Cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang khi Washington quyết định cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người và robot bốn chân mới do Trung Quốc sản xuất. Nếu trước đây tâm điểm là chip AI, thiết bị viễn thông hay xe điện, thì lần này robot thông minh đã trở thành lĩnh vực mới bị đưa vào danh sách kiểm soát, phản ánh tầm quan trọng ngày càng lớn của “AI hiện thân” (Embodied AI) trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.
Vì sao robot Trung Quốc khiến Mỹ lo ngại?
Theo thông báo của Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), lệnh cấm áp dụng đối với các mẫu robot mới chưa được cấp phép lưu hành tại Mỹ. Cơ quan này cho rằng các robot tích hợp trí tuệ nhân tạo, cảm biến và khả năng kết nối mạng có thể trở thành rủi ro đối với an ninh quốc gia nếu được sử dụng để thu thập dữ liệu hoặc làm gián đoạn các hạ tầng quan trọng. Động thái này là một phần trong chiến lược bảo vệ hệ sinh thái AI và chuỗi cung ứng công nghệ nội địa của Mỹ.
Khác với điện thoại thông minh hay máy tính cá nhân, robot hình người được đánh giá có khả năng tiếp cận lượng dữ liệu lớn hơn nhiều. Các thiết bị này thường được trang bị camera độ phân giải cao, micro, LiDAR, cảm biến chiều sâu cùng nhiều thuật toán AI cho phép nhận diện môi trường, lập bản đồ không gian ba chiều và tự di chuyển trong nhà máy, văn phòng hoặc khu dân cư.
Chính khả năng quan sát, ghi nhận và tương tác trực tiếp với môi trường thực khiến giới chức Mỹ coi robot là một lớp thiết bị thông minh có mức độ nhạy cảm cao hơn so với nhiều sản phẩm điện tử tiêu dùng hiện nay.
Đáng chú ý, phạm vi ảnh hưởng của quy định mới không chỉ dừng ở robot hình người. Theo phân tích của The Verge, FCC còn mở rộng lệnh cấm đối với nhiều loại robot mặt đất có trọng lượng từ khoảng 2 kg trở lên nếu được trang bị cảm biến môi trường và kết nối không dây, bao gồm cả robot hút bụi, robot giao hàng hay robot dịch vụ.
Điều này đồng nghĩa hàng loạt thương hiệu robot dân dụng đến từ Trung Quốc có thể gặp khó khăn trong việc đưa các sản phẩm thế hệ mới vào thị trường Mỹ. Các sản phẩm đã được cấp phép trước đó vẫn có thể tiếp tục lưu hành.
Cuộc chiến công nghệ mở sang “chiến trường” robot
Động thái của Washington cũng phản ánh mối lo ngày càng lớn trước sự trỗi dậy của ngành robot Trung Quốc. Trong vài năm qua, các doanh nghiệp như Unitree, UBTech hay AgiBot liên tục tung ra robot hình người với giá bán thấp hơn đáng kể so với nhiều đối thủ phương Tây.
Một số mẫu robot đã được thử nghiệm trong nhà máy, kho vận, bán lẻ và nghiên cứu AI, giúp Trung Quốc nhanh chóng mở rộng quy mô sản xuất cũng như thu thập dữ liệu để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới. Reuters nhận định đây là lĩnh vực mà Bắc Kinh đang đầu tư mạnh nhằm tạo lợi thế trong cuộc đua AI toàn cầu.
Bên cạnh yếu tố an ninh, nhiều chuyên gia cho rằng lệnh cấm còn mang ý nghĩa chiến lược về công nghiệp. Mỹ muốn tránh lặp lại kịch bản từng xảy ra với pin mặt trời, đất hiếm hay một số chuỗi cung ứng quan trọng khác, khi năng lực sản xuất dần dịch chuyển sang Trung Quốc.
Việc hạn chế robot Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tạo thêm không gian phát triển cho các doanh nghiệp robot nội địa như Tesla với Optimus, Figure AI, Agility Robotics hay Boston Dynamics, dù các công ty này vẫn phụ thuộc ở nhiều mức độ khác nhau vào linh kiện và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, quyết định của Mỹ cũng gây ra nhiều tranh luận. Một số chuyên gia và nhà đầu tư công nghệ ủng hộ biện pháp này vì cho rằng robot sẽ trở thành hạ tầng quan trọng của nền kinh tế AI trong tương lai, tương tự vai trò của smartphone trong thập kỷ trước.
Ngược lại, không ít ý kiến cảnh báo việc hạn chế robot giá rẻ từ Trung Quốc có thể khiến các công ty khởi nghiệp, phòng thí nghiệm và doanh nghiệp Mỹ gặp khó khăn khi tiếp cận nền tảng phần cứng để phát triển AI, từ đó làm chậm tốc độ đổi mới trong ngắn hạn.
Phản ứng từ Bắc Kinh diễn ra gần như ngay lập tức. Bộ Thương mại Trung Quốc chỉ trích Washington lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia để áp đặt các biện pháp hạn chế thương mại, đồng thời yêu cầu Mỹ rút lại những quyết định mà nước này cho là mang tính phân biệt đối xử với doanh nghiệp Trung Quốc. Bắc Kinh cũng tuyên bố sẽ có các biện pháp đáp trả nếu Washington tiếp tục duy trì lệnh cấm.
Nhìn rộng hơn, robot hình người có thể là chương tiếp theo trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Sau Huawei, TikTok, chip AI, xe điện và pin năng lượng, robot đang trở thành lĩnh vực mới chịu tác động từ các chính sách kiểm soát công nghệ.
Điều đó cho thấy cuộc đua AI không còn giới hạn trong phần mềm hay trung tâm dữ liệu mà đang mở rộng sang các cỗ máy có khả năng di chuyển, quan sát và tương tác với thế giới thực. Trong bối cảnh AI ngày càng gắn chặt với robot, những quyết định như lệnh cấm lần này có thể định hình lại chuỗi cung ứng, thị trường và cán cân cạnh tranh của ngành robot toàn cầu trong nhiều năm tới.
