"Cành hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng/ Cành đào phong kín cánh mong manh hé hoa lòng/ Hà Nội mừng đón Tết, hoa chen người đi, liễu rủ mà chi".
Mỗi lần nghe thấy giai điệu và lời ca bài hát "Gửi người em gái miền Nam" của nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo (sinh năm 1952) lại bồi hồi nhớ về những ngày Tết ở Hà Nội vào thập niên 60-70 thế kỷ trước.
Ông Bảo sinh ra và lớn lên trên phố Hàng Đào, cách Hồ Gươm chỉ vài phút đi bộ. Hơn 70 cái Tết đã đi qua trong cuộc đời ông gắn liền với những thăng trầm của Hà Nội và đất nước: từ những năm tháng Bắc – Nam chưa liền một dải, thời bao cấp thiếu thốn, đến giai đoạn đổi mới và nhịp sống hiện đại hôm nay. Trải qua bao đổi thay, cảm xúc chờ đón Tết trong ông vẫn vẹn nguyên.
"Có lẽ, người Việt nào cũng vậy, ở độ tuổi nào cũng thế, mỗi năm đều mong chờ ngày tết Nguyên đán. Tết là những ký ức đẹp đẽ trong lòng, khi nhớ về là thấy xao xuyến", ông Bảo chia sẻ.
Nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo. Ảnh: Nguyễn Huy
Ông Nguyễn Hữu Bảo có hơn nửa thế kỷ gắn bó với chiếc máy ảnh, lặng lẽ "dạo chơi" qua từng ngõ ngách của Thủ đô, ghi lại khoảnh khắc chân thật về con người trong thành phố. Thế nhưng, Tết - khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm lại hiện diện không quá nhiều trong ảnh của ông, mà chủ yếu được lưu giữ như một miền ký ức sâu lắng trong tâm trí.
Có hai điều ở ngày tết Hà Nội xưa mà ông Bảo vô cùng thương nhớ. Đó là cảm giác bận rộn bên gia đình, khi chuẩn bị nấu nồi bánh chưng trên bếp củi và tiếng pháo đỏ đì đùng mỗi đêm giao thừa.
“Tuổi niên thiếu của tôi, Tết là 3 ngày được ăn bữa cơm không độn, thơm mùi gạo quê thay vì thứ gạo nhiều sâu mọt, vo lên nước đục ngầu, nhìn đã sợ. Tết cũng là khi bố mẹ cố làm lụng ngày đêm để dành dụm tiền mua thịt, 10 anh chị em chia nhau dọn nhà, rửa lá, túm tụm bên bếp lửa luộc bánh chưng”.
Tôi vẫn nhớ, tối 30 Tết, các chị tôi ngồi thở dài, mệt tới nỗi không nuốt nổi. Suốt những ngày trước Tết, việc dồn việc khiến các chị rất vất vả. Ấy thế mà nếu không mệt thì lại không có không khí Tết", ông Bảo kể.
Ở tuổi 74, ông Bảo vẫn say mê ghi lại những hình ảnh về Hà Nội. Ảnh: Nguyễn Huy
Nhắc đến Tết xưa, ông Bảo thường nhớ về pháo đỏ. Đó không phải pháo hoa rực rỡ mà là pháo dây với những tiếng "đùng", "đoàng" rộn ràng.
"Mùi thuốc pháo ngày ấy sao thơm đến thế. Trên dây pháo có 5 quả pháo đùng, nổ rất to, tượng trưng cho ngũ hành. Trước giao thừa, tiếng pháo chỉ lẹt đẹt nhưng đúng 0h, tất cả vang lên, cảm giác rộn ràng, thăng hoa", ông Bảo kể.
"Chẳng đứa trẻ nào không thích mùi khói pháo và xác pháo hồng hồng tím tím như cánh hoa đào trải đầy thềm nhà", ông nhớ lại.
Ở tuổi ngoài 70, ông Bảo vẫn giữ thói quen, sau khi đón giao thừa bên vợ, con cháu, sẽ xách máy ảnh đi lang thang những ngóc ngách phố cổ để ngắm nhìn thành phố. Sáng mùng 1, ông cũng sẽ dậy sớm, tận hưởng ngày Hà Nội bình lặng nhất trong năm.
