Nếu được Chính phủ thông qua, hàng triệu người dân và doanh nghiệp sẽ tiếp tục được hưởng lợi từ chính sách giảm thuế đối với xăng dầu trong ít nhất ba tháng tới. Đề xuất mới nhất của Bộ Tài chính được đưa ra trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường, dù căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã phần nào hạ nhiệt.
Theo dự thảo tờ trình vừa được Bộ Tài chính xây dựng, cơ quan này kiến nghị kéo dài thời hạn áp dụng chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026. Mục tiêu là tránh tạo ra cú sốc giá trong nước khi các chính sách giảm thuế hiện hành hết hiệu lực vào cuối tháng 6.
Đề xuất được đưa ra sau giai đoạn giá xăng dầu trong nước giảm mạnh so với đỉnh thiết lập hồi cuối tháng 3. Tính đến kỳ điều hành gần nhất, giá xăng E5 RON92 đã giảm gần 10.000 đồng/lít, trong khi xăng E10 RON95-III giảm hơn 10.600 đồng/lít. Giá dầu diesel thậm chí giảm trên 21.000 đồng/lít so với mức cao nhất ghi nhận trước đó.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Tài chính, mặt bằng giá hiện nay không chỉ phản ánh xu hướng giảm của giá dầu thế giới mà còn được hỗ trợ đáng kể bởi việc nhiều sắc thuế liên quan đến xăng dầu đã được hạ về mức thấp hoặc bằng 0 trong giai đoạn ứng phó với biến động thị trường năng lượng toàn cầu.
Nếu các chính sách này hết hiệu lực và toàn bộ các loại thuế được khôi phục ngay về mức trước chiến sự, giá bán lẻ xăng dầu trong nước có thể tăng mạnh. Tính toán của Bộ Tài chính cho thấy giá xăng dầu bình quân có thể tăng khoảng 35%, trong đó xăng E10 có khả năng tăng hơn 47%, xăng E5 tăng khoảng 43% và dầu diesel tăng trên 67%.
Đây là kịch bản được đánh giá có thể tạo sức ép lớn lên mục tiêu kiểm soát lạm phát. Theo tính toán của cơ quan quản lý, chỉ riêng tác động từ giá xăng dầu đã có thể khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2026 tăng thêm khoảng 0,78 điểm phần trăm.
Để tránh tình huống này, Bộ Tài chính đã xây dựng bốn phương án điều chỉnh chính sách thuế. Trong đó, phương án được đề xuất lựa chọn là tiếp tục duy trì thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) ở mức 0%, không thu thuế bảo vệ môi trường và không tính thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu, đồng thời khôi phục thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng xăng.
Theo phương án này, thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ quay trở lại mức trước khi xung đột xảy ra, gồm 10% đối với xăng khoáng, 8% đối với xăng E5 và 7% đối với xăng E10. Bộ Tài chính cho rằng đây là loại thuế chỉ áp dụng với xăng, không áp dụng với dầu diesel - loại nhiên liệu được sử dụng phổ biến trong vận tải và sản xuất. Vì vậy, tác động đến chi phí của doanh nghiệp được đánh giá thấp hơn so với việc khôi phục đồng thời các sắc thuế khác.
Ước tính, nếu áp dụng phương án này, giá xăng E10 sẽ tăng khoảng 7%, xăng E5 tăng khoảng 8%, trong khi giá dầu diesel gần như không thay đổi so với mức hiện hành. Tính bình quân, giá xăng dầu các loại tăng khoảng 5%, kéo CPI tăng thêm khoảng 0,11 điểm phần trăm.
Dù vậy, lựa chọn này cũng đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước dự kiến giảm thu khoảng 15.400 tỷ đồng trong giai đoạn từ tháng 7 đến hết tháng 9 so với trường hợp áp dụng đầy đủ các mức thuế trước thời điểm xung đột.
Đổi lại, nền kinh tế có thêm dư địa để duy trì ổn định giá cả, giảm áp lực chi phí vận tải, logistics và sản xuất kinh doanh.
