Người dân các nước Đông Nam Á dùng tiền gì?

Sơn Tùng M-TP chia sẻ ảnh dạo chơi công viên giải trí tại Thái Lan.

Đằng sau những mệnh giá quen thuộc là bức tranh đa sắc, phản ánh lịch sử, các biến động kinh tế, những liên minh tài chính đặc biệt và cả bước tiến của công nghệ chống làm giả hiện đại.

Nguồn gốc tên gọi

Tên gọi của các đồng tiền tại Đông Nam Á không đơn thuần là quy ước mà thường bắt nguồn từ lịch sử và văn hóa lâu đời.

Theo các tài liệu lịch sử tiền tệ của Britannica, tại Việt Nam, “đồng” mang nghĩa gốc là kim loại đồng hoặc đồng thau, vật liệu từng được sử dụng để đúc tiền trong nhiều thế kỷ. Cách gọi này phản ánh trực tiếp nền kinh tế tiền kim loại trong quá khứ.

Trong khi đó, “baht” của Thái Lan (1 THB ~ 801 đồng) hay “kyat” của Myanmar (1 MMK ~ 12,5 đồng) lại xuất phát từ đơn vị đo lường trọng lượng kim loại quý. Một baht cổ đại tương đương khoảng 15 gram bạc nguyên chất, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tiền tệ và giá trị vật chất.

Indonesia sử dụng “rupiah” (1 IDR ~ 1,55 đồng), có nguồn gốc từ từ “rupyakam” trong tiếng Phạn, nghĩa là bạc đúc. Còn tại Malaysia, “ringgit” (1 MYR ~ 6.680 đồng) theo tiếng Mã Lai mang nghĩa “răng cưa”, gợi nhắc đến viền răng cưa của các đồng đô la bạc Tây Ban Nha từng lưu hành trong khu vực nhằm chống cạo mòn kim loại quý.

Một trong những điểm thú vị của hệ thống tiền tệ Đông Nam Á là mối liên kết giữa Singapore và Brunei.

Hệ thống tiền tệ của 10 quốc gia Đông Nam Á với ký hiệu và mã ISO riêng. Ảnh: ASEAN.

Theo Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) và Cơ quan Tiền tệ Brunei (BDCB), dưới Thỏa thuận Hoán đổi Tiền tệ ký năm 1967, đô la Brunei (1 BND ~ 20.520 đồng) và đô la Singapore (1 SGD ~ 20.520 đồng) được duy trì ở tỷ lệ ngang giá 1:1. Điều này cho phép người dân có thể sử dụng tiền của nước này tại nước kia như tiền mặt hợp pháp mà không cần quy đổi.

Cơ chế này mang lại sự ổn định cho cả hai nền kinh tế. Tuy nhiên, khi Singapore ngừng phát hành tờ 10.000 SGD vào năm 2014 nhằm hạn chế rủi ro rửa tiền, Brunei vẫn tiếp tục duy trì mệnh giá 10.000 BND (~ 205 triệu đồng). Với tỷ giá quy đổi này, đây hiện được xem là một trong những tờ tiền giấy có giá trị lớn nhất thế giới còn lưu hành.

Không chỉ dừng lại ở giá trị sử dụng, tiền tệ tại Đông Nam Á còn trở thành công cụ thể hiện niềm tự hào quốc gia.

Theo Kỷ lục Guinness Thế giới (Guinness World Records), năm 1998, Ngân hàng Trung ương Philippines đã phát hành tờ tiền lưu niệm 100.000 peso (1 PHP ~ 437 đồng) nhân dịp 100 năm độc lập. Tờ tiền này có tổng giá trị khoảng 43,7 triệu đồng, kích thước 356 x 216 mm, tương đương một tờ giấy A4 và nhanh chóng được ghi nhận kỷ lục thế giới đồng tiền có kích thước lớn nhất thế giới.

