Từng bị xem là loại cây dại chỉ dùng làm thức ăn chăn nuôi, nay bọ mắm lông lại được nhiều người săn lùng. Ít ai ngờ rằng loài cây mọc hoang này không chỉ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe mà còn giúp người tinh mắt “hốt bạc” nhờ hái bán.
Loại cây đang được nhắc đến có tên khoa học là Gonostegia hirta. Với cái tên dễ gây hiểu nhầm, bọ mắm lông (còn gọi là thuốc vòi lông) khiến không ít người tò mò bởi đây là một trong số hiếm các loài thực vật được gọi theo tên… côn trùng.
Bạn đã từng nghe đến loài cây đặc biệt này chưa?
Từng chỉ được dùng làm củi đốt, làm thức ăn cho gia súc, giống "cây côn trùng" này đang trở thành "gương mặt vàng" trong giới dược liệu.
Cây Gonostegia hirta, thuộc họ Gai, thường mọc ở những nơi ẩm ướt, ven sông, suối, phân bố ở Việt Nam, Ấn Độ và Trung Quốc. Vì ngoại hình không có gì đặc biệt nên phần lớn chúng ta thường nhầm bọ mắm lông là cây dại thông thường, không có giá trị.
Trước đây, ở các vùng nông thôn Trung Quốc, người ta thường chỉ dùng bọ mắm lông làm củi đốt hoặc băm nhỏ để làm thức ăn cho lợn. Riêng phần rễ củ được "ưu ái" hơn, vì người ta tin rằng củ của bọ mắm lông có công dụng kích thích ăn uống. Vì vậy, một số người sẽ ninh rễ củ và nấu nước dùng cho trẻ nhỏ uống, cách này rất hiệu quả. Ngoài ra, cây bọ mắm lông khi giã nhuyễn còn có tác dụng đáng kể trong việc điều trị các vết thương ngoài da.
Đặc biệt ở Ấn Độ, bọ mắm lông cũng được biết đến như một loại thảo dược cổ truyền giúp điều trị táo bón và các bệnh về viêm nhiễm. Một số vùng ở Ấn Độ còn sử dụng bọ mắm lông làm thực phẩm.
Ở nước ta, rễ của cây bọ mắm lông được dùng làm thuốc giúp thông kinh, tiêu viêm, điều trị bệnh lỵ. Cây tươi giã nát có thể đắp ngoài da để chữa tình trạng viêm mủ, bầm tím do ngã, chữa vết thương bị chảy máu. Tuy nhiên, lưu ý nhỏ là phụ nữ mang thai không được dùng vị thuốc này.
Thời gian qua, do số lượng bọ mắm lông trong tự nhiên đang dần giảm đi, cùng với việc nhiều nông dân trồng thuốc có kinh nghiệm thường đi khắp nơi để thu hái dẫn đến tình trạng khan hàng trên thị trường Trung Quốc. Vì vậy, một kg bọ mắm lông có giá lên đến 140 Nhân Dân Tệ, (khoảng hơn 500.000 đồng/kg), theo Baijiahao.
Cây đinh lăng - Loài cây "nhỏ mà có võ"ĐỌC NGAYTheo số liệu trên Trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam, họ Gai (Urticaceae) có khoảng 45 chi và trên 1000 loài, phân bố rộng trên thế giới, chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Ở Việt Nam có 21 chi và gần 100 loài, phân bố khắp các vùng trên cả nước.
Bên cạnh giá trị về mặt phân loại học, nhiều loài thực vật thuộc họ Gai còn được cộng đồng sử dụng rộng rãi với nhiều mục đích khác nhau như lấy sợi, làm thuốc, làm rau ăn, trồng làm cảnh và cung cấp các nguyên liệu phục vụ đời sống.
Một số loài trong họ Gai được dùng làm rau ăn quen thuộc. Tiêu biểu là Boehmeria tonkinensis Gagnep (đay suối), có lá non thường được vò rồi nấu canh, cách chế biến tương tự rau đay. Elatostema balansae Gagnep (rau pơ lang) cũng là loài được ưa chuộng, phần lá và chồi non có thể vò qua rồi xào hoặc nấu canh, cho hương vị thơm ngon. Ngoài ra, lá gai còn là nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho gia súc.
Không chỉ dừng lại ở giá trị làm thực phẩm, một số loài trong họ Gai còn được sử dụng làm cây cảnh, lấy gỗ, hoặc làm nguyên liệu sản xuất giấy, góp phần đa dạng hóa giá trị kinh tế của nhóm thực vật này.
Trúc Chi (t/h)
