiết kiệm chi, chống lãng phí ngân sách nhà nước, nhất là chi thường xuyên, dành nguồn lực cho chi an sinh xã hội, đầu tư phát triển và các nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách.

Trên cơ sở đó, bí thư tỉnh ủy, thành ủy, người đứng đầu các bộ, cơ quan khẩn trương chỉ đạo rà soát, thống kê, phân loại tổng thể, tập trung xử lý dứt điểm các dự án vướng mắc kéo dài theo thẩm quyền và đề xuất phương án xử lý đối với những vấn đề vượt thẩm quyền. Nhiệm vụ quan trọng này phải được hoàn thành trong quý III năm nay.

Trong buổi làm việc với Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương mới đây, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu triệt để tiết kiệm chi thường xuyên để tiết kiệm 10% và phấn đấu tiết kiệm thêm trên 5% chi thường xuyên, dành nguồn lực cho các nhiệm vụ an sinh xã hội, các dự án hạ tầng trọng điểm.

Để cụ thể hóa các mục tiêu đề ra, vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết cập nhật, bổ sung Chương trình hành động của Chính phủ. Trong đó, Nghị quyết tiếp tục lưu ý tận dụng tối đa công năng sử dụng các trụ sở làm việc hiện có; hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới tại các tỉnh, thành phố.

Một trong những con số đáng chú ý được các đại biểu Quốc hội quan tâm khi cho ý kiến về tình hình kinh tế xã hội trong nhiệm kỳ này là tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 40% GDP. Con số này cao hơn nhiều so với mức khoảng 33% GDP của nhiệm kỳ trước. Trong đó, đầu tư công khoảng trên 8 triệu tỷ đồng, tăng mạnh so với 2,87 triệu tỷ đồng nhiệm kỳ trước.

Nỗi đau từ những công trình "trơ gan cùng tuế nguyệt"

Cùng với việc khơi thông các động lực tăng trưởng, việc xử lý các dự án vướng mắc, sử dụng hiệu quả tài sản công dôi dư, đặc biệt là các trụ sở, nhà đất sau sáp nhập đơn vị hành chính được coi là giải pháp đặc biệt quan trọng, góp phần khơi thông nguồn lực, phục vụ hiệu quả cho tăng trưởng.

Nói về lãng phí trụ sở công, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) nhìn nhận, đặc thù của lãng phí “không phải của nhà ai”, nhưng khi nhìn thấy công trình bỏ hoang, ai cũng thấy “đau như cắt”. Minh chứng cho điều này, đại biểu viện dẫn hàng loạt ví dụ điển hình như: Trụ sở Bộ Ngoại giao hiện mới chỉ có một nửa đơn nguyên đưa vào hoạt động, một nửa bỏ hoang. Trụ sở điều hành của Tổng Công ty Xi măng Việt Nam, vụ việc đã khởi tố, đến nay vẫn "trơ gan cùng tuế nguyệt". Trong khi đó, Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2 cũng chưa biết đến bao giờ mới đi vào hoạt động…

Không chỉ vậy, ông Tiến cũng phản ánh thực trạng tại Hà Nội và nhiều địa phương khác hiện nay nhiều trụ sở quận, huyện cũ , cỏ mọc ngang đầu người, rất xót xa. Từ thực tế trên, đại biểu đoàn Hải Phòng mong Chính phủ có chương trình chỉ đạo thực hiện theo quý, theo tháng để nhân dân thấy được tinh thần phòng chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm hiệu quả, thiết thực.

Từ góc nhìn tiết kiệm, chống lãng phí, đại biểu Tống Thị Hạnh (đoàn Vĩnh Long) cũng dành sự quan tâm đến vấn đề xử lý các dự án tồn đọng kéo dài và việc quản lý, sử dụng trụ sở làm việc dôi dư. Đại biểu cho rằng, việc tháo gỡ các dự án tồn đọng cần có cách tiếp cận toàn diện hơn, không chỉ giới hạn ở vướng mắc đất đai mà phải xử lý cả các bất cập pháp lý, quy hoạch và cơ chế khắc phục hậu quả.