Đến năm 2017, theo công bố của Ngân hàng Trung ương Malaysia (Bank Negara Malaysia), quốc gia này đã vượt qua kỷ lục trên khi phát hành tờ 600 ringgit, khoảng 4 triệu đồng, nhân kỷ niệm 60 năm độc lập. Với kích thước 370 x 220 mm, đây được xem là tờ tiền pháp định lớn nhất từng được phát hành, in chân dung toàn bộ các vị vua từng trị vì. Những tờ tiền “khổng lồ” này chủ yếu mang giá trị kỷ niệm và sưu tầm chứ không phục vụ lưu thông hàng ngày.

Nhiều quốc gia Đông Nam Á đã chuyển sang tiền polymer với độ bền cao và tích hợp công nghệ chống làm giả hiện đại. Ảnh: Shutterstocks.

“Cách mạng” polymer

Đông Nam Á là một trong những khu vực đi đầu trong việc chuyển đổi sang tiền polymer. So với tiền giấy truyền thống, polymer có tuổi thọ dài hơn nhiều lần, chống nước và khó bị làm giả.

Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Việt Nam là một trong những quốc gia tiên phong khi bắt đầu chuyển sang tiền polymer từ năm 2003. Các tờ tiền được tích hợp công nghệ cao như mực biến quang, yếu tố phát quang dưới tia UV và chi tiết dập nổi.

Brunei cũng áp dụng rộng rãi chất liệu này, trong khi Philippines gây tiếng vang quốc tế khi tờ 1.000 PHP polymer, giành giải “Tờ tiền của năm 2022” do Hiệp hội Tiền giấy Quốc tế (IBNS) bình chọn.

Thái Lan gần đây cũng tham gia xu hướng này với các tờ 50 THB và 100 THB polymer tích hợp chữ nổi hỗ trợ người khiếm thị.

Singapore lại gây ấn tượng với kỹ thuật in vi mô. Trên tờ 1.000 SGD, phần nền thực chất được tạo thành từ toàn bộ lời quốc ca “Majulah Singapura” in ở kích thước cực nhỏ, gần như không thể sao chép bằng công nghệ thông thường.

Với kích thước 370 x 220 mm, tờ 600 ringgit của Malaysia được xem là tờ tiền pháp định lớn nhất từng được phát hành. Ảnh: Reddit.

Tiền tệ cũng phản ánh những biến động kinh tế trong quá khứ.

Tại Việt Nam và Indonesia, tiền xu gần như không còn xuất hiện do lạm phát kéo dài trong nhiều giai đoạn.

Indonesia là một ví dụ điển hình khi một bữa ăn bình dân có thể tiêu tốn hàng chục nghìn rupiah, ví dụ như tờ 50.000 IDR. Năm 2022, Ngân hàng Trung ương Indonesia đã phát hành bộ tiền mới với sự khác biệt rõ rệt về kích thước giữa các mệnh giá để người dân dễ nhận diện hơn.

Một số quốc gia khác lại có cách tiếp cận tiền tệ theo cách riêng.

Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Campuchia là một trường hợp tiêu biểu. Dưới thời Khmer Đỏ, hệ thống tiền tệ bị xóa bỏ. Dù sau này đồng riel ( 1 KHR ~ 6,56 đồng) được khôi phục, người dân vẫn giữ thói quen sử dụng đồng USD cho các giao dịch lớn.

Timor-Leste, quốc gia trẻ nhất khu vực, cũng được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ghi nhận là nền kinh tế sử dụng đồng USD (1 USD ~ 26.312 đồng) làm đồng tiền chính thức để kiểm soát lạm phát.

Tuy nhiên, để khẳng định bản sắc, nước này phát hành các đồng xu centavo riêng, với thiết kế tôn vinh thiên nhiên bản địa như trâu nước, chim chóc hay các loài thực vật đặc trưng.

*Các tỷ giá trong bài dựa trên số liệu tham khảo tại thời điểm tháng 3/2026.