Người trẻ vẫn có thể đột quỵ
Bệnh viện Hữu Nghị thông tin, dịp chuyển mùa, cuối năm, thời tiết trở lên lạnh và có nhiều diễn biến bất thường khiến cho tỉ lệ bệnh nhân đột quỵ nhập viện tăng đột biến từ 50 – 100% so với các thời điểm khác trong năm.
Điển hình là nam bệnh nhân 68 tuổi, quê Hải Phòng (Hải Dương cũ), có tiền sử khỏe mạnh, dậy sớm tập thể dục thì đột ngột liệt hoàn toàn nửa người bên phải, vào bệnh viện trong giờ thứ 3 của bệnh.
Hội chẩn đột quỵ não cấp tại BV Hữu Nghị.
Tại bệnh viện, các bác sĩ khoa Cấp cứu đã nhận định đây là trường hợp đột quỵ não cấp giờ sớm, ngay lập tức hệ thống báo động đỏ xử trí đột quỵ não cấp tại bệnh viện đã được khởi động.
Sau khi có kết luận về chẩn đoán, bệnh nhân đã được tiến hành tiêu cục máu đông ngay tại phòng chụp và đưa về khoa Hồi sức tích cực để điều trị và theo dõi.
Sau 2 ngày điều trị, bệnh nhân được ra viện, tiếp tục sử dụng thuốc theo đơn và được hẹn thăm khám định kỳ tại bệnh viện.
Ngoài ra, thời gian gần đây có nhiều trường hợp người trẻ đột quỵ tim hoặc đột quỵ não khi chơi thể thao, đặc biệt là các môn thể thao đang được nhiều người trẻ yêu thích như cầu lông, pickleball, quần vợt...
Trung tâm Tim mạch - Bệnh viện E (Hà Nội) cho biết gần đây liên tiếp các ca ngừng tim đột ngột sau khi vận động quá sức trong chơi thể thao được các bác sĩ của trung tâm tiếp nhận, cứu sống.
Vì sao đột quỵ vẫn có thể xảy ra ở người trẻ, cần lưu ý gì trong quá trình chơi thể thao trong thời tiết lạnh giá?
Trao đổi với Người Đưa Tin, BS.Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, trong y khoa, "đột quỵ người trẻ" là khái niệm chỉ những ca đột quỵ xảy ra ở người dưới 45 tuổi, chiếm khoảng 10–15% tổng số ca đột quỵ mỗi năm tại nhiều nước phát triển.
Ở Việt Nam, số ca đột quỵ đang tăng lên nói chung và nhóm 20–40 tuổi không còn hiếm như trước.
BS.Nguyễn Huy Hoàng.
Khác với người lớn tuổi, mạch máu ở người trẻ thường chưa bị xơ vữa, chưa có nhiều mảng bám cholesterol bám vào thành mạch nên cơ chế tắc mạch và vỡ mạch rất khác.
Ở nhóm này, thường gặp 3 nhóm nguyên nhân chính. Đó là, bóc tách động mạch (thường là động mạch đốt sống hoặc động mạch cảnh). Theo đó, thành mạch bị rách từ bên trong, máu chui vào giữa các lớp thành mạch tạo "lòng mạch giả", sinh cục máu đông, sau đó cục này di chuyển lên não gây tắc mạch.
Nhóm dị dạng mạch máu bẩm sinh như AVM (dị dạng động–tĩnh mạch) hoặc túi phình mạch não. BS.Hoàng cho biết, một đoạn mạch bẩm sinh "yếu", chỉ cần huyết áp tăng đột ngột là có thể vỡ, gây xuất huyết não.
Và rối loạn đông máu, bệnh tim cấu trúc hoặc tồn tại lỗ bầu dục (PFO), cục máu đông hình thành trong tim rồi đi lên não.
Theo BS.Hoàng, các môn thể thao như tennis, pickleball, golf, thậm chí yoga đã ghi nhận nhiều ca bóc tách động mạch cổ liên quan tới động tác xoay cổ mạnh và quá tầm đều tiềm ẩn nguy cơ nhất định. Động tác ngửa cổ, xoay cổ nhanh và lặp lại nhiều lần khiến động mạch đốt sống phải chịu lực kéo và xoắn liên tục.
Những vi chấn thương tích lũy theo thời gian có thể trở thành điểm khởi phát của bóc tách mạch máu.
Ngoài ra, theo BS.Hoàng, yếu tố môi trường và lối sống cũng có nguy cơ gây đột quỵ. Sau vận động mạnh, một số thói quen phổ biến như tắm nước lạnh, đặc biệt ban đêm hay khi trời lạnh, uống bia rượu, lạm dụng nước tăng lực cũng có thể gây rối loạn nhịp tim, sốc lạnh làm tăng nhịp tim, máu cô đặc hơn và làm tăng khả năng hình thành cục máu đông.
Lưu ý khi chơi thể thao trời lạnh
Bên cạnh đó, BS.Hoàng cũng chỉ ra điểm khác biệt giữa đột quỵ và ngừng tim đột ngột.