Với trụ sở, nhà đất dôi dư, bà Hạnh lưu ý, đây không phải việc xử lý ngắn hạn, càng không thể làm theo lối cơ học. Theo bà Hạnh, muốn sử dụng hiệu quả quỹ tài sản công sau sắp xếp, cần bắt đầu từ rà soát tổng thể quy hoạch, xác định lại không gian phát triển, trung tâm hành chính - chính trị mới và nhu cầu từng lĩnh vực, từ đó mới bố trí, chuyển đổi công năng, quản lý và khai thác phù hợp, bảo đảm tính ổn định, lâu dài và hiệu quả.

Trước thực trạng lãng phí, đại biểu Đoàn Thu Hà (đoàn Lạng Sơn) đề nghị xây dựng các tiêu chí đánh giá, định lượng rõ ràng hơn về đóng góp của hoạt động trên đối với tăng trưởng kinh tế. Từ thực tiễn tại các tỉnh miền núi, biên giới, đại biểu lưu ý việc sắp xếp tài sản công sau sáp nhập cần được xem xét sát thực tế. Ngoài ra, nữ đại biểu còn mong muốn làm rõ tiêu chí đánh giá lãng phí trong sử dụng trụ sở tại các vùng còn thiếu hụt cơ sở vật chất.

Chuyển đổi công năng, đấu giá phù hợp

Tại phiên Quốc hội thảo luận tổ về kinh tế - xã hội mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết Chính phủ sẽ điều hành theo hướng nuôi dưỡng nguồn thu, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương nhưng vẫn quan tâm hài hòa lợi ích, nguồn lực cho địa phương.

Đối với tài sản công, trụ sở dôi dư sau sắp xếp, tinh thần trước hết là không để lãng phí, sau đó rà soát quy hoạch, nhu cầu sử dụng, chuyển đổi công năng hoặc đấu giá phù hợp, song địa phương phải là chủ thể chính trong việc đề xuất và tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng cho hay.

Cùng mối quan tâm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng lưu ý đến việc phải tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc để giải phóng các nguồn lực trong những công trình, dự án dở dang trên phạm vi cả nước. Nếu gỡ được việc này sẽ khơi thông được nguồn lực rất lớn trong cả nước.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, ngay tại đợt 2 của kỳ họp thứ nhất diễn ra vào tuần này, sau khi Chính phủ trình, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Nghị quyết đặc biệt quan trọng về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

"Trước khi nói đến nguồn lực, động lực tăng trưởng mới, một nguồn lực rất lớn đang nằm ở hàng nghìn dự án đất đai tồn đọng. Nếu khơi thông trở lại, đó chính là một trong những nguồn lực rất lớn để góp phần cho tăng trưởng”, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ điều này khi phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh tổng vốn đầu tư bình quân toàn xã hội giai đoạn tới rất lớn thì khoảng 80% vốn đầu tư công huy động từ các nguồn lực khác. Theo người đứng đầu Chính phủ, bắt buộc phải có giải pháp cụ thể để huy động được nguồn lực đưa vào sản xuất, kinh doanh. Chủ trương này sẽ được thực hiện thông qua việc tạo hành lang pháp lý minh bạch, rõ ràng, khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư.

Theo đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa), nhiệm vụ rất quan trọng cho 5 năm tới, đặc biệt trong năm 2026 cần phải tiến hành một cuộc cải cách mạnh mẽ, thậm chí phải tiến hành “cuộc cách mạng về đầu tư công ”. Ông Trí nhìn nhận, giải ngân chậm vẫn là căn bệnh “trầm kha”, các đánh giá mới chỉ dừng lại ở hiện tượng, chưa “lột xác” được cốt lõi của vấn đề tồn tại kéo dài.

Ông Trí lưu ý, nếu không giải ngân được đầu tư công, sẽ dẫn đến nguồn lực của đất nước bị lãng phí, không bảo đảm huy động và tập trung nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.

“Khi quyết định chủ trương đầu tư cho một dự án nào thì cũng phải đánh giá hiệu quả của dự án đó, rồi mới tính đến chuyện phân bổ vốn. Mỗi công trình, mỗi đồng vốn phải gắn với trách nhiệm đóng góp vào sự phát triển kinh tế cho từng địa phương và cả quốc gia, khi đó mới thấy rõ được sự cần thiết và hiệu quả của từng dự án”, đại biểu phân tích.