Sửa điểm học sinh: Khi cán cân liêm chính bị bẻ cong

Bài kiểm tra của học sinh bị thêm nét chữ theo phản ánh của phụ huynh.

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ việc xảy ra tại trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ (Gia Lai), khi phụ huynh phản ánh cô T.T.K.N., giáo viên tiếng Anh, có dấu hiệu can thiệp vào bài kiểm tra của học sinh khiến nhiều em bị hạ điểm.

Theo xác minh ban đầu của lãnh đạo nhà trường, cô T.T.K.N. đã có hành vi sửa bài kiểm tra của học sinh lớp 3C và lớp 4B theo hướng biến đáp án đúng thành sai. Nhiều bài làm của học sinh bị thêm nét chữ, thêm từ vào câu trả lời, làm thay đổi kết quả đánh giá so với bài làm ban đầu của các em.

Sau khi tiếp nhận phản ánh từ phụ huynh và kiểm tra hồ sơ liên quan, trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ đã quyết định tạm đình chỉ công tác đối với cô T.T.K.N. để phục vụ công tác xác minh, xử lý. Phòng Văn hóa - Xã hội phường Quy Nhơn Nam cũng yêu cầu nhà trường tiến hành kiểm điểm, xử lý vụ việc theo đúng quy định hiện hành.

Không chỉ dừng lại ở một địa phương, mới đây dư luận tiếp tục xôn xao trước thông tin hàng trăm học sinh trường THPT Tô Hiến Thành (Thanh Hóa) bị nâng, hạ điểm ở nhiều lớp, nhiều môn học.

Việc các vụ việc liên quan đến can thiệp điểm số liên tiếp được phát hiện trong thời gian ngắn đã làm dấy lên nhiều băn khoăn về tính minh bạch, công bằng trong hoạt động đánh giá học sinh tại một số cơ sở giáo dục hiện nay.

Điểm số bị can thiệp làm đứt gãy niềm tin và giá trị nỗ lực của học sinh

Về vấn đề này, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng xét về hiện tượng, mỗi vụ việc có thể là cá biệt, nhưng xét về ý nghĩa xã hội và giáo dục thì không thể xem nhẹ.

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, cốt lõi của nghề giáo không nằm ở giáo án hay điểm số, mà nằm ở niềm tin của học trò vào sự công bằng, liêm chính và nhân cách của người thầy. Khi giáo viên sử dụng quyền lực đánh giá để sửa đáp án đúng thành sai, điều bị tổn hại không chỉ là kết quả học tập, mà là niềm tin căn bản của học sinh vào lẽ phải và giá trị của sự nỗ lực.

"Với trẻ em, đặc biệt là lứa tuổi đang hình thành nhân cách, sự tổn thương lớn nhất không phải là một điểm số thấp, mà là cảm giác bị phản bội. Khi các em bắt đầu tin rằng kết quả học tập không còn phụ thuộc vào sự cố gắng, mà vào những yếu tố bên ngoài, thì đó là một tổn thương sâu sắc và kéo dài", PGS Nam phân tích.

Ở góc độ hệ thống, ông cho rằng nhiều trường học hiện nay vẫn tồn tại mô hình tập trung toàn bộ quyền lực đánh giá vào một giáo viên: Vừa giảng dạy, ra đề, chấm bài, vừa tổ chức ôn luyện hoặc dạy thêm. Khi thiếu các cơ chế giám sát độc lập như chấm chéo, hậu kiểm ngẫu nhiên, nguy cơ lạm quyền trong đánh giá là rất rõ ràng.

PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh việc xử lý sai phạm của cá nhân giáo viên là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải nhìn thẳng vào những "lỗi hệ thống" trong cơ chế đánh giá, quản lý nhà trường và đào tạo giáo viên. Nếu không thay đổi cách hệ thống vận hành, những vụ việc tương tự sẽ còn tái diễn.

Theo ông, giải pháp căn cơ là đổi mới phương pháp đánh giá theo hướng vì sự phát triển của người học, tăng đánh giá quá trình, đánh giá đa nguồn, thực hiện chấm chéo, chấm ẩn danh, đồng thời minh bạch hóa hoạt động dạy thêm - học thêm để giảm xung đột lợi ích.

"Nhà trường cần là không gian đại diện cho liêm chính. Nếu niềm tin ấy bị bào mòn, tổn hại không chỉ với một cá nhân hay một thế hệ học sinh, mà là với toàn bộ hệ thống giáo dục", PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.

Lo ngại về minh bạch và giám sát trong chấm điểm

Chia sẻ với phóng viên, chị Phạm Thu Hà, phụ huynh có con đang học một trường THPT tại Hà Nội, cho biết các vụ việc liên quan đến sửa điểm, can thiệp kết quả học tập thời gian gần đây khiến nhiều gia đình không khỏi lo lắng.

"Điều phụ huynh quan tâm nhất không phải là con đạt điểm cao hay thấp, mà là sự công bằng trong đánh giá. Con có thể chưa giỏi, nhưng nếu có nỗ lực thì cần được ghi nhận đúng. Khi điểm số không còn phản ánh thực chất năng lực và quá trình học tập, học sinh rất dễ mất niềm tin, còn phụ huynh thì hoang mang", chị Hà nói.

Một giáo viên THPT đang trực tiếp giảng dạy cũng cho rằng từ thực tế nhà trường, áp lực thành tích cùng với việc thiếu các cơ chế giám sát độc lập trong khâu chấm điểm đang tạo ra những kẽ hở đáng lo ngại.

Theo giáo viên này, bên cạnh xử lý nghiêm các sai phạm cụ thể, ngành giáo dục cần sớm hoàn thiện cơ chế kiểm soát chuyên môn, đồng thời xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh an toàn để học sinh và phụ huynh có thể lên tiếng mà không lo bị ảnh hưởng quyền lợi.