13h30 ngày 01/03 (ngày 13 tháng Giêng âm lịch) chính giỗ, lễ khai khấn bắt đầu tại khu mộ Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông thuộc thôn Hải Thượng, xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Trong không gian núi đồi, tiếng nhạc lễ vang lên chậm rãi, từng đoàn đại biểu, người dân và hậu duệ dòng họ lần lượt tiến vào khu hành lễ, dâng hương tưởng niệm vị danh y đã dành trọn đời cho y đạo và nhân sinh.
13h30 ngày 13 tháng Giêng, lễ giỗ bắt đầu khai khấn tại khu mộ thuộc thôn Hải Thượng, xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Ban nghi lễ trong trang phục truyền thống chỉnh tề vào vị trí. Nghi thức được thực hiện theo đúng trình tự cổ truyền, từ dâng hương, dâng lễ đến đọc văn tế. Khói hương lan tỏa, hòa cùng sắc đỏ của lễ phục, tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa xúc động.
Không phô trương sính lễ, bàn thờ được bày biện giản dị với hoa, quả, bánh trái – những lễ vật quen thuộc do người dân muôn phương mang đến. Sự mộc mạc ấy càng làm nổi bật tinh thần thanh cao của Hải Thượng Lãn Ông – người suốt đời đề cao y đức và lòng nhân ái.
Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh cùng người dân khắp cả nước, họ hàng nội ngoại có mặt dâng hương và lễ vật...Giữa dòng người đứng lặng trước phần mộ, nhiều người chắp tay khấn nguyện, không chỉ để tưởng nhớ danh nhân mà còn gửi gắm niềm mong cầu sức khỏe, bình an cho gia đình. Khoảnh khắc cúi đầu trước bậc tiền nhân khiến không gian như chậm lại, gợi cảm giác thiêng liêng khó diễn tả bằng lời.
Sau nghi thức dâng hương tại khu mộ, đoàn rước lễ bắt đầu hành trình về khu lưu niệm ở thôn Bảo Thượng, xã Sơn Giang – nơi từng là nhà ngoại của cụ Lê Hữu Trác, cũng là địa điểm ông sinh sống, nghiên cứu y học và chữa bệnh cứu người khi còn tại thế.
Đoàn rước di chuyển trên tuyến đường Ninh – Lĩnh dài khoảng 5km. Cờ hội rực rỡ, kiệu lễ, đội nghi trượng và hàng trăm người dân trong trang phục truyền thống tạo nên một dòng chảy sắc màu sống động giữa làng quê đầu xuân. Hai bên đường, người dân đứng chờ từ sớm để đón đoàn rước đi qua. Có người mang theo hương hoa, có người chỉ lặng lẽ cúi đầu khi kiệu lễ tiến đến. Không khí vừa náo nhiệt vừa thành kính – một nét đặc trưng hiếm thấy ở các lễ hội truyền thống còn giữ được chiều sâu văn hóa.
Tại khu lưu niệm, nghi thức dâng lễ tiếp tục được cử hành. Chủ tế đọc bài cúng Nôm truyền thống, tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của Hải Thượng Lãn Ông đối với nền y học dân tộc. Mỗi câu văn tế vang lên như nhắc lại hành trình hơn hai thế kỷ trước của người thầy thuốc đã đặt nền móng cho y học cổ truyền Việt Nam.
...hoa quả, bánh kẹo... là lễ vật chính được người dân muôn phương mang đến dâng cụ...
Điều dễ nhận thấy trong ngày chính giỗ là sự hòa quyện giữa nghi lễ truyền thống và đời sống đương đại. Bên cạnh các đoàn đại biểu, rất đông người dân, du khách và cả những người trẻ tuổi đã tìm về tham dự.
Nhiều gia đình đưa con nhỏ đi cùng, vừa hành hương vừa kể cho con nghe về cuộc đời vị danh y nổi tiếng với triết lý "Nam dược trị Nam nhân". Những câu chuyện giản dị ấy khiến lễ giỗ không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn trở thành bài học sống động về lịch sử và đạo lý.
Không khí khẩn trương, nhộn nhịp thể hiện rõ từ khâu tổ chức, điều phối dòng người đến công tác hậu cần. Tuy nhiên, mọi hoạt động đều diễn ra trật tự, giữ được sự trang nghiêm cần thiết của một nghi lễ tưởng niệm.
Dòng người nối dài qua từng khu vực của khu tưởng niệm, tạo nên hình ảnh vừa đông vui vừa lắng đọng. Nhiều người chia sẻ rằng họ trở lại nơi này mỗi năm như một hành trình tinh thần – trở về với cội nguồn của lòng nhân ái và đạo làm người.
Sự tham dự của đông đảo lãnh đạo Trung ương, ngành y tế và địa phương trong dịp lễ cho thấy tầm vóc ngày càng lớn của lễ hội. Trước đó, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà; Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đã dâng hương tưởng niệm Đại danh y, thể hiện sự tri ân đối với danh nhân văn hóa thế giới.
Qua từng mùa lễ hội, khu tưởng niệm không chỉ là điểm đến tâm linh mà đang dần trở thành không gian văn hóa – lịch sử đặc sắc, thu hút ngày càng nhiều du khách. Những nghi lễ được phục dựng bài bản, kết hợp với cảnh quan được chỉnh trang, đã góp phần nâng tầm giá trị di tích.
Ở đó, hình ảnh Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là ký ức lịch sử mà còn là biểu tượng của tinh thần nhân văn Việt Nam: chữa bệnh cứu người, sống thanh cao, đặt lợi ích cộng đồng lên trên danh lợi cá nhân.
Loan Nguyễn - Xuân Hồng
