Phát hiện sắc phong cổ quý hiếm, Hà Tĩnh mở rộng rà soát và số hóa di sản

Admin

Trước tác động của thời gian và điều kiện bảo quản, một số đạo sắc phong cổ ở Hà Tĩnh đang có dấu hiệu xuống cấp, đặt ra yêu cầu cần được kiểm kê, đánh giá và hướng dẫn bảo quản kịp thời.

Phát hiện nhiều đạo sắc phong cổ tại Hà Tĩnh

Ngày 20/11, trao đổi với phóng viên, ông Trần Phi Công, Phó giám đốc Bảo tàng Hà Tĩnh, cho biết, nhóm nghiên cứu Hán Nôm của đơn vị vừa phát hiện 2 đạo sắc phong cổ được lưu giữ tại 2 xã ven biển là Thạch Lạc và Thạch Khê (Hà Tĩnh).

Nguy cơ mai một di sản, Hà Tĩnh “khẩn cấp” lên phương án bảo tồn- Ảnh 1.

Đạo sắc phong được lưu giữ tại xã Thạch Lạc năm Duy Tân thứ 3 (1909) ghi rõ danh hiệu “Giác Hải Không Lộ thiền sư chi thần”. Ảnh: Bảo tàng Hà Tĩnh.

Trước đó, ngày 18/11, trong đợt khảo sát và kiểm kê di sản tư liệu tại vùng biển ngang, nhóm chuyên môn đã tiếp cận được 2 hiện vật gốc quý hiếm này. Các sắc phong này ghi nhận việc phong thần cho Giác Hải Không Lộ thiền sư (còn gọi là Giác Hải Đại Pháp sư).

Theo sử liệu, Thiền sư Giác Hải (1023 - 1138), tên húy là Nguyễn Viên Y, quê ở Hải Thanh, phủ Hải Thanh (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Ngài là vị cao tăng kiệt xuất của Phật giáo Đại Việt thời Lý, thuộc dòng thiền Vô Ngôn Thông.

Không chỉ nổi tiếng bởi đạo hạnh và sự tinh thông Phật pháp, Thiền sư Giác Hải còn gắn liền với nhiều giai thoại về thần thông và từng được các vị vua triều Lý hết mực trọng vọng.

Bởi vậy, việc tìm thấy 2 đạo sắc phong gốc này có ý nghĩa rất quan trọng. Nguồn tư liệu không chỉ phản ánh sức lan tỏa sâu rộng của tín ngưỡng thờ phụng các vị cao tăng trong đời sống cư dân ven biển, mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về quá trình giao lưu, truyền bá Phật giáo tại vùng đất Thạch Hà nói riêng và Hà Tĩnh nói chung qua các thời kỳ lịch sử.

Nguy cơ mai một di sản, Hà Tĩnh “khẩn cấp” lên phương án bảo tồn- Ảnh 2.

Tổ kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu trên địa bàn xã Đan Hải.

Đặc biệt, đầu năm 2026, trong quá trình kiểm kê di tích tại thôn Thái Hòa, xã Can Lộc, cán bộ Bảo tàng Hà Tĩnh cũng phát hiện 2 đạo sắc phong quý giá có niên đại cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII.

Gia Lai: Hành trình đưa công chúng đến gần di sản bên Tháp ĐôiĐưa di sản Hà Nội đến gần du khách bằng công nghệ số

Đây là những tư liệu quý báu về sự nghiệp của vị quan Đào Sĩ Quế và lịch sử di cư, khai phá của dòng họ Đào tại vùng đất này. Dựa trên nội dung 2 đạo sắc phong còn khá nguyên vẹn, danh tính và sự nghiệp của cụ tổ dòng họ Đào đã được tái hiện rõ nét.

Dựa theo tư liệu của dòng họ và kết quả khảo sát, cụ Đào Sĩ Quế vốn gốc Thanh Hóa. Sau thời gian phụng sự triều đình, các thế hệ con cháu của cụ đã di cư vào vùng đất Can Lộc. Tại đây, con cháu họ Đào đã cùng các dòng họ khác khai hoang lập nghiệp, biến vùng đất hoang sơ thành thôn Thái Hòa trù phú như ngày nay.

Theo Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh, 2 đạo sắc phong này là những văn bản hành chính hiếm hoi còn lưu giữ được chữ ký và ấn triện "Sắc mệnh chi bảo" sắc nét từ thời Lê Trung Hưng. Tuy nhiên, qua thời gian hơn 300 năm, giấy sắc đã bắt đầu có dấu hiệu xuống cấp, sờn rách ở các mép.

"Hiện, Hà Tĩnh đang lưu giữ nhiều sắc phong cổ quý giá từ các triều đại tại các đền thờ, đình làng và dòng họ, phản ánh tín ngưỡng dân gian, lịch sử hành chính và đời sống tâm linh địa phương. Vì vậy, Bảo tàng tỉnh đang phối hợp với dòng họ để thực hiện các biện pháp bảo quản khoa học; đồng thời nghiên cứu sâu hơn để bổ sung hồ sơ khoa học về các nhân vật lịch sử", Phó giám đốc Bảo tàng Hà Tĩnh cho hay.

"Số hóa" di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Mới đây, Sở VH-TT&DL phối hợp với Bảo tàng Hà Tĩnh thành lập 4 tổ công tác, tiến hành kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và rà soát hệ thống di tích tại 69 xã, phường trên toàn tỉnh.

Nguy cơ mai một di sản, Hà Tĩnh “khẩn cấp” lên phương án bảo tồn- Ảnh 3.

Nhiều di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đang có dấu hiệu xuống cấp.

Qua trình thống kê, tổ công tác còn ghi nhận nhiều di tích giá trị, tư liệu quý, nổi bật là các đạo sắc phong của các triều vua, cùng hệ thống bia đá, câu đối, hoành phi có niên đại hàng trăm năm.

Theo ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh, thực tế, không ít di tích, văn bản, hiện vật có giá trị vẫn đang được các dòng họ, cộng đồng dân cư gìn giữ vô cùng cẩn thận.

Tuy nhiên, người dân chủ yếu bảo quản theo kinh nghiệm, chưa hiểu hết giá trị lịch sử, văn hóa cũng như cách thức lưu giữ đúng chuyên môn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là thống kê số lượng mà phải xác định được nguồn gốc, đặc điểm, giá trị, hiện trạng và nguy cơ mai một của từng di sản.

"Kết quả kiểm kê sẽ giúp cơ quan quản lý và chính quyền cơ sở có căn cứ khoa học để xác định thứ tự ưu tiên, lựa chọn giải pháp bảo vệ phù hợp, tránh tình trạng bỏ sót hoặc đánh giá chưa đúng giá trị di sản", ông Lương nói.

Nguy cơ mai một di sản, Hà Tĩnh “khẩn cấp” lên phương án bảo tồn- Ảnh 4.

Nhiều văn bản, hiện vật có giá trị vẫn đang được các dòng họ, cộng đồng dân cư gìn giữ cẩn thận.

Một mục tiêu quan trọng khác của đợt kiểm kê là tạo lập nguồn dữ liệu phục vụ số hóa di sản. Sở VH-TT&DL đã hướng dẫn các tổ công tác kết hợp khảo sát điền dã, phỏng vấn, ghi chép, ghi âm, chụp ảnh, quay phim, đo vẽ và ứng dụng công nghệ để thu thập, đối chiếu thông tin.

Việc chuẩn hóa dữ liệu về nguồn gốc, lịch sử, đặc điểm, hiện trạng và chủ thể lưu giữ sẽ tạo nền tảng cho công tác quản lý, tra cứu, nghiên cứu, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.