Quốc gia châu Á vừa đón năm mới 2083

Thành phố Kathmandu, thủ đô của Nepal. Ảnh: Bharat Tirtha Darshan.

Ngày 14/4, khi cả thế giới mới trải qua hơn 3 tháng đầu năm 2026 thì ở Nepal, người dân cả nước đang hân hoan chào đón năm mới 2083 theo lịch Bikram Sambat.

Quốc gia đi trước thế giới gần 60 năm

Nepal là một quốc gia không giáp biển ở Nam Á, nằm giữa Ấn Độ ở phía nam và Trung Quốc ở phía bắc. Với hình dạng gần giống hình thang, Nepal trải dài khoảng 800 km về chiều dài và 200 km về chiều rộng, với diện tích 147.181 km2.

Theo Ratopati, tại quốc gia này, Bikram Sambat là hệ thống lịch chính thức, được sử dụng rộng rãi trong các hoạt động của nhà nước cũng như đời sống xã hội.

Theo truyền thuyết và các ghi chép truyền thống, vua Vikramaditya đã tạo ra hệ lịch này để kỷ niệm chiến thắng của ông trước người Shaka - một nhóm xâm lược từ Trung Á. Ban đầu, lịch được gọi là Vikrama Samvat và được sử dụng rộng rãi trên khắp tiểu lục địa Ấn Độ trước khi các hệ lịch khác xuất hiện.

So với Dương lịch (lịch Gregory), Bikram Sambat “nhanh” hơn khoảng 56 năm 8 tháng, nên nhiều người vẫn thường nói rằng "Nepal đi trước thế giới nửa thế kỷ".

GS.TS Madhav Bhattarai, Chủ tịch Hội đồng Tôn giáo Quốc gia Nepal, cho biết lịch Bikram Sambat mang tính vĩnh cửu vì dựa trên chuyển động của Mặt Trời. Ông giải thích rằng đây là một hệ lịch khoa học, khi năm mới bắt đầu lúc Mặt Trời đi vào cung Bạch Dương và kết thúc chu kỳ ở cung Song Ngư.

Lịch Bikram Sambat kết hợp cả yếu tố dương lịch và âm lịch, được cho là bắt đầu 3.044 năm sau khi kỷ nguyên Kali Yuga khởi đầu.

Dịp này, người Nepal thường đặt ra những mục tiêu mới, nhìn lại năm cũ và cầu mong thành công trong năm tới. Họ cũng đi lễ chùa, tụng kinh và tổ chức các hoạt động giao lưu, chúc mừng. Người Nepal sinh sống ở nhiều nơi trên thế giới cũng đón năm mới 2083 trong không khí tưng bừng.

Nepal đón năm mới 2083. Ảnh: Ratopati.

Lý do Nepal dùng Bikram Sambat làm lịch chính thức

Quyết định duy trì Bikram Sambat là lịch chính thức của Nepal bắt nguồn từ những lý do sâu sắc về văn hóa, tôn giáo và thực tiễn, phản ánh cam kết gìn giữ bản sắc riêng của quốc gia này.

Cụ thể, Nepal là một trong số ít quốc gia chưa từng bị các cường quốc châu Âu đô hộ. Sự độc lập này giúp Nepal duy trì các hệ thống truyền thống, trong đó có lịch Bikram Sambat, mà không chịu áp lực phải chuyển sang hệ thống phương Tây.

Hệ lịch này gắn liền với đời sống văn hóa và tín ngưỡng Hindu - Nepal. Những lễ hội lớn như Dashain, Tihar, Holi hay Buddha Jayanti được xác định dựa trên các ngày cụ thể trong hệ lịch này, thường gắn với pha Mặt Trăng hoặc hiện tượng thiên văn.

Người Nepal cũng thường ghi nhớ và tổ chức các cột mốc quan trọng theo Bikram Sambat. Sinh nhật, ngày cưới, ngày giỗ thường được tính theo lịch Nepal, đặc biệt trong các gia đình truyền thống.

Do đó, việc chuyển sang một hệ lịch khác sẽ làm gián đoạn các nghi lễ tôn giáo và đòi hỏi sự thay đổi văn hóa lớn mà phần lớn người Nepal khó chấp nhận.

Bên cạnh đó, nền kinh tế Nepal vốn dựa vào nông nghiệp, và Bikram Sambat phù hợp chặt chẽ với các mùa vụ ở khu vực Himalaya. Nông dân sử dụng lịch này để xác định thời điểm gieo trồng, thu hoạch và các hoạt động canh tác khác. Các yếu tố âm lịch trong hệ lịch đặc biệt hữu ích vì nhiều hoạt động nông nghiệp truyền thống dựa theo chu kỳ Mặt Trăng để đạt hiệu quả cao.

Hệ thống giáo dục Nepal cũng vận hành theo lịch Bikram Sambat. Năm học bắt đầu vào tháng Shrawan (tháng 7-8) và các kỳ nghỉ, kỳ thi đều theo lịch truyền thống.

Các cơ quan nhà nước, ngân hàng và phần lớn tổ chức chính thức tại Nepal cũng sử dụng Bikram Sambat cho lịch làm việc và ngày tháng chính thức, dù đôi khi vẫn dùng lịch Gregory trong giao dịch quốc tế.