Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Nhiều thách thức

Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội được tổ chức trên máy tính.

Bộ GD&ĐT đang xây dựng đề án trình Thủ tướng Chính phủ về “Tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2027-2030”, đồng thời chuẩn bị các điều kiện triển khai.

Rào cản

Trao đổi với phóng viên, TS Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm Khoa Công nghệ giáo dục, Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), bày tỏ sự ủng hộ và kỳ vọng kế hoạch sớm được hiện thực hóa, với điều kiện phải chuẩn bị kỹ lưỡng, bài bản.

Theo TS Tôn Quang Cường, việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính mang lại nhiều lợi ích nổi bật, trước hết ở khía cạnh bảo đảm công bằng và minh bạch.

Chấm thi tự động bằng máy tính có thể loại bỏ yếu tố chủ quan của con người, hạn chế sai sót trong quá trình chấm điểm. Hệ thống thi kiểu này cũng cho phép tích hợp các công nghệ giám sát như nhận diện khuôn mặt, giám sát hành vi, khóa ứng dụng, xáo trộn đề thi ngẫu nhiên theo từng thí sinh hoặc nhóm thí sinh, qua đó tăng cường khả năng phòng, chống gian lận.

Bên cạnh đó, dữ liệu thi được mã hóa và lưu trữ tập trung, góp phần giảm nguy cơ lộ đề, sửa điểm hoặc các hành vi tiêu cực khác. Quy trình đăng ký, tổ chức thi, chấm thi và công bố kết quả được tự động hóa giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí so với mô hình thi truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào in ấn, vận chuyển, bảo mật và chấm thi thủ công.

Một điểm đáng chú ý khác là tính linh hoạt trong tổ chức. Thi trên máy tính cho phép triển khai theo nhiều đợt trong năm, chia ca, giảm áp lực tập trung thí sinh cùng thời điểm. Kết quả có thể công bố gần như ngay sau khi hoàn thành bài thi, giúp thí sinh và gia đình chủ động hơn trong kế hoạch học tập, xét tuyển.

Ở góc độ dài hạn, chuyên gia này cho rằng việc thi trên máy tính còn góp phần nâng cao năng lực số cho học sinh, tạo sự tương thích với các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như TOEFL, IELTS, SAT, GRE vốn đã chuyển mạnh sang nền tảng số. Đồng thời, đây cũng là động lực thúc đẩy đổi mới kiểm tra, đánh giá, khuyến khích các cơ sở giáo dục đầu tư hạ tầng công nghệ và đổi mới phương pháp dạy học.

Tuy nhiên, theo TS Tôn Quang Cường, lần đầu tiên tổ chức một kỳ thi quy mô quốc gia trên máy tính sẽ đối diện nhiều rào cản. Trước hết là hạ tầng.

Nhiều địa phương, đặc biệt vùng nông thôn, miền núi, còn thiếu máy tính đạt chuẩn; hệ thống mạng nội bộ chưa ổn định. Việc trang bị đủ thiết bị cho hàng triệu thí sinh là thách thức lớn về ngân sách và tổ chức thực hiện. Nguy cơ mất điện, sự cố đường truyền tại điểm thi có thể gây gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý thí sinh.

Việc phát triển một hệ thống phần mềm thi trực tuyến đủ mạnh, bảo mật cao, chịu tải lớn trong thời gian ngắn là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi đội ngũ chuyên gia công nghệ thông tin chất lượng cao. Hệ thống này cũng trở thành mục tiêu tiềm ẩn của các cuộc tấn công mạng, do đó yêu cầu bảo mật, an ninh mạng phải đặt ở mức cao nhất.

Rào cản tiếp theo đến từ con người. Không phải tất cả học sinh đều thành thạo thao tác máy tính trong môi trường thi cử. Đội ngũ cán bộ coi thi, giám thị cũng cần được đào tạo bài bản để vận hành hệ thống, xử lý sự cố kỹ thuật, phát hiện và ngăn chặn gian lận công nghệ cao.

Sự thay đổi lớn về hình thức thi có thể gây tâm lý lo ngại cho phụ huynh và học sinh, đặc biệt trong bối cảnh chênh lệch tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền còn rõ rệt.

Chuẩn bị

Nếu bắt đầu thí điểm từ năm 2027, TS Tôn Quang Cường đề xuất các giải pháp giải quyết các rào cản như cơ sở hạ tầng công nghệ như phải đầu tư đồng bộ máy tính đạt cấu hình phù hợp, hệ thống mạng nội bộ ổn định, kết nối Internet băng thông rộng, máy chủ đủ mạnh; đồng thời bảo đảm nguồn điện dự phòng bằng bộ lưu điện hoặc máy phát điện.

Phần mềm thi chuyên dụng cần được phát triển hoặc lựa chọn kỹ càng, đáp ứng yêu cầu bảo mật, chống gian lận, ghi nhận đầy đủ quá trình làm bài và chấm tự động các câu hỏi trắc nghiệm.

Hệ thống bảo mật đa lớp, tường lửa, giải pháp phát hiện, ngăn chặn xâm nhập, mã hóa và sao lưu dữ liệu phải được triển khai đồng bộ. Tổ chức tập huấn, thi thử định kỳ cho học sinh; đào tạo chuyên sâu cho cán bộ coi thi, giám sát và cán bộ kỹ thuật; xây dựng đội ngũ chuyên gia công nghệ thông tin đủ năng lực vận hành, bảo trì hệ thống trên phạm vi toàn quốc.

Cần xây dựng ngân hàng câu hỏi đủ lớn, đa dạng, có tính phân hóa, bám sát chương trình giáo dục phổ thông mới, được chuẩn hóa để có thể chấm tự động và tương thích hoàn toàn với nền tảng số.

Theo TS Tôn Quang Cường, trong giai đoạn đầu, việc đưa kỳ thi tốt nghiệp THPT lên nền tảng công nghệ có thể phát sinh tranh luận về công bằng, nhất là khoảng cách số giữa các vùng. Tuy nhiên, nếu được chuẩn bị nghiêm túc, minh bạch và có lộ trình phù hợp, đây sẽ là cơ hội nâng cao học vụ số, thúc đẩy đầu tư hạ tầng giáo dục, đặc biệt ở khu vực khó khăn.

TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Đại học FPT, nhận định tổ chức thi cho một trường hay một nhóm thí sinh ở khu vực thuận lợi khác xa với việc triển khai cho hơn một triệu thí sinh trên toàn quốc, bao gồm cả vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Các chuyên gia đề xuất lộ trình thí điểm trước tại các thành phố lớn, nơi có điều kiện hạ tầng tốt rồi mới mở rộng ra các địa phương khác. Thi trên máy tính có thể tổ chức nhiều đợt trong năm, tạo cơ hội cho thí sinh thi lại nếu chưa đạt, giảm áp lực dồn vào một kỳ thi duy nhất. Tuy nhiên, chính đặc thù này khiến trường phổ thông nên tập trung vào nhiệm vụ giảng dạy, còn việc tổ chức thi giao cho các đơn vị chuyên trách.