"Nhiều người thường hay nhầm lẫn giữa "đột quỵ" và "đột tử trên sân". Về chuyên môn, đây là hai nhóm hoàn toàn khác nhau về cơ chế", BS.Hoàng nói.
Theo đó, ngừng tim đột ngột là tim ngừng bơm máu trong vài giây, thường do rối loạn nhịp nặng hoặc bệnh cơ tim phì đại, thường mất ý thức tức thì, nếu không được sốc điện (AED) trong vài phút thì tỉ lệ tử vong gần như 100%.
Đột quỵ là tổn thương não. Tim vẫn còn đập, nhưng vùng não điều khiển vận động, ngôn ngữ, ý thức bị tắc hoặc vỡ mạch. Người bệnh có thể sống thêm vài giờ đến vài ngày với hôn mê, liệt nửa người, cần hồi sức tích cực.
Từ góc nhìn của một bác sĩ, BS.Hoàng cho rằng sức trẻ, cơ bắp, thành tích thể thao không phải là "lá bùa miễn trừ" khỏi đột quỵ.
Bác sĩ khuyến cáo cần lắng nghe cơ thể khi có đau cổ bất thường, chóng mặt, đau đầu dữ dội sau thi đấu; tránh tắm lạnh ngay sau tập; bù nước điện giải đầy đủ; cân nhắc tầm soát mạch máu não và động mạch cổ nếu chơi ở cường độ cao.
Những lưu ý khi tập thể thao ngoài trời lạnh.
Bên cạnh đó, lưu ý khi chơi thể thao trời lạnh, BS.Hoàng cho hay, thời tiết lạnh là một dạng "stress" mạnh với hệ tim mạch. Khi nhiệt độ xuống thấp, các mạch máu co lại để giữ nhiệt cho tim và não, khiến huyết áp tăng, tim phải co bóp nhanh và mạnh hơn.
Nếu vận động thể lực cùng lúc, tim phải chịu tác động "kép", vừa chống chọi với lạnh vừa đáp ứng nhu cầu ôxy tăng cao do gắng sức, làm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và rối loạn nhịp tim tăng rõ rệt.
Bên cạnh đó, trời lạnh khiến cơ thể mất nước qua hơi thở và mồ hôi bay hơi nhanh, trong khi cảm giác khát lại giảm, làm máu trở nên đặc và dễ hình thành cục máu đông.
Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, người hút thuốc hoặc từng có tiền sử đột quỵ.
Trong thời tiết lạnh, các môn thể thao đòi hỏi gắng sức đột ngột, cường độ cao như bơi nước lạnh, chạy nước rút, bóng đá, bóng rổ cường độ cao hay pickleball tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn do khiến tim phải làm việc quá tải.
Ngược lại, những môn có cường độ vừa phải, nhịp điệu đều như đi bộ nhanh, thái cực quyền, yoga, đạp xe trong nhà hoặc bơi tại bể nước ấm thường an toàn hơn khi nhiệt độ xuống thấp.
Để giảm rủi ro, người tập cần giữ ấm đúng cách, chú ý che chắn các vùng quan trọng như đầu, cổ, ngực, tay chân; mặc theo nguyên tắc 3 lớp gồm lớp thấm hút mồ hôi, giữ nhiệt và chắn gió.
Khởi động cũng cần kéo dài hơn bình thường khoảng 15-20 phút, ưu tiên thực hiện trong nhà hoặc nơi kín gió để giúp nhịp tim và huyết áp tăng dần, tránh tăng đột ngột. Điều quan trọng là điều chỉnh cường độ phù hợp với thời tiết, độ tuổi, thể trạng và bệnh nền.
Theo Ths.BS Nguyễn Xuân Đường, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E thời gian qua có nhiều trường hợp đột tử, đột quỵ hoặc chấn thương khi chơi thể thao.
Để ngăn ngừa nguy cơ ngừng tim đột ngột liên quan đến hoạt động thể thao, người chơi cần phải có chiến lược rõ ràng, từ việc khám sức khỏe định kỳ sàng lọc các bệnh lý tim mạch, có các bài tập, kế hoạch luyện tập, mức độ tập luyện phù hợp với tình trạng bệnh, không nên tập luyện quá gắng sức. Bên cạnh đó, cần có lối sống lành mạnh, tránh stress, chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Thời điểm Hà Nội và các tỉnh phía bắc chuyển lạnh đột ngột, người dân, đặc biệt là người cao tuổi và những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, cần lưu ý duy trì việc uống thuốc đều đặn theo chỉ định; cần tham vấn ý kiến chuyên gia khi có các dấu hiệu bất thường về sức khỏe; nâng cao nhận thức và kỹ năng sơ cứu tại cộng đồng đối với các trường hợp đột quỵ, nhồi máu cơ tim để giảm thiểu nguy cơ tử vong trước khi đến bệnh viện.
