Đình Hậu nằm trên địa phận xã Bắc Thành, huyện Yên Thành cũ, nay là xã Quan Thành. Trước đây, xã Bắc Thành gồm ba làng: Hậu, Thượng và Thái; mỗi làng đều có một ngôi đình riêng mang tên làng mình, vì vậy đình của làng Hậu được gọi là đình Hậu. Tương truyền, để tránh xung đột giữa các làng trong xã, đình Hậu đã được người dân địa phương dựng trong 1 đêm.
Ngoài chức năng sinh hoạt cộng đồng, đình còn là nơi để thờ Thành hoàng Thung Lĩnh Triệu Cơ Nguyễn Tướng Công, Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, thần Cao Sơn - Cao Các... Kiến trúc đình Hậu khá độc đáo, gồm có cổng đình, hạ đình, thượng đình, tả, hữu vu. Bốn ngôi nhà được xây dựng khép kín tạo thành hình chữ "khẩu", ở giữa có 1 sân lộ thiên". "Mặc dù hàng trăm năm nhưng đình vẫn giữ được nét cổ kính. Truyền đời của các bậc cao niên làng Hậu, ngôi đình dựng trong một đêm là một phép màu của lòng đoàn kết. Đình Hậu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người dân địa phương", ông Nguyễn Minh Hà, 60 tuổi, trú tại xã Quan Thành cho biết.
Điểm cốt lõi tạo nên giá trị bền vững của đình Hậu chính là hệ khung chịu lực kiên cố, được làm hoàn toàn bằng gỗ lim nguyên khối với những hàng cột lớn, vững chãi thách thức thời gian. Từng nét đục chạm tinh xảo sống động theo các đề tài kinh điển như tứ linh (long, ly, quy, phượng) và tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai), tôn vinh trọn vẹn nét đẹp mỹ thuật đặc sắc của kiến trúc đình làng miền Trung.
Giữa nhà hạ đường đình Hậu treo một bức hoành phi ghi 4 chữ Hán lớn: “Thuần - Phong - Hậu - Tục” với ý nghĩa đề cao, nhắc nhủ người dân trong làng luôn gìn giữ thuần phong mỹ tục đẹp của làng Hậu.
Hai dãy nhà tả vu và hữu vu tại đình Hậu được xây dựng theo kiểu chồng diêm nhiều mái độc đáo. Điểm đặc trưng là phần dưới ba mặt xây tường, phần trên bốn mặt khép kín, tạo nên diện mạo kiến trúc riêng biệt, bề thế và hoàn toàn khác biệt so với nhiều ngôi đình cổ khác trong khu vực.
Mái đình Hậu được lợp bằng lớp ngói cổ dày dặn, trải qua hơn 3 thế kỷ đã nhuốm màu rêu phong hoài niệm. Thiết kế mái có độ dốc lớn giúp thoát nước nhanh, kết hợp hài hòa với hệ khung gỗ lim và tường gạch khép kín để bảo vệ ngôi đình vững vàng trước mọi giông bão.
Bộ cột chính của hạ đình được kê trang trọng trên những tảng đá xanh hình vuông vững chãi. Điểm đặc biệt là trên mặt đá, các nghệ nhân xưa đã tỉ mỉ khoét một rãnh tròn bao quanh chân cột với chiều rộng và độ sâu tầm 3cm. Chi tiết thiết kế này đóng vai trò như một chiếc "bẫy sinh học" cô lập hoàn toàn cấu kiện gỗ với nền đất, nhằm ngăn không cho côn trùng, mối mọt leo lên xâm hại hệ thống cột đình bằng gỗ lim quý giá.
Vì đốc tập trung thể hiện hình ảnh "cầm kỳ thi họa", phía dưới ván thưng có mặt hổ phù ngậm chữ thọ cách điệu. Trải qua thời gian, các mảng điêu khắc trên gỗ ở hạ đình đã bị rêu mốc bao phủ, trên ván thưng ở vì đốc, nhiều chỗ bị gãy, nứt...
Khoảng sân gạch rộng nằm giữa bái đường và hậu cung là nơi lưu giữ chiếc khánh đá cổ của đình Hậu. Cổ vật này đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh, thường chỉ được sử dụng vào các dịp đại lễ và nghi thức tế tự trang trọng.
Trải qua thời gian dài ngôi đình đã được trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính và quy mô bề thế. Ngày nay, đình Hậu không chỉ là nơi nhân dân hương khói, tổ chức các nghi lễ truyền thống mà còn là điểm đến để du khách cảm nhận không gian linh thiêng, đậm đà bản sắc văn hóa làng quê. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử và kiến trúc, đình Hậu đã được công nhận là Di tích Lịch sử - Kiến trúc cấp Quốc gia năm 2002.
Trải qua hơn 300 năm dãi dầu mưa nắng, công trình vẫn đứng vững như một minh chứng sống động cho tài hoa và sức mạnh đồng lòng của người dân xứ Nghệ. Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Thái Hữu An – Trưởng phòng Văn hoá Xã hội xã Quan Thành – cho biết: Từ lâu đình Hậu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người dân. Theo truyền thống địa phương, cứ vào ngày 10/2 Âm lịch, người dân lại tổ chức lễ tế tại đình. Đó là dịp con em trong xã đang làm việc ở khắp nơi quay về để kính cẩn thắp hương trong đình làng, mong bình an cho gia đình. Chính quyền xã cũng đã có nhiều biện pháp bảo quản, giữ gìn ngôi đình chu đáo.
