Những con số được công bố trong các nghiên cứu gần đây cho thấy đây không còn là câu chuyện của từng cá nhân hay từng quốc gia riêng lẻ, mà đang trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính toàn cầu.
Trong bối cảnh lối sống hiện đại thay đổi nhanh chóng, môi trường ngày càng ô nhiễm và tỷ lệ vô sinh gia tăng, câu hỏi được đặt ra là liệu nhân loại có đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng sinh sản âm thầm?
Những con số biết nói
Một trong những nghiên cứu có quy mô lớn nhất về sức khỏe sinh sản nam giới được công bố trên tạp chí Human Reproduction Update đã phân tích dữ liệu từ hàng trăm nghiên cứu tại 53 quốc gia.
Kết quả cho thấy nồng độ tinh trùng trung bình của nam giới trên thế giới đã giảm tới 51,6% trong giai đoạn từ năm 1973 đến năm 2018. Tổng số lượng tinh trùng cũng giảm hơn 62% trong cùng khoảng thời gian.
Đáng chú ý, tốc độ suy giảm sau năm 2000 còn diễn ra nhanh hơn giai đoạn trước đó. Theo nghiên cứu này, nồng độ tinh trùng trung bình đã giảm từ khoảng 101 triệu tinh trùng/ml xuống còn khoảng 49 triệu tinh trùng/ml.
Các nhà khoa học cho rằng tinh trùng không chỉ phản ánh khả năng sinh sản mà còn là một chỉ dấu quan trọng về sức khỏe tổng thể của nam giới. Nhiều nghiên cứu trước đây đã ghi nhận mối liên hệ giữa chất lượng tinh trùng thấp với nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, rối loạn nội tiết và thậm chí là nguy cơ tử vong sớm.
Song song với xu hướng suy giảm tinh trùng, tỷ lệ vô sinh trên toàn cầu cũng đang ở mức đáng báo động. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 17,5% dân số trưởng thành trên thế giới, tương đương 1 trong 6 người, từng trải qua tình trạng vô sinh trong cuộc đời. WHO nhận định đây là một thách thức y tế lớn ở cả các quốc gia giàu lẫn các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Đáng chú ý, WHO nhấn mạnh rằng vô sinh không chỉ là vấn đề của phụ nữ. Các yếu tố từ phía nam giới có thể đóng vai trò quan trọng trong nhiều trường hợp hiếm muộn, nhưng thường ít được chú ý hơn trong các cuộc thảo luận về sức khỏe sinh sản.
Đến nay, giới khoa học vẫn chưa thể chỉ ra một nguyên nhân duy nhất khiến chất lượng tinh trùng suy giảm trên diện rộng. Tuy nhiên, nhiều yếu tố được cho là đang cùng lúc tác động đến sức khỏe sinh sản nam giới.
Lối sống hiện đại được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu. Tỷ lệ thừa cân, béo phì gia tăng tại nhiều quốc gia trong những thập kỷ gần đây. Cùng với đó là tình trạng ít vận động, thức khuya kéo dài, căng thẳng công việc và áp lực cuộc sống ngày càng phổ biến. WHO cho biết hút thuốc lá, uống rượu bia quá mức và béo phì đều là những yếu tố có liên quan đến nguy cơ vô sinh cao hơn ở cả nam và nữ.
Bên cạnh lối sống, các nhà nghiên cứu ngày càng quan tâm đến tác động của môi trường sống. Sự hiện diện của vi nhựa trong thực phẩm, nước uống và không khí đang trở thành chủ đề được nghiên cứu rộng rãi. Ngoài ra, các hóa chất gây rối loạn nội tiết có trong nhựa, thuốc trừ sâu hoặc một số sản phẩm công nghiệp cũng bị nghi ngờ có khả năng ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone sinh dục nam và sự hình thành tinh trùng.
Theo một tổng hợp nghiên cứu được đăng tải trên The Guardian, nhiều loại hóa chất như bisphenol A (BPA), phthalates hay một số nhóm thuốc bảo vệ thực vật đã được ghi nhận có liên quan đến sự suy giảm chất lượng tinh trùng trong các nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học.
Ngoài ra, tình trạng căng thẳng kéo dài cũng được xem là một yếu tố đáng chú ý. Áp lực công việc, thời gian nghỉ ngơi ít hơn và các vấn đề sức khỏe tâm thần có thể tác động đến hệ nội tiết, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng sinh sản của nam giới.
Tuy nhiên, không nên quy kết mọi nguyên nhân cho một yếu tố cụ thể như điện thoại thông minh hay sóng điện từ. Theo ThS.BS. Cao Thị Thúy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đại học Phenikaa, một hiểu lầm phổ biến là lo sợ sóng điện thoại sẽ dẫn đến vô sinh ngay lập tức.
Bác sĩ Thuý giải thích, khoa học đã chứng minh nhiệt độ là kẻ thù số một của tinh hoàn. Thực tế tác động nhiệt từ thiết bị điện tử và lối sống ít vận động đi kèm mới là yếu tố nguy cơ lớn hơn cần được chú trọng thay đổi.
Không chỉ là chuyện sinh con
Nhiều người cho rằng suy giảm tinh trùng chỉ trở thành vấn đề khi một cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con. Thực tế, các nhà khoa học cho rằng hiện tượng này có thể phản ánh những vấn đề sức khỏe sâu xa hơn.
Thực tế cho thấy chất lượng tinh trùng thấp có thể liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch, tiểu đường hoặc các bất thường nội tiết. Chính vì vậy, việc theo dõi sức khỏe sinh sản nam giới không chỉ nhằm phục vụ nhu cầu sinh con mà còn có ý nghĩa trong việc đánh giá sức khỏe tổng thể.
ThS.BS. Cao Thị Thúy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đại học Phenikaa
Đối với các quốc gia đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh và tỷ lệ sinh giảm, xu hướng suy giảm khả năng sinh sản cũng đặt ra nhiều thách thức trong dài hạn. Khi ngày càng nhiều cặp vợ chồng phải tìm đến các biện pháp hỗ trợ sinh sản, chi phí điều trị và gánh nặng kinh tế có thể gia tăng đáng kể.
WHO cảnh báo rằng nhiều người trên thế giới hiện vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ điều trị vô sinh do chi phí cao, nguồn lực y tế hạn chế và định kiến xã hội. Điều này khiến vô sinh không chỉ là một vấn đề y tế mà còn là vấn đề xã hội và kinh tế.
Dù vẫn còn nhiều tranh luận về mức độ nghiêm trọng của hiện tượng suy giảm tinh trùng, phần lớn các nhà khoa học đều đồng thuận rằng sức khỏe sinh sản nam giới cần được quan tâm nhiều hơn.
Việc duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế thuốc lá và rượu bia, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên và giảm tiếp xúc với các tác nhân ô nhiễm được xem là những biện pháp cơ bản giúp bảo vệ khả năng sinh sản.
Trong khi khoa học vẫn tiếp tục tìm kiếm câu trả lời đầy đủ về nguyên nhân của hiện tượng này, những con số hiện có đã đủ để gióng lên hồi chuông cảnh báo: sức khỏe sinh sản nam giới không phải là vấn đề của tương lai, mà đang là câu chuyện của hiện tại./
