Trong văn hóa Tết cổ truyền của người Việt, việc chuẩn bị mâm cúng vào những ngày đầu năm mới là rất quan trọng, thường diễn ra liên tục trong 3 ngày, từ mùng 1 đến hết mùng 3 Tết.
Mâm cúng mùng 2, 3 Tết có thể biến tấu để tạo cảm giác mới mẻ và thuận tiện cho con cháu thụ lộc sau khi cúng xong.
Nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia phong thủy Phạm Đình Hải (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) cho hay, mâm cúng ngày Tết chủ yếu là các phẩm vật đã làm sẵn, có thể chuẩn bị giống hay khác nhau theo ngày.
Tuy nhiên, điều quan trọng là mâm cúng cần có cơm canh nóng, rượu và nước mới.
“Theo tập quán truyền thống, trên ban thờ của các gia đình Việt thường đã bày sẵn lễ vật như vàng mã, bánh chưng, ngũ quả, hoa tươi, các loại bánh kẹo.
Vì thế, vào những ngày đầu năm, gia chủ chỉ cần nấu cơm, canh; thay rượu, nước và thắp hương làm lễ mời các vị thần và gia tiên là được”, chuyên gia Phạm Đình Hải chia sẻ.
Theo nghệ nhân ẩm thực Ánh Tuyết (Hà Nội), tùy theo sản vật của địa phương, mâm cỗ mùng 2 Tết sẽ có những món ăn đặc trưng:
Mâm cúng mùng 2 tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 có thể chuẩn bị "mâm cao cỗ đầy" hoặc đơn giản, thanh đạm nhưng phải thể hiện được sự thành tâm của gia chủ. Ảnh: Thu Huong Vu
Mâm cúng mùng 2 Tết ở miền Bắc
Mâm cúng mùng 2 Tết ở miền Bắc có thể gồm các món giống hoặc khác mùng 1, trong đó, không thể thiếu các món đặc trưng như xôi gấc, bánh chưng, dưa hành muối, chả nem, giò thủ, gà luộc và thịt đông.
Các món ăn này phù hợp với tiết trời lạnh giá của miền Bắc khi đón năm mới. Trong đó, thịt đông là món ăn đặc trưng của người miền Bắc mà các vùng miền khác ít có.
Ngoài những món kể trên, tùy điều kiện mà các gia đình có thể thêm hay thay đổi món khác nhau như rau xào thập cẩm, canh măng/miến, miến xào mề gà, tôm luộc, chả…
Mâm cúng mùng 2 Tết ở miền Trung
Theo nghệ nhân Ánh Tuyết, mâm cúng đầu năm của người miền Trung phản ánh rõ nét văn hóa đặc sản, ẩm thực vùng miền.
Trong đó, mâm cúng mùng 2 Tết ở đây cũng khá giống mùng 1 hoặc tất niên, chủ yếu là các món ăn thường dùng trong cuộc sống hằng ngày, kèm một số món đặc biệt chỉ nấu vào ngày Tết.
Ngoài các món gà luộc, xôi, chè, mâm cúng mùng 2 Tết miền Trung còn có thêm bánh tét hoặc bánh chưng, món hầm, thịt luộc tôm chua, tôm thịt rim, bò kho, cá chiên, nem chua, ram, gỏi… hoặc thịt muối, thịt ngâm mắm.
Mâm cúng mùng 2 Tết ở miền Nam
Điểm khác biệt rõ rệt trong mâm cúng đầu năm của người miền Nam là món thịt kho trứng và canh khổ qua nhồi thịt.
Mâm cúng ngày Tết của các gia đình miền Nam thường có món thịt kho trứng và canh khổ qua. Ảnh: Quỳnh Phạm
Trong đó, thịt kho trứng là món phổ biến và được ưa chuộng vì quả trứng tròn, miếng thịt vuông tượng trưng cho trời tròn, đất vuông, mang ý nghĩa năm mới trọn vẹn, đầy đủ, sung túc.
Còn món canh khổ qua nhồi thịt mang ý nghĩa tượng trưng là bao nhiêu cái khổ trong năm cũ sẽ qua hết, xua tan xui xẻo và đón tài lộc năm mới.
Ngoài các món ăn đặc trưng, người miền Nam còn bày biện mâm cúng với gà xé phay, tôm khô củ kiệu, bánh mứt… và không thể thiếu bánh tét với đủ loại nhân mặn ngọt và vô số loại bánh mứt thơm ngon.
