Bè khai thác vàng lậu trôi nổi trong các ao tù bỏ hoang bên trong khu bảo tồn Tambopata, Peru - Ảnh: DAN COLLYNS
Tại khu bảo tồn quốc gia Tambopata, hàng trăm hécta rừng đã biến thành những hố khai thác đầy nước đục, theo báo Guardian ngày 29-9.
Vàng "bẩn" sinh lợi hơn ma túy
Trong một chiến dịch truy quét cuối tháng 8, lực lượng Hải quân Peru phát hiện những chiếc bè gỗ gắn máy bơm diesel, được dùng để hút trầm tích lòng sông tìm vàng. Một nghi phạm đã bỏ chạy khi bị truy đuổi trong khi binh sĩ cho nổ các thiết bị khai thác bỏ lại.
Theo dữ liệu vệ tinh của Tổ chức Amazon Conservation, hơn 500ha rừng mưa trong khu bảo tồn Tambopata đã bị phá hủy do khai thác vàng trái phép chỉ trong năm qua.
Tại vùng Madre de Dios, nơi có khu bảo tồn, tổng diện tích rừng Amazon bị mất vì hoạt động khai khoáng đã vượt 140.000ha.
Giá vàng tăng mạnh đã khiến hoạt động khai thác trái phép mở rộng nhanh chóng, thu hút các băng nhóm địa phương và tội phạm xuyên quốc gia. Theo cơ quan giám sát tài chính Peru, khai thác vàng trái phép hiện là mối đe dọa tài chính bất hợp pháp lớn nhất nước này.
Viện Kinh tế Peru ước tính trong nửa đầu năm nay, lần đầu tiên lượng vàng khai thác trái phép đã vượt sản lượng vàng hợp pháp. Giá trị hoạt động này có thể lên tới 18 tỉ USD vào cuối năm 2026.
Trong giai đoạn 2021-2025, đơn vị điều tra tài chính Peru cho biết khai thác vàng trái phép chiếm gần 60% tổng giá trị các vụ điều tra tài chính, so với 8% liên quan buôn bán ma túy và 4% tội phạm thuế.
Theo quân đội Peru, một tàu hút bùn khai thác liên tục 24 giờ có thể thu được tới 50g vàng mỗi ngày. Với giá vàng hơn 4.650 USD/ounce vào cuối tháng 8, số vàng này có thể trị giá hơn 6.000 USD ở Madre de Dios.
Lính đặc nhiệm Hải quân Peru chuẩn bị lặn xuống đặt ngòi nổ phá hủy máy bơm hút trầm tích lòng sông tại khu bảo tồn Tambopata - Ảnh: DAN COLLYNS
Rừng Amazon trả giá
Giá vàng đã tăng gấp ba lần kể từ khi đại dịch COVID-19 bắt đầu, khiến hàng chục nghìn người đổ vào các khu rừng Amazon và vùng đất của người bản địa để khai thác.
Thủy ngân là phương pháp rẻ và đơn giản để tách vàng khỏi trầm tích. Ước tính mỗi năm khoảng 180 tấn thủy ngân làm ô nhiễm các dòng sông Peru, gây độc cho động vật hoang dã và đe dọa sức khỏe con người, đặc biệt là các cộng đồng bản địa phụ thuộc vào cá nước ngọt.
Các chiến dịch truy quét trước đây từng giúp giảm mạnh nạn phá rừng do khai thác vàng nhưng hoạt động này nhanh chóng quay trở lại.
Tại Tambopata, lực lượng chức năng phá hủy hàng trăm tàu hút bùn và máy móc, song các công tố viên thừa nhận những người bị bắt thường chỉ là lao động cấp thấp.
Vàng khai thác trái phép được đưa lậu sang Bolivia và Brazil hoặc được "rửa" để gia nhập thị trường hợp pháp thông qua hệ thống đăng ký gây tranh cãi Reinfo.
Những kẽ hở của hệ thống này bị chỉ trích vì cho phép một số hoạt động khai thác tiếp tục mà không đáp ứng đầy đủ yêu cầu về môi trường.
Công tố viên Ronal Flores nhận định nhà chức trách Peru hiện chỉ có thể làm chậm tốc độ tàn phá. Hoạt động khai thác vàng trái phép diễn ra 24 giờ mỗi ngày khiến cuộc chiến bảo vệ rừng Amazon ngày càng khó khăn.
