Thay cha 'đi Tết'

Tôi có một thói quen, hằng đêm trước khi đi ngủ, tôi sẽ kể cho con nghe một câu chuyện nào đó. Và trong vô vàn đêm trước khi chìm vào giấc ngủ, con thường được thủ thỉ bên tai những rong rêu kỷ niệm cũ của bố.

Đó là những ký ức về quê hương, về tuổi thơ, về ông bà nội, về dòng họ, về gốc tích. Đặc biệt, nhiều và thấm đẫm nhất là những ký ức lung linh về Tết, kỷ niệm vẹn nguyên về làng Nam Châu và Hòa Bình bên cạnh dòng sông Ghép nơi ông bà nội của lũ trẻ lớn lên, ra đi và trở về…

Tôi từng nói với Tony, cậu bé lớp 5 của tôi, rằng: "Bố phải cám ơn con. Bởi mỗi đêm bố kể một câu chuyện, là lúc bố trở về ký ức, nhiều khi rõ mồn một, như mới 'về quê' hôm qua, hôm kia.

Nếu chúng ta không thủ thỉ hằng đêm như thế này, bố sẽ bị một rừng công việc, một biển email, một hằng hà sa áp lực cuộc sống cuốn trôi, đè nén. Nó khiến cảm xúc của bố bị vùi lấp. Bên ánh đèn ngủ, chính những ‘đòi hỏi’ và ‘quyền lợi’ được kể, được nghe của con đã khơi thông dòng mạch này…".

Và “Thay cha đi Tết” là một trong số những câu chuyện con trai tôi mới được nghe, từ bố mình.

***

Cha tôi là một người lụy quê, nhất là khi về già, hoặc lúc sắp đi xa mãi mãi. Khi còn sống, cha dành khá nhiều thời gian và tình cảm để "đi Tết" quê. 

Quê bây giờ đã thành đô thị, bước ra cửa trước gặp hàng bánh kẹo, nhìn ra cửa sau thấy hàng mứt tết. Nhưng cha vẫn bắt chúng tôi "đi Tết". Vì đó không phải là quà, không phải là rượu, là mứt, là trà, mà đó là tình.

Nhà tôi cách quê khoảng 17km. Từ khi cha còn khỏe, trước Tết độ 2 ngày, cha sẽ tự tay ra chợ Còng mua 5-6 túi quà. Đó là hộp mứt, gói kẹo, cân chè, tấm bánh, chai rượu chanh (sau này là vang Thăng Long). Cha bận rộn, cứ đi mua rồi trở về nhà, thiếu thứ gì lại ra chợ sắm tiếp, bằng đủ thì thôi.

Rồi cha chia các phần quà ra từng túi, phần nào cũng phải đủ bánh, kẹo, trà, rượu, mứt. Cha tỉ mẩn, lọ mọ, nâng lên đặt xuống, chỉ có một mình. Không phải vì không ai đỡ đần mà cha thích tự tay làm việc đó. Bao năm cha vẫn vậy.

Khi đã chia đủ 5-6 suất, cha lặng lẽ lấy những tờ lịch cũ, lật mặt trắng còn lại, nắn nót viết lên đó những địa chỉ ở quê, rồi đính vào từng túi: lễ nhà thờ họ; lễ nhà bác Duyệt; lễ bên cháu Hùng; lễ nhà cháu Trà…

Chỉ một vài lần, chúng tôi hiểu, đó là những nơi cha đang thay mặt bác tôi đã mất để làm tròn trách nhiệm "quyền huynh thế phụ". Đó là những nơi cha "đi Tết", sau này sẽ là chúng tôi gánh vác, truyền nối.

Rồi cha đi xe máy về quê, đến từng nhà, trân trọng đặt lên mỗi bàn thờ một túi quà, thắp lên những tuần nhang thơm, báo cáo tiên tổ, họ mạc, các cụ. Xong cha ngồi hỏi han từng nhà: Năm nay gói bánh mấy cân nếp, cuối năm có đụng lợn không, luống rau vườn đậu kia bị sương muối chắc mất mùa…?

Cha cứ tự mình "đi Tết" như vậy cho đến lúc sức khỏe yếu, không thể cáng đáng. Mấy năm trước khi cha mất, chúng tôi thay cha ra chợ mua đủ các lễ, viết lên đủ các nơi cần đến, như cách mà cha từng lọ mọ, lặng lẽ làm.

Chúng tôi chở cha về bằng ô tô. Sau cốp là ăm ắp quà Tết, ăm ắp tình cảm của cha, và của con với quê hương, bản quán, dòng tộc. Cha ngồi ghế phụ, rơm rớm mắt khi bánh xe lăn vào làng, dù làng bây giờ chỉ còn toàn tường gạch, dường như chả còn một bụi tre, gốc duối nào.

Quê bây giờ đã thành đô thị, làng thành khu phố, xã thành phường, bước ra cửa trước gặp hàng bánh kẹo, nhìn ra cửa sau thấy hàng mứt tết. Nhưng cha vẫn bắt chúng tôi "đi Tết". Vì đó không phải là quà, không phải là rượu, là mứt, là trà, mà đó là tình. Đó là sợi dây thiêng liêng cha muốn chúng tôi nắm lấy, không buông bỏ...

***

Cuối năm 2021, tôi bắt đầu "đi Tết" một mình. Vì cha đã từ biệt mẹ và chúng tôi, tạm biệt những cái Tết đầm ấm, mãi xa làng Nam Châu yêu dấu. Cha theo các ông, các bà, tiên tổ, phiêu du nơi miền mây trắng cực lạc. 

Tôi nhẹ nhàng thay công việc của cha, đi mua bánh, mua trà, cặm cụi chia vào từng túi, lấy một tờ lịch và viết vào mặt trắng những địa chỉ thân thuộc.

Rồi tôi về quê, đến tất cả những nơi cha từng đến, thắp lên những nén nhang thơm, hỏi vu vơ những câu hỏi: "Năm nay bà đặt bao nhiêu bánh?"; “Cô mua mấy cân thịt?”, hoặc đau đáu về vườn rau sương muối nay thành sân bê tông mất rồi. Những câu hỏi vừa giống, vừa khác cha ngày xưa…

… Ngoài kia hoa đào trên phố đã mặn mà. Sương mai chùng chình, năm sắp tàn, tháng sắp tận, có nghĩa tôi lại sắp được "đi Tết". Tôi sẽ lại được trở về với những thứ thân thuộc, gần gũi mà cả đời cha tôi đắm đuối - quê hương!

Ngoài kia hoa đào trên phố đã mặn mà, có nghĩa là tôi lại sắp được "đi Tết"... Ảnh minh họa: Hoàng Hà

***
Tôi quay sang con trai, nó đã chìm vào giấc ngủ. Hơi thở nhẹ nhẹ, êm dịu. Chả biết, trong giấc mơ của cậu có đọng lại một chút nào câu chuyện bố kể. Nhưng chẳng quan trọng vì đêm mai hoặc đêm kia, tôi lại kể. Không chỉ chuyện Tết mà còn là chuyện tuổi thơ, chuyện lạc lối giữa làng, chuyện vì sao trong giấy khai sinh của con lại có hai từ... quê hương!