Bức ảnh được nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo chụp vào gần tết Nguyên đán 1993 tại làng Nhật Tân, Hà Nội, khi người nông dân đang chở những cành đào nở rộ đi bán Tết. Ngôi làng trồng đào nổi tiếng này thường xuyên xuất hiện trong những bức ảnh của ông Bảo, bởi đây là nơi "thấy đào nở là thấy Tết". Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Một buổi văn nghệ quần chúng vào dịp Tết. Trên sân khấu, hai nghệ sĩ hát quan họ truyền thống, trên nền nhạc đệm của một chiếc đàn organ. Người dân đón xem chật kín. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Một trong những bức ảnh ông Hữu Bảo nặng lòng khi bấm máy, được chụp vào sáng sớm tinh mơ ngày mùng 1 Tết nhiều năm về trước ở phố Nguyễn Thiệp. Phía dưới, các hàng quán còn đóng cửa im lìm, đường phố không một bóng người qua lại. Phía trên cao, dòng người vội vã rời khỏi chuyến tàu. "Có thể họ ngồi trên chuyến tàu cuối cùng của năm cũ nên sáng mùng 1 mới tới Hà Nội. Chắc chắn mỗi người đều có chút tiếc nuối khi không thể đón khoảnh khắc giao thừa thiêng liêng bên gia đình", ông Bảo chia sẻ. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Một người phụ nữ rong ruổi trên con phố vắng để bán muối vào sáng mùng 1 Tết năm 2010. Ảnh được chụp ở Ô Quan Chưởng. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Nhiều gia đình Hà Nội thường tổ chức những buổi trình diễn âm nhạc truyền thống trong dịp Tết. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Khoảnh khắc giao thừa, người dân buôn bán ở phố cổ Hà Nội dâng mâm cúng, cầu mong năm mới an khang, thịnh vượng, buôn bán thuận lợi. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Người dân rời hồ Hoàn Kiếm sau thời điểm bắn pháo hoa rực rỡ. Những người sống ở khu vực lân cận thì đốt vàng mã cúng giao thừa. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Chợ Hàng Bè là địa chỉ quen thuộc với người dân Thủ đô từ xưa tới nay, nổi tiếng với thực phẩm tươi ngon, tinh tế, mang "chất riêng" của ẩm thực Hà Nội. Ngày Tết, mặt hàng đặc trưng của khu chợ là gà luộc ngậm hoa hồng. Những con gà da vàng óng ả, tạo hình bắt mắt được ưa chuộng. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Chợ hoa Hàng Lược rộn ràng mỗi dịp gần tết Nguyên đán. Hình thành từ những năm đầu thế kỷ 20, chợ hoa Hàng Lược được coi là chợ hoa lâu đời nhất Hà Nội, thường mở từ ngày 15 đến hết 30 tháng Chạp. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Khu chợ có đủ hoa đào, quất, mai, bonsai, hay các sạp hoa lụa, hoa giả với đủ kiểu dáng, mẫu mã. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Phiên chợ bán đồ đồng, đồ cổ hoặc giả cổ ở Hàng Lược cũng thu hút sự quan tâm của nhiều người. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Những người bạn chung đam mê thưởng trà hàn huyên ngày Tết đến xuân về. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Những năm nhớ "mùi bếp củi" xưa, vợ chồng nhiếp ảnh gia Hữu Bảo lại về ngoại ô, cùng bạn bè tự tay gói, luộc bánh chưng. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo
Năm 2017, ông Nguyễn Hữu Bảo đoạt giải thưởng Bùi Xuân Phái với cuốn sách ảnh "Hà Nội dấu yêu".
Ông từng tổ chức nhiều triển lãm ảnh cá nhân như: "Australia vừa chạy vừa chụp", "Các làng nghề truyền thống", "Thành đô yêu dấu", "Ký ức làng", "Ký ức phố"… Ông cũng là người biên tập 4 cuốn sách ảnh tư liệu: "Hà Nội ngày tiếp quản", "Những Ký ức còn lại", "Thủ đô huyết lệ" và "Âm vang lời thề quyết tử".
